Utøya 22. juli: '72 minuten in de hel'

Wat drijft een filmmaker om zo’n ramp – nog zo vers in het geheugen – te verfilmen?

Toen de Noorse film Utøya 22. juli eerder dit jaar in première ging op het filmfestival van Berlijn, klonk er na afloop behalve applaus ook boegeroep. Daar is wel iets bij voor te stellen. 

De film is een reconstructie van de schokkende aanslag op het Noorse eiland Utøya op 22 juli 2011. Terrorist Anders Breivik schoot daar toen 69 jongeren dood, die deelnamen aan een zomerkamp van een politieke partij.

Ik had vooraf ook m’n reserves. Wat drijft een filmmaker om zo’n ramp, die nog zo vers in het geheugen ligt, te verfilmen? Wordt dat niet snel smakeloos, en respectloos richting slachtoffers en nabestaanden?

Maar nee, ik vond de film alleen maar buitengewoon indringend. De goede intenties van regisseur Erik Poppe (Troubled Water) staan buiten kijf. In interviews vertelt Poppe dat hij de film wilde maken omdat het in discussies over de ramp steeds meer gaat over de dader en diens motieven, en steeds minder over de slachtoffers.
Daarom moest Utøya 22. juli bovenal een eerbetoon worden aan die 69 gesneuvelde jongeren. De film ontstond in overleg met betrokkenen, en de terrorist wordt niet bij naam genoemd en blijft buiten beeld.

We volgen de ramp door de ogen van de 18-jarige Kaja (knap gespeeld door nieuwkomer Andrea Berntzen). Zij is verzonnen, maar alles wat ze meemaakt, is gebaseerd op getuigenissen van overlevenden. De aanslag wordt in real-time getoond, in één onophoudelijk shot. Dat is technisch indrukwekkend, maar meer dan een gimmick: de intense cameravoering maakt de chaos en de onvoorstelbare lengte van de situatie – maar liefst 72 minuten – akelig invoelbaar.

Je hoort de laatste jaren zo veel berichten over geweld onder jongeren dat je er gevoelloos van kunt worden. Een film als Utøya 22. juli werkt in dat opzicht als een flinke schop tegen je empathische vermogen. Een leuk avondje uit is anders, maar soms kan het goed zijn om het kwaad even recht in de ogen te staren.

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons