Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--arrow-down Icon--chevron-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

Hans Goedkoop presenteert 'Een bezeten wereld – Nederland tussen de oorlogen'

'Het interbellum lijkt op onze tijd'; iedere vrijdag, 21.05 uur, NPO 2

Hans Goedkoop Een bezeten wereld

Hans Goedkoop neemt de kijker in Een bezeten wereld (NTR) mee naar de periode tussen de twee wereldoorlogen. Voor veel Nederlanders een tijd van vooruitgang, maar ook van onzekerheid en oorlogsdreiging. De historicus ziet opvallende overeenkomsten met onze dagen. Wacht ons een nieuwe oorlog? "Gelukkig herhaalt de geschiedenis zich nooit op dezelfde manier." 

“In de jaren 30 maken veel intellectuelen zich zorgen,” vertelt Hans. “Het decennium daarvoor – de jaren 20 – was nog een tijd van toenemende welvaart, vooruitgang en verandering, met de opkomst van de auto, de bioscoop, de radio en vrolijke ‘negermuziek’: jazz."

(Tekst loopt door onder de video.) 

"Maar de stemming was omgeslagen. Waren we door al die vreemde invloeden niet vergeten wie we waren? Er ontstond een huiver voor het nieuwe en er waren steeds meer spanningen, ook tussen landen. Nazisme en fascisme kwamen op. ‘Wij leven in een bezeten wereld. En wij weten het...,’ zei Huizinga, een historicus uit die tijd.”

'Wij leven in een bezeten wereld,' schreef Johan Huizinga. 'En wij weten het...'

"In de huidige tijd maken we een handelsoorlog mee, verlaten de Britten de EU en zijn populistische partijen in opkomst," vervolgt Hans. “Net als toen ging daar bij ons een periode van openheid en optimisme aan vooraf: de jaren 90.” Zijn we nu dus ook op weg naar een oorlog? “De geschiedenis herhaalt zich, maar doet dat gelukkig nooit op precies dezelfde manier.” 

'Colijn, sterke man van het midden'

"In een tijd van onzekerheid kiezen mensen vaak voor een sterke man. Ook in Nederland gebeurde dat in de jaren 30. Maar, anders dan in Duitsland en Italië, was de sterke man bij ons een politicus van het midden: Colijn. Hier had het politieke midden blijkbaar het vermogen om de zwaarste klappen op te vangen. Laten we hopen dat dit in onze tijd nog steeds het geval is.”

(Tekst loopt door onder de foto.) 

Hans Goedkoop
Hans Goedkoop presenteert 'Een bezeten wereld' vanuit het gebouw van Radio Kootwijk uit de jaren 20.

Waar geschiedenis vaak over de rol van politici bij grote gebeurtenissen gaat, heeft deze serie Een bezeten wereld juist oog voor het leven van de gewone burger. "Daarom laten we – nu het nog kan – 100-plussers aan het woord die vertellen hoe ze de veranderingen uit het intebellum hebben beleefd. Een hoogbejaarde dame herinnert zich nog glashelder dat ze een koets zag rijden. Maar er liepen geen paarden voor... Ze had dus zojuist voor het eerst een auto zien rijden! Een andere mevrouw was een keer in Duitsland, juist op een plaats waar de Führer voorbijreed. Toen heeft ze ook maar de Hitlergroet gebracht, wat haar nog steeds dwarszit."

(Tekst loopt door onder de foto.) 

Een bezeten wereld zappelin
Nelly Bongaerts-Daniels (geboren in 1914) zag de zeppelin nog voorbijkomen.

Daarnaast vertellen deze 100-plussers over de komst van elektriciteit, 'lustopwekkende' bioscoopfilms, zappelins die ze zagen vliegen en de schrijnende armoede tijdens de crisisjaren. "Sommige van deze gasten uit Een bezeten wereld zijn inmiddels overleden," vertelt Hans. "Met andere hoogbejaarde ooggetuigen hebben we nog extra interviewtjes kunnen opnemen die na iedere aflevering te bekijken zijn op NPO Extra."

'Zinnenprikkelend vermaak'

Meteen in de eerste aflevering van Een bezeten wereld ziet de kijker hoe de jaren 20 ingrijpende veranderingen brachten in het leven van de gewone burger. Hans: "Er kwamen bioscopen, de radio deed zijn intrede en jazzmuziek veroverde Nederland. Niet iedereen was gediend van dat 'zinnenprikkelende vermaak'. Jongeren die vervaarlijk, heupwiegend dansten op die opzwepende 'negermuziek', dat gaf toch geen pas!"

Kijk ook 'Welkom in de jaren 20 en 30' op NPO Zapp

Vanaf zondag 8 september is op NPO Zapp de historische comedyserie Welkom in de jaren 20 en 30 (NTR) te zien. Koningin Wilhelmina, Albert Einstein, Hendrikus Colijn en Fien de la Mar zijn te gast bij talkshowhost Dorine Goudsmit (een rol van Plien van Bennekom) om alles over hun tijd te vertellen.

Elke zondag, 17.50 uur, NPO Zapp 

Bovendien kleedde de moderne vrouw zich steeds minder verantwoord, met blote armen en korte rokken. Ouders, leraren en ook de overheid reageerden afwijzend op deze veranderingen. "We hadden toch onze eigen keurige klederdracht en klompendans? Wat was daar mis mee? Zo zag je een omslag plaatsvinden, uit angst dat we onze identiteit zouden kwijtraken. Het uitbreken van een economische crisis – die ons in de huidige tijd gelukkig nog bespaard blijft – versterkte het gevoel dat we onszelf voorbijgerend waren."

Een bezeten wereld – afleveringen

30 augustus – afl. 1:  Danswoede
In de jaren 20 dringt de Amerikaanse cultuur ons land binnen. Raakt Nederland zijn identiteit kwijt? 

6 september – afl. 2: Welvaart
De economie in de jaren 20 is ‘booming’. Na de beurscrash in New York volgen de crisisrjaren.

13 september – afl. 3: Verheffing
Om iets te doen aan de schrijnende leefomstandigheden van arbeiders, verrijzen er 'tuindorpen'.

20 september – afl. 4: Vreemdelingen
Steeds meer vreemdelingen, maar voor Joodse vluchtelingen uit Duitsland gaan de grenzen dicht. 

27 september – afl. 5: Houvast
Samen zingen en marcheren. De NSB van Mussert doet een aanval op de gevestigde politiek.

4 oktober – afl. 6: Oorlogsangst
De Eerste Wereldoorlog galmt na. In de jaren 30 nemen de internationale spanningen toe.

Een bezeten wereld – Nederland tussen de oorlogen
Iedere vrijdag, 21.05 uur, NPO 2

Beeld: NTR/Marieke van der Velden 

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons