Dominee in de bajes: zoeken naar de balans tussen schuld en vergeving

Gevangenispredikant Geerhard Kloppenburg: ‘Het is aan jou of dit verloren tijd is’

Denk niet dat de gevangenis vol zit met alleen maar slechte mensen, zegt justitiepredikant Geerhard Kloppenburg. “De scheidslijn tussen wat binnen vastzit en wat buiten rondloopt, is maar dun.”

Geerhard Kloppenburg heeft de deur van zijn kamer openstaan. Dat doet de justitiepredikant altijd, vertelt hij. Sinds 2009 is hij geestelijk verzorger in justitiële inrichtingen en nu is hij werkzaam in een Penitentiaire Inrichting in Almere. “Soms komt er iemand binnen om te vertellen dat hij naar de rechter moet. ‘Zullen we bidden dat het eerlijk verloopt?’ stel ik dan voor. Een andere keer komen ze gewoon even kijken of er nog een stroopwafel in het potje zit.”

Huis van Bewaring

We zijn hier in een Huis van Bewaring, benadrukt de predikant. “Hier wachten mensen op de behandeling van hun zaak. Ze zitten hier niet hun straf uit, dat doen ze elders. Voor ons is dus iedereen onschuldig, tenzij ze zelf eerlijk vertellen dat dit niet zo is.” Een deel van deze Penitentiaire Inrichting (PI) is ook een Inrichting voor Stelselmatige Daders (ISD), dus voor veelplegers.

Zitten de mannen hier op Jezus te wachten?

“Mensen staan in de PI op een kruispunt in hun leven. Ik zeg altijd: ‘Het is aan jou of dit verloren tijd wordt of niet.’ Je zit hier in ballingschap, weggeroepen bij alles vandaan, letterlijk aan de rand van de samenleving. Dan komen haast vanzelf vragen op als: Wie ben ik? Waar kom ik vandaan? Hoe verhoud ik me tot de mensen om me heen? En vooral: Wat wil ik met mijn leven? Uiteraard praat je dan ook over het geloof en over wat je leven zin kan geven. Ik kan veel uit het evangelie kwijt onder de mannen.”

Brave jongen

“Pas sprak ik nog met iemand die eerder had vastgezeten. Daar leerde hij bidden, vertelde hij. Het gaf hem rust.” Lachend: “Een ander zei pas dat hij regelmatig kijkt naar ‘Heel Holland Zingt’. Ze hebben daar natuurlijk alle tijd voor, want het regime is sober en de mannen zitten hier meer op cel dan in een gevangenis. Het mooiste vind ik dat de mannen elkaar dit soort dingen vertellen in de gespreksgroep, waar ze met zo’n vijf tot vijftien man per afdeling bij elkaar zijn. Ze nemen het veel makkelijker aan van elkaar dan van mij, want ik ben uiteindelijk gewoon een brave jongen.”

Verleiding

Wekelijks gaat de Bijbel open in de gespreksgroepen. Geerhard gebruikt de Bijbel in Gewone Taal, “de enige Bijbel die ze kunnen lezen zonder te haperen”. Door de verhalen te bekijken door de ogen van de gedetineerden, gaat er regelmatig een nieuwe wereld voor hem open. “Neem de geschiedenis van Jozef. Hij kwam uit een gebroken gezin, had een vreemde verhouding met zijn broers, werd uit zijn veilige omgeving weggerukt en zat onschuldig vast. Zijn verhaal gaat over vergeving, schuld, verleiding, allemaal thema’s waar de mannen mee te maken hebben. ‘En God was met hem’, staat er een paar keer. Toch kwam hij niet vrij.”

Ook het verdere verloop van Jozefs verhaal roept herkenning op bij de gedetineerden. Als Jozef uiteindelijk weer oog in oog met zijn broers staat, vraagt hij hun hun jongste broer mee te nemen. “Hij wil zijn broers testen, denk ik dan. ‘Hij vertrouwt ze gewoon niet, misschien hebben ze met Benjamin wel hetzelfde gedaan als met Jozef,’ zeggen ze hier. Zoiets verrijkt mijn blik op de Bijbel.”

Bent u anders naar het leven gaan kijken door dit werk?
“Mwah... dat weet ik niet... Wel anders naar mensen. Je merkt dat de scheidslijn tussen wat binnen vastzit en wat buiten rondloopt, dun is. De categorie mannen die carrière maakt in verboden zaken is heel klein. De meesten zijn impulsief, licht verstandelijk beperkt of psychisch zwak. Als je hoort van hun omstandigheden besef je vaak hoe moeilijk het zou zijn geweest om níét de mist in te gaan. Fout blijft fout, maar ik begrijp vaak wel hoe iets zover kon komen. En echt, er komen hier ook keurige mensen binnen.”

Bent u banger voor uzelf geworden?
“Laat ik het zo zeggen: het is belangrijk om jezelf goed te kennen, te weten wat er leeft in de krochten van je hart. Wij hebben in de kerk nog weleens de neiging om dingen af te zwakken. ‘De Tien Geboden lezen, waar is dat goed voor? Het valt best wel mee met ons.’ Hier hoef ik niet uit te leggen waarom ik de samenvatting van de wet voorlees. ‘Van God houden met alles wat in je is en van de mensen om je heen als van jezelf.’ Als je dan om je heen kijkt, begin je te snappen dat het leven volgens Gods gebod nog niet zo simpel is. De rillingen lopen soms over mijn rug.”

Jantje kennen

Schuld en vergeving – een balans vinden tussen die twee, daar zoekt de justitiepredikant naar. Want Jezus is geen “lieve, aardige Man die uiteindelijk toch wel van ons houdt.” Tegelijk wil hij hoop bieden aan mensen die denken alles te hebben verknald. Hij citeert uit het Liedboek het lied ‘O, wij arme zondaars, bedelaars onrein’. “Dat lied verwoordt de realiteit van het geloofsleven in de woorden van de mensen van vroeger. Onze tijd daagt ons uit nieuwe woorden te vinden die aansluiten bij mensen van nu. Zoals Nico ter Linden zei: ‘Wie Jantje over Jezus wil vertellen, moet Jezus kennen, maar Jantje ook.’ Dan moet je ook de taal van Jantje spreken. In de Bijbel in Gewone Taal komt het woord ‘genade’ niet voor, maar de zaak is er wel. Het gaat dan vooral over onverdiende goedheid van God.”

Op cel

In een cel staat een bed, een niet afgeschermd toilet en een kastje. Veel mensen vinden dat gevangenen in Nederland te soft worden behandeld. “Tegen hen zou ik zeggen: ‘Kom maar eens kijken.’ Ik vind het zeker niet soft. Je vrijheid wordt je afgenomen, hè... Dat betekent niet alleen dat je opgesloten zit, maar ook dat anderen bepalen wat je doet. Verlies van vrijheid kan zomaar verlies van waardigheid betekenen. Je raakt in een isolement. Het komt regelmatig voor dat iemand vrijgelaten wordt, maar niet weet waar hij naartoe zou kunnen.”

Bent u nooit bang?

“Ik kom weleens iemand tegen op de gang die ik ’s avonds buiten liever niet tegenkom. Toch groet ik zo iemand altijd, ook als hij me negeert. Die verbinding is belangrijk om te voorkomen dat je in vijandbeelden over elkaar gaat denken. Echt bang, nee, dat ben ik nooit. Als GV’er heb je een bepaalde positie en daardoor dwing je respect af. Je bent geen ‘tegenover’, maar een onafhankelijke partij die ze in vertrouwen kunnen nemen. Dat laat ik altijd direct merken: ‘Wat je hier zegt, komt de kamer niet uit.’”

‘Pappa leest voor’

Wie denkt dat een gevangenispredikant alleen bezig is met persoonlijke gesprekken en Bijbelstudies, heeft het mis. Een paar jaar geleden bedachten de GV’ers het project ‘Pappa leest voor’. Een halfuur krijgen vaders voor de camera de gelegenheid om verhaaltjes voor te lezen. Vervolgens wordt de opname op een dvd gebrand en naar het thuisfront gestuurd. “Je ziet dan een heel andere kant van de mannen.”

Dit is de ingekorte versie van het interview met Geerhard Kloppenburg uit Visie 15.

Beeld: Ruben Timman

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons