Romeinen in de Leidse nieuwbouw

'Park Matilo in 2021 werelderfgoed'

in Christelijk Nieuws

Aan de rand van de Leidse nieuwbouwwijk Roomburg rijzen Romeinse wachttorens voor je op. Wie een kijkje neemt, komt op het archeologisch park Matilo terecht. Ooit vormde het fort hier onder de grond de noordgrens van het Romeinse Rijk. 

Archeoloog Tom Hazenberg komt al jarenlang op deze plek. Hier deed hij een van zijn eerste onderzoeksprojecten. Op deze warme zomermiddag zit hij aan een picknicktafel in een van de tuintjes in het park Matilo. Er vindt overleg plaats om een theehuis te realiseren binnen het zogeheten castellum, het veld waar eens een Romeinse legereenheid was gestationeerd. 

Werelderfgoed

Hazenberg wil Matilo, dat sinds vijf jaar zijn huidige vorm heeft met torens, uitlegborden en Romeinse en middeleeuwse volkstuinen, aantrekkelijker maken voor publiek. “We gaan een aanvraag doen bij UNESCO om dit park, samen met andere forten langs de limes, zoals de Romeinse grenslinie heet, werelderfgoed te maken.” 

Alleen gekleurd zand

Authentiek Romeins is hier niets meer, vertelt de archeoloog vanaf een van de wachttorens. Het veld waar eens het castellum lag, werd vijf jaar geleden bedolven onder een laag grond van een meter om de oude resten eronder beter te beschermen. Zouden archeologen het castellum niet kunnen opgraven? “Absoluut niet, dan maak je het kapot. Alles wat je nu nog vindt, is gekleurd zand. Je blaast een keer, en weg is het.”

beeld: Rachèl Koopman

Gevecht aan de linie

De vraag of hier aan de linie ook daadwerkelijk gevochten is, laat zich niet zo makkelijk beantwoorden. Hazenberg begint over de zwaarbewaakte transportbaan die de Rijn destijds vormde. Vanuit forten als Matilo – om de vijftien kilometer stond er eentje – hielden Romeinse soldaten de boel in de gaten. Van de Germaanse stammen aan de overzijde hadden ze niet zo veel te vrezen. Die waren ook veel in gevecht met elkaar. En de overwonnen Bataven hier? Die werden door de Romeinen opgeleid tot soldaten om hun rijk te verdedigen. 

Bataafse Opstand 

Precies daar zat de achilleshiel van deze verdedigingslinie. “Tijdens de Bataafse Opstand, rond zeventig na Christus, kozen deze soldaten natuurlijk voor hun volksgenoten.” In die periode brandde een groot deel van de forten langs de Rijn af, blijkt uit de aslagen die archeologen ontdekten. “Dit hoeft niet te betekenen dat hier gevochten is. Romeinen brandden hun nederzettingen ook wel zelf af om te voorkomen dat hun vijanden die in handen zouden krijgen.” 

beeld: Buro JP

Masker Gordon

Hazenberg verwacht dat de UNESCO-aanvraag in 2021 rond zal zijn. Belangrijk daarbij is dat elke vindplaats een eigen verhaal vertelt. Voor Matilo is dat de vondst van ‘Masker Gordon’, een uniek Romeins masker dat meestal gedragen werd bij militaire parades, maar ook tijdens de strijd. Vanwege de krullende haardos op het masker is het kort na de vondst in 1996 genoemd naar de Nederlandse zanger Gordon. Het bevindt zich nu in het Leidse Rijksmuseum van Oudheden. ‘Gordon’ werd gevonden bij het kanaal Corbulo.

Offer aan het water

Een vreemde plaats voor zo’n vondst, vertelt Hazenberg. “Het is onwaarschijnlijk dat iemand zo’n mooi masker verloren heeft, want het was een statussymbool. Verder vonden we ook nog behakte paardenbotten en mooie, gave – dus weinig gebruikte – munten. Dat duidt erop dat hier waarschijnlijk een offer aan het water heeft plaatsgevonden. Waarschijnlijk heeft de bezitter van dit masker na 25 jaar trouwe dienst de goden willen bedanken dat hij het er levend van af heeft gebracht.” Bang dat met deze lezing van de feiten de geschiedenis te veel wordt ingekleurd, is Hazenberg niet. “We vinden maar een duizendste promille van alles wat hier ooit was. Daaromheen moet je een verhaal maken, anders zijn objecten alleen maar dingen. Dat reconstrueren hoort ook bij mijn vak.”

Tekst: Rachèl Koopman en Reinald Molenaar

Lees deze week in Visie een uitgebreide reportage van ons bezoek aan Matilo.

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons