Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--arrow-down Icon--chevron-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

Bij Bosshardt Zuilen praten over eenzaamheid

'Pats! Daar is het alleengevoel weer’

Eenzaamheid illustratie groep

Wat kun je in je eigen omgeving doen om eenzaamheid te bestrijden? En hoe signaleer je eenzaamheid? Visie zoekt het uit tijdens een reportage bij Bij Bosshardt in de Utrechtse wijk Zuilen – een huiskamer voor de buurt.

“Als kind pakte ik mijn tamme ratten en ging ermee op bed liggen, nu praat ik tegen mijn honden.” Janny, bezoekster van de huiskamer Bij Bosshardt in de Utrechtse wijk Zuilen, windt er geen doekjes om. Ze is best weleens eenzaam. 

Buurtgenoten in gesprek

Eenzaamheid illustratie lachende vrouw

Het is een drukke boel deze woensdagochtend. Aan de grote tafel in de hoge, lichte ruimte zitten zo’n twintig mensen gezellig met elkaar te praten. “Welkom hoor, wat mij betreft,” roept een oudere vrouw. De rest knikt instemmend of mompelt wat. 

Iedere woensdag gaan de buurtgenoten samen in gesprek onder leiding van Lotte, een studente humanistiek en Anne Tuk (52), coördinator van deze Leger des Heilslocatie. Anne heeft de eindverantwoordelijkheid voor alles wat hier gebeurt.

Eenzaamheid

Deze ochtend gaat het over eenzaamheid. Om het ijs te breken, vertelt Lotte dat ze pas begonnen is aan een nieuw studiejaar. In de colleges die ze bezoekt, kent ze niet zo veel medestudenten. “Ik bedenk me als de pauze nadert al wat ik ga doen als ik geen praatje kan maken met iemand. En ik voel me een beetje raar over mezelf. Herkennen jullie dat?”

Soms dacht ik: was ik maar écht alleen

‘Hier, in mijn buik’

“Dat herken ik heel goed,” begint een kalende man, naar schatting begin zeventig, schuin tegenover haar. “Ik ben al vijftien jaar alleen en het went nooit. Gisteravond heb ik hier gezellig zitten eten, maar als ik dan thuiskom: pats! Daar is het alleengevoel weer.” En hij maakt er een vingerknip bij, die zijn woorden extra kracht geven.

Eenzaamheid illustratie vrouw

“Waar zit dat alleengevoel?” vraagt Lotte door. “Hier, in mijn buik,” is het antwoord. “Dat herken ik,” begint Janny aan de overkant van de tafel, terwijl haar lange zilverkleurige oorhangers driftig heen en weer bungelen. “Ik heb mijn man nog, maar ik heb me ook vaak eenzaam gevoeld. Soms dacht ik: was ik maar écht alleen, dan had ik het recht om me eenzaam te voelen.” 

Vrolijker

Janny kwam via het buurtteam in Zuilen in aanraking met de huiskamer Bij Bosshardt, net als de meeste anderen aan tafel. “Ik kwam hier vorig jaar voor het eerst en ben sindsdien niet meer weg te slaan.” De groep lacht. “Ik ben veel vrolijker en opgeruimder geworden. En ik leer steeds weer iets nieuws. Bijvoorbeeld nu we praten over eenzaamheid, want ik bedenk me ineens: ‘O, vandaar dat ik zo veel ouwehoer tegen m’n honden.’”

‘Ik snap het, vrouwtje’

“Riet, jij kunt ook wel wat vertellen over eenzaamheid,” oppert Anne. Riet, rossig kort haar, houdt haar handen bezwerend omhoog. “Waar zal ik beginnen? De pedicure kwam en zag dat het niet goed ging met me. Lang verhaal kort: uiteindelijk kwam ik hier terecht. Thuis zat ik maar binnen, alleen, soms kwam mijn zoon langs en ik had mijn kat.

Ik heb trouwens nog altijd veel aan dat beestje. Dan komt-ie zo naar me toe en zegt: ‘Maaaaauw,’ echt zo van: ik snap het, vrouwtje.” Riet schiet ineens vol: “Ik maak nu ook weer een moeilijke tijd door. Ik heb veel pijn. Maar toch zijn jullie er voor me.” Riets buurvrouw knikt haar toe en knipoogt naar haar.

Ik heb er een heleboel tantes en oma’s bij gekregen

Nieuwe familie

“Linda, wat kan jij erover zeggen?” polst Anne. Linda, het grijze haar in een knotje, steekt van wal, terwijl ze haar paarse vest even rechttrekt. “Ik had last van oorsuizen door wifiapparatuur in de buurt. Ik heb helemaal alleen moeten ontdekken wat ik had en waar het vandaan kwam. De dokter had het al over opname in een psychiatrische instelling. Nou, ik zei: ‘Gaat u daar lekker zelf naartoe, want ik mankeer niks.’”

De groep begint te lachen. “Weet je waarom ik hier zo graag kom? Anne en Bianca, de andere medewerkster hier, nemen je serieus en accepteren je zoals je bent. Ik heb geen contact meer met mijn familie, maar dit voelt voor nu als een nieuwe familie. Anne kwam gewoon mee naar mijn huis toen ik haar vertelde over het oorsuizen. Dat vond ik heel bijzonder.”

Eenzaamheid herkennen

Eenzaamheid is een taboe en daarom lastig te herkennen, vertelt Anne Tuk. Er zijn echter wel een paar signalen die je serieus kunt nemen als het om eenzaamheid gaat. “Mensen kunnen minder gaan praten en anderen op een afstand houden. Ze gaan soms veel of juist minder eten en trekken zich terug, waardoor zij weinig sociale contacten hebben. Bij mannen zie je vaker dan bij vrouwen dat ze zichzelf kunnen verwaarlozen. Zowel bij mannen als bij vrouwen kan het zelfvertrouwen klein zijn en kunnen ze veel pijntjes en vage klachten hebben. Door workshops te organiseren over het herkennen van eenzaamheid, proberen wij bij het Leger des Heils mensen alert te maken op de signalen, zodat zij er kunnen zijn voor de mensen om hen heen.”

Pak rammel

"Ik spreek mijn familie ook niet meer,” vertelt de Surinaamse Carla. “Ik heb mijn ouders tot hun dood verzorgd, ook al waren ze niet altijd leuk voor me. Mijn broer zei: ‘Je bent gek dat je dat doet.’ Met hem heb ik geen contact meer. Hij gaf me vroeger altijd een pak rammel als ik thuiskwam. Met een stok. Mijn hersenen zijn beschadigd.”

“Wat doe jij om je minder eenzaam te voelen?” vraagt Anne aan Carla. “Gewoon, tv kijken,” antwoordt ze stoïcijns. “Maar toch ook nog wat anders, op je telefoon?” probeert de hulpverleenster nog eens. “Appen! Ik app naar een heleboel mensen en die sturen mij dan weer een berichtje terug. Gewoon mooie tekstjes, woorden en gedichten. Ja, dat doe ik graag.”

Jammer genoeg heeft de tuinman een tijdelijke terugval

Bemoedigen

Albert, die naast Carla zit, buigt zich voorover en pakt een stapeltje kaarten. “Kijk, ik heb altijd het evangelie bij me.” Hij houdt een kaartje omhoog met biddende handen erop. Andere kaarten voor hem op tafel hebben meer kleur. “Er staat een bemoedigende tekst op, zoals ‘De Heer is mijn Herder’ of een gedicht. Ik deel ze aan iedereen uit. Hier heb je er ook een paar.” Een vijftal geplastificeerde kaarten schuiven over tafel. ‘Gods weg is de beste, de beste altijd,’ staat er op eentje. En: ‘In mijn leven is veel zonde, breek die satansmacht in mij’ op een volgende. De derde is een afbeelding van een geluksmunt met de tekst ‘Je bent goud waard’.

Eenzaamheid illustratie man

Albert vertelt vervolgens over een bijzondere uitvaart die hier vorige week plaatsvond. Een vrijwilliger was overleden en werd vanuit hier gecremeerd. De zaal was opgebouwd tot een aula en aangekleed met mooie doeken. De kist stond bij het podium. “Het was weer even net zoals vroeger, toen hier een kerk van het Leger des Heils zat.”

Familieboom

Aan de muur links van het podium hangt een grote boom waar de praatgrage Albert ook even naar wil verwijzen. “Er hangen foto’s aan van vrijwilligers en actieve buurtbewoners, bijna van iedereen die hier komt dus. We horen er allemaal bij. Zie het als een soort familieboom.” John, die tot dusver gezwegen heeft, beaamt het. “Ik heb hier een heleboel tantes en oma’s gekregen,” zegt hij droogjes. “Ik heb altijd gewerkt, mijn kennissenkring was daardoor klein. Toen ik in een rolstoel kwam te zitten, werd het kringetje nog kleiner. Ik heb wel anderhalf jaar binnen gezeten. De muren kwamen op me af. De eerste keer dat ik via het buurtteam hier terechtkwam, vond ik het al gezellig. Het is een huiskamer in de juiste zin van het woord.”

Ik heb altijd het evangelie bij me 

Geen dubbel beleg

Nadat iedereen zijn zegje heeft kunnen doen – iets wat Anne en Lotte goed in de gaten houden – ronden de twee het gesprek af. De maaltijd volgt, dus de tafel moet worden gedekt. In een mum van tijd liggen er voor iedereen borden en lepels klaar. De lunch bestaat uit kippensoep met Turks brood. Anne maant de groep tot stilte en vraagt of iedereen wil opletten dat iedereen genoeg heeft. “Dus geen grote hompen brood, terwijl je buurman of buurvrouw niets heeft. Nu is er geen beleg, maar als dat er wel is, letten we even op dat iedereen heeft. Dubbel beleg is echt niet de bedoeling.”

Een rauwe volkswijk

Sinds vorig jaar werkt Anne bij het Leger, vertelt ze als we na de maaltijd even in een rustig hoekje van de huiskamer gaan zitten. Daarvoor was ze ruim twintig jaar actief als welzijnswerker in Den Haag en Amersfoort. “De psychosociale hulpverlening is meer bij de gemeente komen te liggen, en dat geeft druk op de wijken. We zitten hier in een rauwe volkswijk met onder andere veel verslavingsproblematiek. Een deel van de mensen die hier over de vloer komen en bij ons actief zijn, werden door eerstelijnshulp zoals huisartsen en buurtteams en tweedelijnshulp zoals de verslavingszorg doorverwezen.”

Dubbel beleg is echt niet de bedoeling

“Mijn werk bestaat eigenlijk uit vier elementen,” aldus een enthousiaste Anne. “Allereerst gaat het om het vormgeven van een veilige en inclusieve huiskamer, waar ook kwetsbare buurtgenoten zich welkom voelen. Daarnaast draait het om het vroeg signaleren van eenzaamheid of problemen en het ondersteunen van het opbouwen van een netwerk en van vriendschappen. Ten derde wil ik de buurtbewoners activeren om gezamenlijk een bijdrage te leveren aan hun huiskamer. Daarbij krijgen zij mogelijkheden om door te groeien naar ander werk. Dat vraagt, ten vierde, intensief samenwerken met andere organisaties om de moeilijkst bereikbare bewoners te bereiken.”

Stimuleren

In de huiskamer van Bij Bosshardt is het aantal bezoekers in het afgelopen jaar goed op peil gebleven. “Er was nauwelijks verloop en daar zijn we blij mee. Nieuwe gasten proberen we te stimuleren om zelf aan de slag te gaan. Een vrouw bleek vroeger een tweedehandskledingwinkel gehad te hebben; zij kon dus aan de slag in de kledingwinkel in ons pand. Nu helpt ze kleding te sorteren. Zo proberen we iedereen die mee wil doen te laten participeren in de huiskamer.”

Eenzaamheid illustratie vrouw

Om dat te onderstrepen, laat Anne de winkel zien waar twee vrouwen kleding in de rekken hangen. De smalle winkel heeft hoge wanden waarlangs alle ruimte is benut. Het ziet er strak georganiseerd uit – alles hangt op soort en het ruikt fris. “Voor een paar euro heb je hier weer iets moois, geweldig toch? Deze vrouwen sorteren de binnengekomen kleding. Er wordt veel gerecycled.”

Terugval

Buitengekomen wijst Anne opzij. “Jammer genoeg heeft de tuinman een tijdelijke terugval in zijn verslaving. De tuin ligt er dus niet zo goed bij.” Is dat niet frustrerend? “Het werk frustreert me niet, maar ik vind zo’n terugval wel treurig. Het hoort bij het werk: twee stappen vooruit en dan weer een achteruit. Maar we komen er wel.”

Proef Eenzaamheid

Meer leren over eenzaamheid? Kijk naar het nieuwe EO-programma Proef Eenzaamheid. Hierin stapt iemand met een druk sociaal leven in het leven van iemand die zich eenzaam voelt. 

Zes afleveringen, vanaf woensdagavond 23 oktober, 22.25 uur, NPO 1

Beeld: Marike Brand

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons