‘Alle kerken in Indonesië krijgen bewaking met Kerst’

Alice Langbroek-Knoeff over Kerst bij de Batak

Hoe is het om ver buiten onze landsgrenzen advent en Kerst te beleven? In de adventsperiode nemen we wekelijks een kijkje in een andere cultuur. Deze keer: Indonesië.

Alice Langbroek-Knoeff, sinds 2018 predikant in de Nederlands Gereformeerde Kerken, werkt en woont sinds 2005 in Indonesië. De manier waarop de christelijke Batak – een aantal aan elkaar verwante volkeren – daar Kerst vieren, deed haar de wenkbrauwen fronsen, vertelt ze.

Op dit moment verblijft Alice met haar man Evert al ruim een halfjaar noodgedwongen in Nederland. “De Nederlandse overheid riep alle Nederlanders in Indonesië half maart op vanwege het coronavirus te vertrekken. Wij dachten dat dat gold voor expats en toeristen, maar twee weken later zei OMF (Overseas Missionary Fellowships, red.), de organisatie die ons uitzendt, ook dat we naar Nederland moesten komen. Binnen 24 uur zaten we in het vliegtuig en voorlopig duurt het tot minstens januari, misschien wel tot maart, voordat we weer naar Jakarta terug kunnen.”

Twintig kerstvieringen

In de Indonesische hoofdstad woonde het echtpaar net een jaar. Ze werkten eerder onder de Batak op Noord-Sumatra. Batak zijn een verzameling etnische groepen met elk een eigen taal en een eigen cultuur. Christenen onder hen houden er een rijke kersttraditie op na, waar Alice een paar jaar geleden al over schreef in het kerkelijke magazine Onderweg. Ze vertelde daar bijvoorbeeld dat sommige christenen wel zo’n twintig kerstvieringen in een paar weken bijwonen.

Dat zijn er nogal wat.
“Sommigen beginnen al met deze feesten voor advent. En op de universiteit liepen studenten soms studievertraging op door hun betrokkenheid bij al deze vieringen. Ze kwamen niet meer aan hun studie toe in de maand december. Als je hierover vragen stelt, krijg je te horen dat zij het doen voor de Heer. ‘We doen onze plicht als christen,’ zeggen ze. Ondertussen gaat er veel geld in om en daar was ik kort na onze aankomst in Indonesië in 2005 nog weleens ontstemd over. Ik had het idee dat het niet zo moest. Maar kijk eens naar de immense kathedralen die wij in Europa gebouwd hebben ‘tot eer van God’?”

Kijk eens naar de kathedralen die wij gebouwd hebben

Rad van fortuin

Cadeautjes met Kerst zijn niet gebruikelijk onder christenen op Noord-Sumatra. Wel een rad van fortuin waarmee kerkgangers na afloop prijzen kunnen winnen. “Elk liturgieboekje heeft een eigen nummer waarmee je kans maakt. Allerlei andere – voor Nederlandse christenen vaak heidense – fenomenen, zoals een kerstboom, kerstkransen, de kerstman, doen het wel goed. Sommige christenen laten hun kerstkrans met ‘Merry Christmas’ erop het hele jaar aan hun deur hangen, waardoor het een soort getuigenis wordt van hun christen-zijn.”

“In heel Indonesië heerst een bijzondere sfeer rond Kerst,” mijmert Alice verder. “Alle kerken krijgen bewaking. Ik kan er maar niet aan wennen. Meestal zijn het een paar politiemensen met leden van een moslimjeugdbeweging die dat doen. Dat moslims deze taak op zich nemen, blijft bijzonder. Zij staan met grote geweren voor het kerkgebouw.”

Dansen en zingen

Kerst bij de Batak is ook een feest waarbij de culturele kant van de verschillende etnische groepen naar voren wordt gebracht. Zo dragen de mensen traditionele kleding, doen ze oude volksdansen en zingen ze liederen in hun eigen taal. “Voor mij een tikje saai, want ik versta er niets van. Mijn man en ik spreken Indonesisch, want vijf verschillende Bataktalen leren leek ons niet te doen.”

Hoe zou het kerstfeest van de Batak ónze manier van Kerst vieren kunnen verrijken?
Het blijft lang stil. “Ik vind het mooi dat mensen elkaar opzoeken en elkaars vieringen bijwonen. Al zal dat dit jaar anders zijn, omdat Indonesië in een strenge lockdown zit. Ik geef vanuit Nederland digitaal onderwijs en dat doen ook mijn lokale collega’s. Maar dat ze de tijd en de energie hebben om bij elkaar te komen, vind ik dus heel waardevol. En ondanks dat de feesten enorm op de begroting drukken, maken ze ook ruimte om iets aan de armen te geven. Meestal gaat het om pakketten met basisbehoeften, zoals rijst, suiker, en olie. Armen krijgen een voucher waarmee ze het pakket in de kerk kunnen ophalen en als ze niet in de kerk willen komen, krijgen ze het buiten uitgereikt. Een enkeling mag de gift – als symbool – aannemen in de kerkdienst. Als westerling voel ik daar ongemak bij, maar degenen die daarvoor in aanmerking komen, zijn juist apetrots. Op het podium komen, blijkt een extra bonus te zijn. Je ziet ze stralen.”

Beeld: Shutterstock

Dit is de sterk ingekorte versie van een interview uit Visie nr. 48, 2020. Nog geen abonnee? Vraag vrijblijvend een gratis proefnummer aan!

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons