Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--arrow-down Icon--chevron-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

'Een bezeten wereld': 'Grenzen aan vooruitgangsideaal'

Hans Goedkoop over 'verheffing'; vrijdag, 21.05 uur, NPO 2

Een bezeten wereld

Socialistische politici willen in de jaren 20 een eind maken aan de schrijnende armoede onder arbeiders. 'Verheffen' is het toverwoord, maar wat doe je met burgers die daar niet altijd aan meewerken? Hans Goedkoop laat in de geschiedenisreeks Een bezeten wereld (NTR) zien hoe idealistische 'opvoeders' tegen grenzen aanlopen. 

“Grote groepen mensen leefden in de jaren 20 onder erbarmelijke omstandigheden, in stegen van niet meer dan anderhalve meter breed of aan stinkende grachten,” vertelt historicus Hans Goedkoop. “Er kwam geen zonlicht hun woninkjes binnen; de wind waaide erdoorheen en er was geen toilet. Deze mensen moesten hun behoefte doen op een pot; bij gebrek aan ruimte stond die vaak onder het petroliestel waarop werd gekookt.

'Armoede niet langer acceptabel'

Aanvankelijk waren het de socialisten – na de Eerste Wereldoorlog gevolgd door liberalen, protestanten en katholieken – die dit niet langer acceptabel vonden.” Het breed gedragen verheffingsideaal had effect, zien we in deze aflevering van Een bezeten wereld. Langs de randen van de steden verrezen arbeiderswijken met tuintjes waarin de bewoners hun eigen groenten konden verbouwen.

Een van deze ‘tuindorpen’ is Vreewijk in Rotterdam. “Maar ‘netjes’ leven moesten de mensen vaak nog wel leren, was de gedachte. Een ‘consulent’ kwam daarom langs om erop toe te zien dat de arbeiders hun tuintje bijhielden, en of de was wel werd gedaan.”

Een bezeten wereld
Bram Wetselaar (88) vertelt in 'Een bezeten wereld' over de armoede in zijn jeugd.

Deze ‘opvoeders’ liepen daarbij wel tegen een dilemma aan: wat doe je met mensen die zich niet láten verheffen? “Sommige arbeiders joegen hun loon er meteen doorheen in de kroeg, stuurden hun kinderen niet naar school en trokken zich niets van vermaningen aan." Hans laat vanavond zien hoe het vooruitgangsideaal van ‘de gezonde mens’ dus maar aan deze onwillige bewoners wordt opgelegd. Zij komen in aanmerking voor ‘heropvoeding’...

Een bezeten wereld - Nederland tussen de oorlogen

Iedere vrijdag, 21.05 uur, NPO 2

Beeld: NTR

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons