Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--arrow-down Icon--chevron-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

‘Al zouden we maar één kind redden…’

Visie onderzoekt de wereld van Filipijnse cyberseks

Op de Filipijnen zijn duizenden kinderen het slachtoffer van misbruik via internet. Door hun ouders of andere familieleden worden ze gedwongen tot het poseren voor kinderporno. Visie-hoofdredacteur Marco van der Straten reist samen met International Justice Mission (IJM) af naar de armste wijken van hoofdstad Manilla. Hier vecht de mensenrechtenorganisatie tegen dit onrecht.

Het is 16.20 uur. In de wijde omtrek is de zwarte rook te zien van de verwoestende brand die snel om zich heen grijpt in de Filipijnse sloppenwijk Mandaluyong. De kleine houten huisjes vormen een weerloze prooi voor de vlammen die gretig toeslaan. Een stevige wind jaagt het vuur op. Mensen vluchten alle kanten op en proberen wanhopig wat spullen te redden. De brandweer slaat groot alarm en achttien brandweerwagens van korpsen uit de hele regio snellen toe. Vier uur later wordt het sein brand meester gegeven. Een grote, smeulende vlakte is alles wat rest van de plek waar duizend gezinnen leefden. Het mag een wonder heten dat niemand omkwam in de verzengende hitte. Vijf mensen raakten gewond, waaronder een van de brandweermannen.

Onder een zeiltje

Enkele weken later sta ik op de lege plek waar dit drama plaatsvond. De zon staat hoog aan de hemel en de temperatuur is opgelopen tot een benauwde 35 graden. Onder een zeiltje, omringd door verroeste ijzeren platen, zit een groepje mensen naar ons te kijken. Ze lachen als fotograaf Nathalie een foto van ze maakt. Het gezin oogt relaxed, ondanks het feit dat alles wat ze hadden is verwoest. Maar wat kunnen ze anders? “De overheid heeft ons nieuwe huisjes beloofd, maar dat kan wel even duren,” zegt de vader van het gezin. Iets verderop in de opeengepakte wijk, zijn op het basketbalveld tenten ingericht als noodopvang voor de gezinnen. Maar het is daar veel te vol, dus overdag zitten ze hier op hun geïmproviseerde plekje.

[artikel loopt door onder foto]

Veerkrachtig

“Mensen op de Filipijnen zijn erg weerbaar, ze hebben een hoge pijngrens,” verklaart Voltaire Santillan de vrolijke stemming. De goedlachse IJM-medewerker gidst ons door deze buurt. “Driehonderd jaar kolonisatie door de Spanjaarden, aanslagen en de moeilijke leefomstandigheden hebben de mensen niet bitter gemaakt, maar veerkrachtig.” Twee jongetjes laten ondertussen hun zelfgemaakte vlieger op. Van kleine stokjes en een plastic boodschappentasje knutselden ze het ding in elkaar. Doordat het hier nu zomervakantie is, spelen opvallend veel kinderen in de nauwe straatjes. Overal roepen ze ‘Joe’ naar me. “Door de Amerikaanse serie G.I. Joe, denken de kinderen dat elke blanke die hier komt een Amerikaan is,” legt Voltaire lachend uit. Boven de straat hangen bundels met honderden stroomdraden slordig door elkaar heen. Een van de bundels gaat dwars door een muur een huis in, om er aan de andere kant weer uit te komen. Dat kortsluiting hier nogal eens de oorzaak van brand is, verbaast me niks.

[artikel loopt door onder foto]

Sloppenwijken

De Filipijnse hoofdstad Manilla kent vele sloppenwijken in en rondom de stad. Hier leven honderdduizenden gezinnen in armoede. Ze voorzien in hun levensonderhoud door bijvoorbeeld afval te sorteren. Op de Filipijnen wonen pakweg 105 miljoen mensen, waarvan zo’n 13 miljoen in hoofdstad Manilla en de steden er direct omheen.

Antennes

Even later rijden we in een busje door een andere sloppenwijk: Taguig. Een grote jeepney trekt ronkend voor ons langs. Jeepneys zijn lange, open jeeps, die worden gebruikt als openbaar vervoermiddel. Ralph Catedral van International Justice Mission (IJM) vertelt ons over de wijk. De buurt heeft twee gezichten: aan de ene kant van de weg zien we ruim opgezette ambassades van onder meer Engeland en Korea, maar vlak ernaast dicht op elkaar gepakte huizen van de sloppenwijk. “Zie je die antennes? Voorheen was dat voor ons het teken dat in die huizen cyberseks plaatsvond. Tegenwoord is draadloos internet hier zo snel, dat er geen antennes meer nodig zijn.” Cyberseks, het woord is gevallen. Het is een van de grote misstanden op de Filipijnen. Kinderen moeten zich voor de webcam uitkleden, zodat ergens anders op de wereld mensen hun seksuele verlangens kunnen botvieren. Voor een habbekrats worden jonge kinderen letterlijk blootgesteld aan gretige ogen, ook van mensen uit Nederland. Geregeld gaat het misbruik veel verder en worden kinderen voor de camera misbruikt; de gruwelijke beelden gaan de hele wereld over.  

We moeten precies op het juiste moment ingrijpen

Bewijslast

IJM zet zich al jaren in om dit misbruik te bestrijden, door samen met de politie bevrijdingsacties te organiseren en de vervolging van daders te ondersteunen. Het geeft me een misselijk gevoel dat in de buurt waar we nu rijden, op dit moment waarschijnlijk kinderen worden misbruikt. Ralph: “Tijd is cruciaal als we in actie komen en we er zeker van willen zijn dat vervolging van daders mogelijk is. Het verkeer is extreem druk en zoals je ziet is het moeilijk aan te duiden welke van de opeengepakte huisjes precies de locatie van het misbruik is. De politie moet op het juiste moment ingrijpen, om de slachtoffers te bevrijden en daders op heterdaad te betrappen. Vervolgens moet binnen 36 uur alle bewijslast zijn verzameld en ingediend zijn bij justitie.” Het is een race tegen de klok.

Stoffen poppen

‘This is your police, we serve and protect.’ Deze tekst staat geschreven op een grote witte muur, aan de rand van het terrein van de Nationale Politie. Hier vinden we de eenheid ter bescherming van vrouwen en kinderen, het Women and Children Protection Center. We klimmen een paar trappen op in het snikhete gebouw. Dankzij de inzet van IJM is de opvang van slachtoffers na hun bevrijding verbeterd. Tot voor kort werden daders en slachtoffers na een politie-inval in dezelfde ruimte opgevangen. Dat was voor de jonge slachtoffers een angstige ervaring. Nu is er een aparte ruimte, waar vrouwelijke politiemensen slachtoffers opvangen en geweld tegen vrouwen en kinderen bestrijden. De ruimte is krap en staat vol bureautjes waaraan politiemensen werken. In een hoekje staat wat speelgoed en een tafeltje met kleurplaten. Op een stoel zitten twee stoffen poppen. De ene stelt een jongen voor, met blauwwit gestreepte kleding en een Aziatisch uiterlijk. De meisjespop heeft roze kleding en een lichtblauw strikje in het blonde haar. “Ze hebben geslachtsdelen, zodat de kinderen kunnen aanduiden wat er precies met ze is gebeurd,” vertelt een politievrouw als ik de poppen bekijk.

Hard werken

Kolonel Gemma Vinluan

Kolonel Gemma Vinluan is commandant van deze eenheid. ‘Er komt elke dag wel een aangifte van kindermisbruik of geweld tegen vrouwen binnen. Soms kunnen we snel ingrijpen. Twee dagen geleden kwam een vrouw met blauwe plekken aangifte doen van mishandeling. We konden haar man meteen arresteren, omdat het net was gebeurd. Maar soms moeten we de dader voorlopig laten gaan, zoals vorige week. Toen hadden we enkele kinderen bevrijd die misbruikt werden. Omdat het misbruik een week eerder had plaatsgevonden, mochten we de dader niet arresteren. In zulke gevallen dienen we een aanklacht in en is het afwachten of we een arrestatiebevel krijgen, zodat we de verdachte alsnog kunnen oppakken.” De politiekolonel is erg gemotiveerd in haar strijd tegen online kindermisbruik: “Ik ben zelf moeder en als ik de jonge slachtoffers zie, breekt mijn hart. Hoe kun je je kinderen dat aandoen voor wat extra geld? Het enige wat we kunnen doen is hard werken om slachtoffers te bevrijden en daders te arresteren.”

[artikel loopt door onder foto]

Hoe kun je je kinderen dat aandoen?

Volgepakte cel

Na hun arrestatie worden verdachten overgebracht naar een van de twee kleine cellen op het politiebureau, waar ze de eerste maand verblijven. In het arrestantengebouwtje is het door de kapotte airco snikheet. Als ik de cellenruimte binnenstap, zie ik een kleine, met mannen volgepakte cel. De cel is met hooguit acht vierkante meter zo klein dat de mannen deels over elkaar heen liggen om erin te passen. Met dekens proberen ze zich voor het onverwachte bezoek te verstoppen. Het valt me op dat verschillende verdachten jong zijn. Een ventilator is tussen de tralies geklemd om een beetje koelte de ruimte in te blazen. Direct ernaast is de vrouwencel, waar drie of vier verdachten zich snel verstoppen achter het wc-muurtje. Plaatjes van Maria met Jezus in haar armen sieren de muur. Twee kleine matrasjes en wat kussens zijn alles wat er is om de vrouwen een slaapplek te bieden.

Internationale samenwerking

Politiegeneraal William Macavinta

Politiegeneraal William Macavinta is blij dat er steeds meer internationale samenwerking komt om uitbuiting van Filipijnse kinderen te bestrijden. Dit jaar is daarvoor een speciale eenheid opgericht: het Philippine Internet Crimes Against Children Center. Aan de muur hangt een bord, waarop staat dat het centrum zich wil inzetten voor een wereld waarin kinderen vrij zijn van online uitbuiting. Naast de politiebaas zit Mike aan tafel. Dat is niet zijn echte naam, maar vanwege zijn werk voor IJM in de opsporing van kindermisbruik, moet zijn identiteit geheim blijven. IJM is een van de initiatiefnemers van en partner in het nieuw opgezette centrum. Ook de Nederlandse politie werkt mee in het opsporingswerk, evenals een stuk of tien andere politiediensten, waaronder de Amerikaanse FBI. De internationale samenwerking zorgt ervoor dat informatie sneller kan worden uitgewisseld en dat de aanpak gecoördineerd plaatsvindt. Zo konden dankzij een tip van de FBI eerder deze week kinderen die slachtoffer waren van ernstig misbruik worden bevrijd. In het belang van de slachtoffers heeft de politie snel ingegrepen, ondanks het feit dat de dader niet gepakt zou kunnen worden. Het kind komt altijd op de eerste plaats.

Kwaad bestrijden

Bestrijding van kindermisbruik heeft de laatste jaren meer prioriteit gekregen op de Filipijnen. De overheid verhoogde het budget van 500.000 dollar naar twee miljoen dollar en het aantal politiemensen werd evenredig uitgebreid. Maar het probleem is hardnekkig. Doordat op de Filipijnen overal snel internet beschikbaar is en de mensen vloeiend Engels spreken, ligt de internationale markt voor cyberseks open. Politiegeneraal Macavinta: “In veel gevallen zijn de daders bovendien familie van het slachtoffer. Als ik kinderen zie van soms nog maar een paar jaar oud, denk ik: we moeten méér doen.” De generaal oogt vastberaden en strijdlustig. “Toen we met een aantal politiemensen een opvanghuis bezochten waar jonge slachtoffers zijn gehuisvest, huilden verschillenden van ons. Dit kwaad moet worden bestreden.”

Van juni 2015 tot en met februari 2019 wist alleen al deze politie-eenheid tijdens tachtig operaties 287 slachtoffers van cyberseks te bevrijden. Ruim de helft van hen was jonger dan 12 jaar, het jongste slachtoffer nog maar een paar maanden oud.

Goed voorbereid

Sam Inocencio, IJM Filipijnen

Sam Inocencio is nationaal directeur van de Filipijnse afdeling van IJM. In een kantoortoren in een buitenwijk van Manilla, vertelt hij over de dag dat zijn ogen geopend werden: “Ik was een jaar of 20 toen ik naar de kerk ging in een rosse buurt. De straat was berucht, omdat vrouwen en kinderen daar werden verkocht om tegen betaling seks te hebben. Daar was als ik overdag een kerkdienst bezocht weinig van te merken. Op een avond ging ik naar een activiteit in de kerk en liep ik na afloop naar buiten. Vanuit die veilige plek werd ik plotseling geconfronteerd met wat zich ’s avonds in de buurt afspeelde. Ik kon niet geloven wat ik zo vlak buiten de kerkmuren zag: kinderen en vrouwen stonden te wachten op klanten. Ik was van slag en dacht na over wat ik ertegen zou kunnen doen. Ik realiseerde me dat ik ervoor moest zorgen dat ik goed voorbereid was en besloot rechten te gaan studeren. Na enkele jaren op een advocatenkantoor kwam ik 17 jaar geleden bij IJM terecht. Ik wil Gods liefde laten zien door het werk dat we doen. Me inzetten voor vrouwen en kinderen, vooral de armen, die onrecht ervaren en geen stem hebben om voor zichzelf op te komen.”

Overweldigen

“Het moeilijkste van ons werk is het kwaad dat je ziet: schokkende beelden van misbruik van vrouwen en kinderen. Persoonlijke verhalen van kinderen kunnen me soms overweldigen. Als we onderzoek doen naar misbruikzaken en we de beelden zien, raakt dat me heel diep. Gelukkig hebben we aan de andere kant verhalen van kinderen die bevrijd konden worden. Dan word ik als het ware weer opgetild, omdat er tóch hoop is. Zelfs door de donkerste nacht zie je lichtstralen doorbreken. Ik geloof dat licht uiteindelijk het duister zal overwinnen.”

Dood wenste

Een van de eerste zaken van kindermisbruik die IJM op de Filipijnen behandelde, was die van een meisje dat Cassie wordt genoemd. “Ik hoorde dat ze er zo erg aan toe was dat ze zichzelf dood wenste. Geen kind zou dat ooit moeten willen,” zegt de IJM-directeur. “Na haar bevrijding realiseerde ze zich dat ze het had overleefd, dat ze nog ademhaalde. Dat vind ik indrukwekkend. Ik zie de verdorvenheid van het kwaad en het effect daarvan op kinderen. Als de politie Cassie niet had bevrijd en IJM haar niet geholpen om te herstellen van wat ze had meegemaakt, weet ik niet hoe ze er nu aan toe zou zijn. Zo zijn er honderden verhalen van slachtoffers die nu in vrijheid leven, vaak nog heel jonge kinderen. Als ik ze in de opvang weer zie lachen, is het alles waard geweest. Al is het maar één kind dat we redden.”

Terugloop

Door jarenlang intensief samen te werken met politie en justitie, is illegale prostitutie in barretjes drastisch teruggedrongen. Inocencio: “We hebben niet iedereen uit deze situatie kunnen redden, maar door de hardere aanpak van deze misdaden hoeven duizenden kinderen dit nooit mee te maken. Ik ben blij dat ik nu hetzelfde op gang zie komen in de bestrijding van online misbruik van kinderen. Vroeg of laat zullen we een enorme terugloop zien in het aantal gevallen van cyberseks. We willen miljoenen kinderen beschermen, door te voorkomen dat ze dit ooit hoeven mee te maken.”

[artikel loopt door onder foto]

Duisternis in licht

De IJM-directeur denkt geregeld na over grote vragen die met God en het lijden te maken hebben. Het kan hem soms overweldigen. “Maar toch: als ik slachtoffers weer zie herstellen en opbloeien, dan zie ik dat er iets goeds uit kwaad kan voortkomen. Daar komt Gods karakter tevoorschijn. Hij keert kwaad om in goed, duisternis in licht. We kunnen daar nu maar een klein beetje van begrijpen. Maar Gods goedheid dringt uiteindelijk door alles heen.” Hij hoeft niet lang na te denken over de vraag wat zijn gebed voor de Filipijnen is: “Ik bid dat op een dag geen kind meer misbruik hoeft mee te maken, maar dat ze in vrijheid kunnen leven. Dat is wat God wil voor ieder kind.”

Ik hoop dat ons werk overbodig wordt

Vrijheid

Incencio hoopt dat het werk van IJM op de Filipijnen na verloop van tijd overbodig zal worden: “Ons doel is dat de regering de bestrijding van misbruik en de zorg voor slachtoffers zó goed aanpakt, dat ons werk niet meer nodig is. Er moet nog veel gebeuren om dat te bereiken, ook als het gaat om internationale samenwerking. De Nederlandse ambassade en politie doen veel in de strijd tegen dit onrecht. Maar ook in Nederland moet strenger worden opgetreden tegen mensen die beelden van kindermisbruik bestellen en zijn er hardere straffen nodig. Gelukkig heeft IJM ook in daar een kantoor. Meer steun voor ons werk is nodig om door te kunnen gaan met de strijd tegen onrecht wereldwijd.”

Nederlandse steun

Een paar uur later stappen we in een ander deel van de stad een hoog gebouw binnen. Dit kantoor, waar ook de Nederlandse ambassade is gehuisvest, staat in een van de betere wijken van Manilla. We zoeven in de lift naar boven en stappen uit op een ruime, lichte etage. Een afbeelding van het Nederlandse wapen bevestigt dat we op het goede adres zijn. Binnen worden we vriendelijk ontvangen met koffie en een schaaltje drop. Ambassadeur Saskia de Lang begroet ons en nodig ons uit in haar werkkamer, waar de Nederlandse driekleur in de hoek staat. Ze is pas benoemd als ambassadeur op de Filipijnen en woont sinds een maand in Manilla.

Ambassadeur Saskia de Lang

“Het valt me op dat de mensen hier ongelooflijk aardig zijn, het is een land van allemaal smileys. Tegelijk speelt er veel onder de oppervlakte, waaronder mensenhandel en misbruik. We werken heel goed samen met de Filipijnse overheid om dat te bestrijden. Er zijn verschillende ministeries en organisaties betrokken. Daar willen we graag mee doorgaan.” De betrokkenheid van Nederland hierbij ontstond vanuit gezamenlijk belang. “Jaarlijks geeft de Nederlandse ambassade hier zo’n 45.000 visa uit, met name voor Filipijnen die werken op Nederlandse schepen. Een aantal jaren geleden kwamen we erachter dat er misstanden waren in de arbeidsomstandigheden van deze mensen. Ze kregen via schaduwcontracten minder betaald dan in de officiële papieren stond. Dat hebben we samen met de Filipijnen hard aangepakt. Dit soort zaken leidden ertoe dat Nederland een politie-attaché in Manilla stationeerde.”

Misbruik indammen

Door de samenwerking die met Justitie in de Filipijnen was ontstaan raakte Nederland ook betrokken bij de bestrijding van misbruik, zoals cyberseks. “De Filipijnse overheid is koploper in de bestrijding hiervan. Daarom werken we ook ze prettig met hen samen en helpen we om de opsporing te verbeteren. De afnemers van kinderporno zitten natuurlijk over de hele wereld, ook in Nederland. Daarom is internationale samenwerking van groot belang. In de komende jaren zal ik me er graag voor inzetten om, samen met de overheid en maatschappelijke organisaties, misbruik verder in te dammen. Er moet ook bij Filipijnse families zelf meer bewustwording komen. Daar speelt het probleem van armoede mee. Er zijn andere mogelijkheden nodig, zodat mensen in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Want kinderen aan dit misbruik onderwerpen, is zo schrijnend. Ze worden voor hun leven getekend.”

De avond valt

Even later zit ik weer in de taxi, die door de extreem drukke avondspits vooruit probeert te komen. Brommertjes zoemen als bijen tussen de auto’s door. Het is inmiddels donker geworden, de meeste wolkenkrabbers zijn verlicht. Op hoeveel plekken in de wereld staan nu computers in verbinding met de sloppenwijken hier? Hoeveel duizenden kinderen staren vanavond opnieuw in het duistere oog van een webcamera? Een dag later horen we dat ook deze avond weer een paar kinderen zijn bevrijd. In statistieken wellicht een te verwaarlozen percentage. Maar voor deze kinderen betekent het alles: hun leven kan onder de juiste begeleiding weer langzaamaan beginnen. Ze halen weer adem.

Foto's: Nathalie van der Straten-Folkersma

Over International Justice Mission (IJM)

International Justice Mission is de grootse organisatie ter wereld in de strijd tegen slavernij. IJM werkt samen met lokale autoriteiten om slachtoffers te bevrijden, daders te laten berechten, levens van slachtoffers te herstellen en rechtssystemen te versterken. Het werk wordt ondersteund door donateurs (freedom partners).

Online misbruik van kinderen op de Filipijnen

  • Sinds 2015 zijn 466 kinderen bevrijd
  • 87 procent was onder de 18 jaar, de helft van de kinderen onder de 12 jaar.
  • 194 verdachten zijn gearresteerd, van wie er 60 zijn veroordeeld.
  • In 59 procent van de zaken zijn de daders ouders of familieleden van de slachtoffers.

(Cijfers van IJM, 2 april 2019)

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons