Waarom de kerk betekenis geeft aan het dorpsleven

'Kijk als kerk wat je kunt doen in de omgeving'

In het dorpsleven speelt juist de kerk ook een belangrijke rol, ontdekte Jacobine Gelderloos. Onlangs promoveerde zij op dit onderwerp.

Theoloog Jacobine Gelderloos (32) heeft altijd al een fascinatie gehad voor kerken en haar gebouwen. “Op de middelbare school maakte ik er al werkstukken over. Ik groeide op in de stad, maar mijn familie kwam van het Groninger platteland waar allerlei mooie oude kerken staan. In die zin heeft het onderwerp zich dus in mij genesteld.”

Vluchtelingen

Dat er bij de Protestantse Theologische Universiteit Groningen een promotieplek vrijkwam over dorpskerken kwam dan ook als geroepen. De afgelopen jaren onderzocht Gelderloos hoe de kerk bijdraagt aan het dorpsleven. Is een kerk bijvoorbeeld betrokken bij onderwerpen die in het dorp spelen zoals vluchtelingen of armoede? 

Daarvoor onderzocht ze twee protestantse gemeenten, één in Groningen en één in Noord-Brabant. Haar conclusie: een kerk kan een betekenisvolle plek in het dorpsleven zijn, doordat het een plek van ontmoeting en bezinning kan zijn. Gelderloos ervoer dit zelf rondom Platform Aardbeving en Kerk, waarin Groningers samenkwamen in de kerk om uit de Bijbel te lezen en te praten over hoe ze geraakt worden door de aardbevingen.

Hebben dorpskerken te weinig aandacht gehad afgelopen jaren?
Gelderloos: “Ik denk van wel, en dat gebrek komt van twee kanten. Er wordt in de media veel geschreven over de leefbaarheid op het platteland. Dan gaat het er vooral over hoe de scholen en winkels sluiten en wegtrekken. Maar nergens wordt beschreven wat het voor een dorp betekent als er kerken sluiten. Het is een blinde vlek. Theologisch onderzoek heeft zich de afgelopen jaren bovendien vooral gericht op kerken in wijken en steden, over kleine kerken is alleen een aantal rapporten geschreven.”

Je concludeert in je onderzoek dat kerken juist heel geschikt zijn om bij te dragen aan het dorpsleven. Hoe kwam je daarachter?
“Tijdens mijn onderzoek ontdekte ik dat de kerken heel hard hun best deden de boel draaiende te houden. Dat is heel begrijpelijk. Maar gemeentes keren zich hierdoor ook naar binnen. Ze zien de dingen die ze al doen voor de maatschappij zoals het schoffelen van de begraafplaats als een vanzelfsprekendheid en los van hun kerk-zijn. Terwijl het wel vanuit de kerk gebeurt, dáár ligt het initiatief.”

Kijk wat er gebeurt in de omgeving, wie doet er een appel op jou als kerk en met wie kun je samenwerken? 

Wat is dan jouw advies aan kerken om zich niet zo binnen te keren?
 “Ik bepleit een ander perspectief: staar je niet blind op de organisatie, maar onderzoek als kerk wat je graag zou willen doen en creëer daar draagvlak voor in de dorpsgemeenschap. Kijk wat er gebeurt in de omgeving, wie doet er een appel op jou als kerk en met wie kun je samenwerken? Een mooi voorbeeld is een kerk in Groningen die rond Allerzielen een dienst houdt om alle overledenen in het dorp te gedenken, ongeacht de kerkelijke achtergrond. Dat laat zien dat ook motivatie heel belangrijk is: het gaat niet alleen om meer kerkleden, maar echte betrokkenheid en present willen zijn.”

Je promotie is af. Blijf je bezig met dorpskerken?
“De afgelopen tijd zijn we bij de PKN bezig geweest een zogeheten dorpskerkenbeweging op te starten en die ga ik begeleiden. Er komen drie dorpskerkenambassadeurs die het land ingaan om verhalen en vragen van dorpskerken te verzamelen en te delen. Het moet een plek van herkenning en inspiratie worden voor dorpskerken. Bijvoorbeeld via onze site, waar we allerlei voorbeelden gaan verzamelen van mooie dingen die in dorpskerken gebeuren. Zo horen we van steeds meer dorpskerken dat zij kerstwandelingen met het dorp organiseren. Zo’n kruisbestuiving, dat kerken elkaar vinden en op ideeën brengen, dat is wat we willen bereiken.”

De publieksversie van het onderzoek heet ‘Sporen van God in het dorp’ en is verschenen bij Boekencentrum

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons