'Joodse vrouw verraadde Anne Frank'

Anne Frank Stichting: feiten voor deze nieuwe theorie ontbreken

Wie heeft Anne Frank verraden? Het is een van de vragen die Nederland om de zoveel tijd bezighoudt. De verraadtheorieën zijn niet van de lucht. Vandaag kwam er weer eentje bij.

Anne Frank en de zeven andere onderduikers van Prinsengracht 263 zijn verraden door Ans van Dijk. Dat stelt Gerard Kremer in zijn boek De achtertuin van het Achterhuis, dat vanaf vandaag te koop is. Van Dijk was een Joodse collaborateur, die na de oorlog als enige Nederlandse vrouw ter dood is veroordeeld. Ze zou uit lijfsbehoud honderden Joden, onder wie zelfs haar eigen broer en zijn gezin, hebben verraden aan de Sicherheitsdienst (SD).

Achtertuin van het Achterhuis

Gerard Kremer (1943) woonde met zijn ouders aan de Westermarkt 2, op een steenworp afstand van het Achterhuis aan de Prinsengracht. Zijn vader, Gerard Kremer senior, raakte min of meer toevallig verzeild in het Amsterdamse verzet. Dat schrijft Kremer junior in zijn werk, dat leest als een spannend jongensboek.

Voedselvoorraad

Vader Kremer was huismeester van een groot kantoorpand aan de Westermarkt. Hier werden halverwege de oorlog twee verdiepingen door de Wehrmacht opgeëist. Wat Kremer en zijn vrouw eerst als een beperking ervaarden, bleek later de redding van honderden onderduikers te betekenen. De Duitsers legden in de kelder van het pand namelijk een enorme voedselvoorraad aan. Hiervan sluisde Kremer ongemerkt een deel door naar verzetslieden, die het op hun beurt bij onderduikers brachten.

Joodse verraadster

Terloops komt Ans van Dijk voorbij in het boek. Deze oude bekende van Kremer had tot 1943 ondergedoken gezeten, was ontdekt, en besloot toen in ruil voor haar vrijheid Joden te verraden aan de SD. Ze kwam regelmatig op bezoek bij twee NSB-vrouwen die aan de Westermarkt 2 werkten.

Telefoontje

Volgens Kremer junior, die het verhaal van zijn in 1978 overleden vader nu aan het papier toevertrouwt, was zij degene die de onderduikers van het achterhuis heeft verraden. Er zou namelijk een telefoontje gepleegd zijn door een vrouw en het geld dat als beloning voor iedere verraden Jood verstrekt werd, is nooit opgehaald. Dat laatste komt volgens Kremer omdat Van Dijk kort na het verraad van de Achterhuis-onderduikers naar Den Haag vertrok.

‘Geen bewijs’

De Anne Frank Stichting geeft desgevraagd aan dat Kremer zijn verhaal doet “vanuit een persoonlijk perspectief”. Voor de bewering dat Ans van Dijk de familie Frank verraden heeft, is volgens de stichting geen enkel bewijs. “Historisch onderzoek ontbreekt. We beschouwen het boek van Gerard Kremer als een eerbetoon aan zijn ouders, gebaseerd op wat hij zich herinnert en heeft horen zeggen."

Toevallige ontdekking

Of de onderduikers verraden zijn, is sowieso de vraag. Anderhalf jaar geleden deed de Anne Frank Stichting onderzoek naar de arrestatie van de onderduikers aan de Prinsengracht. Daaruit kwam een ander perspectief naar voren. De Sicherheitsdienst zou onderzoek hebben willen doen naar illegale arbeid en bonnenhandel in het pand en toen op de onderduikers zijn gestuit.

Big data

Op dit moment probeert een team van twintig internationale experts onder leiding van voormalig FBI-agent Vincent Pankoke met big data helderheid te krijgen over de ontdekking op 4 augustus 1944. De uitkomsten hiervan komen op 4 augustus 2019 naar buiten, 75 jaar na de arrestatie.

N.a.v. 'De achtertuin van het Achterhuis', Gerard Kremer, Lantaarn publishers, 270 blz., € 19,95.

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons