Liveblog: Arjan Lock bezoekt overvol vluchtelingenkamp op Lesbos

EO-directeur deelt dagelijks een foto vanuit kamp Moria

in Christelijk Nieuws
Kinderen in vluchtelingenkamp Moria op Lesbos

Hulpverleners luidden twee weken geleden vanaf Lesbos de noodklok: in het overvolle vluchtelingenkamp Moria dreigt de situatie volledig te ontsporen. EO-directeur en Metterdaad-presentator Arjan Lock is op dit moment op Lesbos en deelt dagelijks zijn ervaringen.

Hoog boven de wolken

Hoog boven de wolken, op weg naar huis gaan alle indrukken uit kamp Moria door mijn hoofd. De hardwerkende vrijwilligers, het zachte karakter van het astronautenmeisje, de doffe ogen van de zichzelf snijdende Abdul en de zorg van zijn stoere vrienden. De droeve verhalen over vroeger, de uiteengespatte dromen van nu en het altijd aanwezige gemis van geliefden. Maar ook het oneindige aanpassingsvermogen van de mensen, ook in een miserabel kamp als Moria. Ik zie ze zitten onder hun zeiltjes of net aangespoeld op het strand.

Maar misschien is dit me wel het meest bijgebleven in al die verhalen en ontmoetingen. Soms hardop uitgesproken, soms zichtbaar in de ogen. De noodkreet: 'Waarom zien jullie ons niet? Waarom niet! Zijn wij soms minder? Mogen wij geen aanspraak maken op een beetje menswaardigheid?'

Oplossingen voor het immense migratieprobleem heb ik niet. Wel weet ik dat alle politieke afspraken over wie wel en hoeveel dan uiteindelijk geen soulaas bieden. Als wij de ander echt in de ogen kijken, zien we onszelf en herkennen we het verlangen naar geborgenheid en geliefd zijn. Hoe dat ooit moet? Ik weet het niet. Maar misschien wil je de moeite nemen om gewoon te kijken, de ander echt te zien. Kijk haar aan, kijk niet weg! 

Wetend dat nog hoger dan de blauwe lucht God op onvoorstelbare wijze het verdriet, de pijn en het gerechtvaardigde verlangen ziet van al zijn schepselen doe ik mijn ogen dicht. Dank voor deze ontmoetingen.

Verwachting

Vrijdag 27 september
Vlak voor mijn ogen komen ze aan. Ruim 150 vluchtelingen in drie zwarte opblaasboten. Ze zijn de zee overgestoken vanuit Turkije. Nu landen ze hier, midden op de dag, op het kiezelstrand van een idyllisch Grieks kustdorpje. Het is een bizar tafereel, niet bij elkaar te brengen. Baby’tjes en oudere mensen, anderen in de kracht van hun leven, met een paar schamele bezittingen De een van blijdschap lachend, de ander nog huilend van de spanning. Maar allemaal met de verwachting: we zijn er, in Europa! Als even later de mensen in busjes zijn afgevoerd en vrijwilligers de zwemvesten en kapotte bootjes hebben opgeruimd lijkt het alsof er niets gebeurd is. 

Maar ik zag de verwachting en de hoop in hun ogen. Ik weet inmiddels ook hoe erg de teleurstelling gaat worden. Want vluchtelingenkamp Moria is verschrikkelijk. Natuurlijk vanwege het gebrek aan alles, maar vooral omdat het de plek is waar verwachtingen in de kiem worden gesmoord. Als hoop leven doet hoe gaan we hen dat dan geven?

Het astronautenmeisje

Woensdag 25 september
We spreken met het team talloze mensen met indringende verhalen. En we geven velen een werknaam. We hebben 'de mikado-man' (bezig met het spelletje met de stokjes), 'de minderjarige', 'de baardman' en nu ook 'het astronautenmeisje'. Bijna 12 is ze. Van die 12 jaar is ze 8 jaar onderweg, of eigenlijk: op de vlucht. Het begon toen haar vader voor hun huis door de taliban werd doodgeschoten. Via via Iran en Turkije strandde ze met haar broer en moeder in vluchtelingenkamp Moria.

Een intelligent meisje, dat niets liever wil dan naar school gaan. Maar de klassen zitten overvol en voor haar is er geen plek. En waarom ze zo graag naar school wil? Vol overtuiging zegt ze: "Ik wil astronaut worden! Want op de maan is het vrede en moet het wel heel rustig zijn."

Het raakt me. Hoe in één zin verlangen en verdriet samenkomen. Haar moeder luistert mee, met de tranen in haar ogen. Als we klaar zijn vraagt Hans (de cameraman) of hij met haar op de foto mag. ‘Want’, zegt hij, ‘als je later een beroemde astronaut bent, kan ik zeggen dat ik je ken van vroeger uit Moria'. Ze glimt van trots en vormt met haar handen een V. De V van vrede. Vader in de hemel, u ziet haar verdriet en verlangen. Wees met haar.  

Open ogen

Zondag 22 september
Met een schuin oog volg ik ook vanaf Lesbos het Nederlandse nieuws. Ik zie foto’s van oude oorlogsveteranen uit Canada en de VS. Het is ontroerend deze mannen en vrouwen te zien. Ooit hun leven wagend voor onze vrijheid, voor onze dromen. 

In het vluchtelingenkamp kom ik Djad tegen. Hij spreekt goed Engels en ziet er voor kampbegrippen keurig uit. Hij woont met zijn zwangere vrouw en zoontje net buiten het officiële deel van het kamp, tussen de olijfbomen onder een tentzeil. 

Hij vertelt zijn ingewikkelde vluchtverhaal. Over zijn ouders die al uit Afghanistan waren gevlucht, zijn jeugd in Iran, zijn droom om ingenieur te worden en de onmogelijkheid om als lid van een onderdrukte minderheid een toekomst op te bouwen. Maar zijn droom hielp hem vooruit: terug naar Afghanistan was onmogelijk maar Europa lonkte. Het continent van vrijheid en mensenrechten, van kansen op een gewoon leven met zijn vrouw en kindje. 

De tocht over bergen, door rivieren, lopend en soms opgepropt in busjes van mensensmokkelaars kwam hij aan bij de kust. Hij had nog een etappe te gaan en dan was hij er. Het bootje was te gammel maar keus had hij niet. Die nacht ging het als nooit te voren door zijn hoofd: was het najagen van zijn droom dit risico wel waard? 

God zij dank spoelde hij aan op het strand van Lesbos. En nu, zittend bij zijn tent in kamp Moria luister ik naar zijn verhaal. Ik vraag naar wat er van zijn droom over is en zie hem vechten tegen de tranen. ‘Mijn droom’, zegt hij, ‘Mijn droom is niet meer. Ik zit hier al maanden klem, verder dan dit kamp kom ik niet. Europa doet alsof het slaapt en als jullie ons vluchtelingen niet willen zien, wie zal jullie dan wakker kunnen maken? Wie zal het voor ons opnemen, wij gewone mensen met een verlangen naar een beetje menswaardig bestaan?

Ik denk aan de prijs die ooit voor onze vrijheid is betaald. Ik zie het onbereikbare verlangen bij Djad. Ik weet dat ik niks voor hem kan betekenen maar denk ook dat als er toen geen moedige mensen waren geweest, onze dromen nooit werkelijkheid waren geworden. 

Meer dan bidden kan ik niet. Vanavond bid ik God om moed voor Djad om te blijven dromen, om moed voor ons allemaal om dromen van anderen uit te laten komen. En ik bid om open ogen om de mens in de ander te zien.

Na de dood van zijn broertjes in het Syrische oorlogsgeweld heeft Abdul (links) geen nacht meer zonder nachtmerries geslapen.

Nachtmerries

Vrijdag 20 september
Deze vrienden zien er van de buitenkant behoorlijk stoer uit. Misschien zelfs wel om een beetje bang van te worden. Ik kwam Abdul (links op de foto) toevallig tegen, gisteravond in de medische kliniek van Stichting Bootvluchteling. Hij zat onder het bloed en had een paar flinke japen in zijn arm, die gehecht moesten worden. Iets in zijn ogen trok mijn belangstelling. Maar ik kon hem niet meer spreken. Vandaag zag ik hem zitten, voor de ingang van een tent, te midden van een stuk of tien andere jongvolwassen mannen. Ze bleken allemaal uit Syrië te komen. 

Toen ik de tijd nam om met ze te praten, verdween hun bravoure als sneeuw voor de zon. Ze maakten zich zorgen om Abdul. Iedere nacht maakte hij hen een paar keer schreeuwend wakker, bonkend met zijn hoofd tegen het stalen frame van de tent. De oorzaak: na de dood van zijn broertjes in het Syrische oorlogsgeweld had hij geen nacht meer zonder nachtmerries geslapen. Hij sneed zichzelf en had al een paar keer geprobeerd een eind aan zijn leven te maken. En die wond van gisteren? Die had hij zelf met een stuk glas gekerfd. 

Ik keek hem aan en zag de uitzichtloosheid van zijn situatie. Alleen op de wereld, met een verdrietig verleden, psychisch in de war en vast in een kamp zonder enig perspectief. Ik zag ook de zorg van zijn vrienden. Zorg, verpakt in boosheid en stoere taal. 

Het is verdrietig om zoveel jonge levens te zien die op pauze staan. Soms moet ik door buitenkanten heen kijken. Maar als je dat doet, kom je al snel bij alles wat ons tot mens maakt: het verlangen naar een menswaardig bestaan, naar geborgenheid en mensen die om je geven. 

Ik zie iedere dag nieuwe vluchtelingen binnenkomen in de hoop op beter. En daarmee groeit de groep mensen die wanhopig zoeken naar beter, maar geen uitweg zien. Gelukkig zie ik ook dat de vrijwilligers van Stichting Bootvluchteling goed werk doen en helpen waar ze kunnen. Zij brengen de menselijkheid soms een beetje terug.

Doneer voor noodhulp Lesbos

EO Metterdaad voert campagne voor de 11.000 zwaar getraumatiseerde vluchtelingen in kamp Moria. Meedoen kan via metterdaad.nl/lesbos

"Ze had me gevraagd te voelen hoe koortsig haar kindje was. En waarom ze niet geholpen werd."

Europa, het continent van de vrijheid

Donderdag 19 september
"Daar stond ze, fier overeind, te midden van schamele tentjes, ergens aan de rand van het uitpuilende vluchtelingenkamp Moria op Lesbos. Ze had me gevraagd te voelen hoe koortsig haar kindje was. En waarom ze niet geholpen werd. Ze smeekte niet, maar haar trotse verontwaardiging sprak boekdelen. Hoe kon dit bestaan! En ze heeft gelijk.

Nog maar een dag ben ik in dit kamp. En overal zie ik de uitzichtloosheid bij de mensen. Ze zijn eindelijk in Europa, het continent van de vrijheid. Maar ze zitten muurvast, kunnen geen kant op. En ook ik heb geen oplossing. Ik zie hulporganisaties hun uiterste best doen om er nog het beste van te maken. De noodzakelijke medische hulp, af en toe een gesprek en voor een paar kinderen onderwijs.

Maar deze moeder klopt nog tevergeefs op de deur van een menswaardig bestaan. En dan niet eens voor haarzelf, maar voor haar eerstgeboren kindje. Het minste wat ik kan doen, is het u laten zien. Niet omdat er een makkelijke oplossing is, wel omdat we niet aan deze mensen voorbij mogen gaan."

Arjan Lock in Athene
Arjan op het vliegveld van Athene

Focus verleggen

Woensdag 18 september
Arjan vanuit zijn tussenstop in Athene (Griekenland): “Nog een bak sterke koffie, de laatste mailtjes wegwerken en een kort telefonisch interview over de EO. Nu de focus verleggen naar Lesbos, om precies te zijn het vluchtelingenkamp Moria. Ik merk dat het me moeite kost. Hier, tussen de goedgeklede wereldreizigers en de volle restaurants. En straks, over een paar uur in de buurt van het kamp waar duizenden gebrek hebben aan alles en waar mensen geen kant op kunnen. Mijn collega’s van Metterdaad zijn er al een paar dagen om de voorbereidingen te treffen in het kamp, zodat we samen met Stichting Bootvluchteling de tv-programma’s kunnen maken. Toch heb ik ook zin om met hen aan de slag te gaan. In de hoop dat wat we gaan doen tot zegen zal zijn."

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons