Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--arrow-down Icon--chevron-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

Minella van Bergeijk: 'Mijn vrijheid zit in de waarde die God mij geeft'

Oud-Eva-hoofdredacteur vertelt over slavernijverleden in haar familie

Voor de EO bezocht oud-Eva-hoofdredacteur Minella van Bergeijk (40) het afgelopen jaar verschillende plekken die met het slavernijverleden te maken hebben. Dat verleden boeide haar als liefhebber van geschiedenisverhalen altijd al. Totdat ze ontdekte dat het slavernijverleden óók in haar eigen familiegeschiedenis een rol speelt.

In De Roskam in haar woonplaats Houten hield Minella van Bergeijk regelmatig interviews voor Eva, het EO-magazine waarvan zij sinds mei 2016 hoofdredacteur was. Op 1 december verruilt ze deze functie voor het directeurschap van de hulporganisatie Tear – maar daarover later meer. Nu zit ze in het restaurant als degene die geïnterviewd wordt.

Colombia

Minella werd geboren in Colombia en als baby geadopteerd door Nederlandse ouders. Sinds ze haar Colombiaanse moeder heeft weten op te sporen, hebben de twee regelmatig contact. En zo kwam het dat Minella twee jaar geleden de telefoon pakte om te vragen of ze van de slaven afstamde. Minella: “Ze zei: ‘Natuurlijk stammen we daarvanaf. We zijn toch afro-Colombianen?’ Ze ging gepassioneerd praten en als ze dat doet, spreekt ze heel snel Spaans. Ik kon het maar ten dele volgen. Maar ik begreep dat mijn voorouders met schepen vanuit Afrika naar Colombia zijn gebracht.”

Wat deed het met je toen je dat van je moeder hoorde?
“Zij was er niet emotioneel onder. Ze was eerder trots: we komen uit een sterk geslacht dat de slavernij heeft overleefd. Aan mezelf merkte ik dat ík geen zin had om met slavernij geassocieerd te worden. Toen ik het hoorde, nam ik het aan als een feit en liet ik het weer los. In vwo 2 was ik geïnteresseerd in Amerikaanse slaven en gefascineerd door Martin Luther King. Maar het lag buiten mezelf, ik wist niets van mijn eigen voorgeslacht. Toen mijn vader suggereerde dat mijn biologische familieleden misschien ook slaven waren geweest, vond ik dat heel naar. Alsof er iets aan mijn broek kleefde dat mij minder maakte... Het maakte me misschien wel slachtoffer.”

'Ik had geen zin om met slavernij geassocieerd te worden'

Dit jaar reisde je voor ‘Eva’ naar Suriname. Had dat hier iets mee te maken?
“Nee, ik deed dat echt vanuit journalistieke interesse. Aan de hand van het thema ‘Op weg naar vrijheid’ volgde ik de slavenroute. Maar inderdaad, ik kan mijn eigen geschiedenis niet uitvlakken. De afgelopen anderhalf jaar heb ik mezelf de geschiedenis van mijn land – Colombia – toegeëigend. Ik dacht veel na over de vraag: wat ‘moet’ ik met mijn kleur? Adoptiekinderen wordt vaak gevraagd of ze wel gelukkig zijn of dat ze ergens last van hebben. Voor mij is het helder: ja, ik ben gelukkig. Natuurlijk zit er ook verdriet over mijn adoptie: twee moeders is één moeder te veel. Maar doordat ik in Nederland opgroeide, heb ik veel kansen gekregen.”

In ‘Eva’ schreef je eens: ‘God staat boven mijn kleur, geschiedenis en karakter.’ Wat bedoel je daarmee?
“In mijn relatie met God verlaat ik de hokjes. Jezus denkt buiten hokjes, dat valt me elke keer weer op. Anderen denken in kleuren, terwijl ik dat zelf helemaal niet doe. Maar omdat zij mij zo benaderen, moet ik er zelf ook iets mee. Ik ben dan misschien gelukkig, maar er zijn talloze zwarte mensen die dat vanwege hun huidskleur níét zijn. Als kleine baby in Colombia moest ik naar een armenziekenhuis in plaats van naar een gewoon ziekenhuis. Ik was onderdeel van het klassenverschil. Als ik daar tijdens mijn reizen mee geconfronteerd wordt denk ik: kak, het hoort ook bij mij! Michael Curry, de bisschop die preekte tijdens het huwelijk van de Britse prins Harry en Meghan, leerde me in een interview dat ik word gedefinieerd zoals God mij definieert. Dát is het belangrijkste. Curry vertelde dat zijn vader hem leerde: ‘Laat niemand jouw eigenwaarde bepalen door je kleur. Niemand!’ Mijn hart ging anderhalf jaar geleden open, toen hij dat zei. Ik dacht: Minella, je bent echt zwart, maar ook écht vrij. Ik hoef geen trots of schaamte te voelen over mijn verleden; want dan doe ik er alsnóg wat mee.”

Wat maakt dan dat je je vrij voelt?
“Mijn vrijheid zit in de waarde die God mij geeft. Mijn ‘ik’ wordt bepaald door mijn relatie met Jezus. In Hem vind ik een tweede kans voor mezelf en de ander. Jezus maakte een einde aan de logica van Zijn tijd. Hij zag ieder mens als mens en dacht niet: jij bent een Samaritaan, jij bent een vrouw of jij bent een melaatse. Hij dacht niet in beter en minder, maar oversteeg het systeem. Dat geeft veel meer vrijheid dan de vrijheid die ik heb omdat ik toevallig in Nederland woon: mijn inkomen, status en netwerk.”

In jouw interview met bisschop Curry zei hij dat niet alleen de slaaf, maar ook de slaafeigenaar geketend is.
“Inderdaad: ze zijn beiden slaaf van het systeem. Dat vond ik prachtig. Met zijn benadering ga je voorbij aan de discussie ‘jij bent schuldig en ik niet’. We zaten allemáál vast. Door nooit te zeggen dat je voorouders fouten hebben gemaakt, blijf je weg van je verantwoordelijkheid en eigenaarschap. Maar als je in de slachtofferrol blijft, doe je dat ook! Je moet proberen te léven. Een inferieure manier van leven is geen leven.”

Rechtvaardige wetten

Het maatschappelijke debat over het koloniale verleden kan er stevig aan toegaan. “Ik geloof wel in heilige woede, maar niet in activistische woede die de bal van schuld en schaamte naar anderen gooit,” zegt Minella hierover. “Ik hoop dat wij christenen blijven wijzen naar de vrijheid en het recht doen van Jezus. Hij wijst een andere weg. Laten we de bal van vrijheid, verantwoordelijkheid en compassie aan elkaar doorgeven.” Minella wil niet met een moralistische vinger wijzen, “omdat dat irritant is en niet helpt je gedrag te veranderen. Ik geloof meer in ‘Amazing Grace’ en rechtvaardige wetten die de kwetsbaren beschermen.”

Helpt kennis van moderne slavernij om niet te wijzen? We doen nu nog min of meer hetzelfde als vroeger...
Ze denkt lang na. Dan: “Ik ben geen haar beter dan welk systeem dan ook. Zelf kan ik ook een brokkenpiloot zijn en de scheidslijn tussen goed en fout is vaak heel dun. Dat maakt dat ik er weinig behoefte aan heb om te wijzen. Maar inderdaad: onze manier van consumeren heeft gevolgen voor het leven van anderen. Dus laten we wakker worden, zowel op individueel als op wereldniveau. Als feiten over klimaatverandering en voedselroutes verdraaid worden, is het zaak om bij de feiten te blijven.”

Onrecht

“Toen ik in Suriname een wereldkaart zag waarop de transportroute van slaven – van Afrika naar Zuid-Amerika en Suriname – was getekend, dacht ik: wat bizar, ik heb die reis zelf afgelegd,” herinnert Minella zich. “Maar ik dacht ook: het zou toch te gek zijn als die route een route van vrijheid wordt in plaats van gevangenschap. We letten nog steeds nauwelijks op ons consumptiegedrag dat invloed heeft op Afrikaanse mensen. Westerse multinationals bedrijven in Afrika oneerlijke concurrentie met lokale boeren, die daardoor geen normaal leven kunnen leiden. Dat is onrecht! Mijn drijfveer als directeur van Tear is dan ook het bestrijden van onrecht- vaardigheid. Want het gaat niet alleen om ‘goed doen voor arme mensen’, maar ook om rechtvaardige systemen.”

Wat heeft Minella met het lied Amazing Grace? Een uitgebreider interview met Minella lees je deze week in Visie. Meer van dit soort verhalen lezen? Vraag hier een proefabonnement aan.

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons