Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--arrow-down Icon--chevron-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

'Mijn moeder had twee paar ouders'

Een bijzonder boek over de Tweede Wereldoorlog

in Mediatips
Nadine Wojakovski

Over de Tweede Wereldoorlog zijn ontelbaar veel boeken geschreven. Maar 'Twee keer bidden voor het slapengaan' is een uniek verhaal. Auteur Nadine Wojakovski: “Alle oorlogsboeken gaan over verdriet, dood en pijn. Dit verhaal heeft een diepere laag met een bitterzoet einde.”

Twee keer bidden voor het slapengaan gaat over een Joods gezin dat in de oorlog moet onderduiken. De ouders brengen hun dochter en zoon onder bij twee verschillende gezinnen. Het dochtertje Renate is de moeder van Nadine Wojakovski. “Mijn moeder werd bij een kinderloos, christelijk gezin uit Amsterdam gebracht toen ze 1,5 jaar oud was,” vertelt de schrijver. “Daar werd ze met liefde ontvangen. In het gezin leerde ze over de christelijke normen en waarden. Het moet voor mijn opa en oma vreselijk zijn geweest om niet te weten of hun kinderen nog in leven waren.”

Een boek

Twee keer bidden voor het slapengaan
'Twee keer bidden voor het slapengaan', Nadine Wojakofski, Vuurbaak, 199 blz., €17,95

Journalist Nadine Wojakovski (49) woont in Londen. Jaren geleden ontdekte ze het verhaal van haar moeder Renate. “Ik ging op bezoek bij mijn oudtante, en zij vertelde me opeens over de geschiedenis van mijn moeder en grootouders. Ik had er nog nooit iets over gehoord.” Omdat Nadine een rustige jeugd had gehad, kon ze zich bijna niets bij de roerige geschiedenis van haar moeder voorstellen. “Maar toen ik het verhaal hoorde, wist ik meteen: hier ga ik een boek over schrijven. En zodra ik het appartement van mijn tante verliet, had ik ook de titel al.”

Wat maakt dit boek anders dan andere boeken over de Tweede Wereldoorlog?
“Al die boeken gaan over verdriet, dood en pijn. Dit boek deels ook, maar het bijzondere is dat het een diepere laag heeft. Het gaat namelijk over een kind dat twee paar ouders heeft die allemaal zielsveel van haar houden: haar biologische ouders en het stel bij wie ze onderduikt.”

Integreren

Het stel dat Renate opvangt, is christelijk. Renates biologische ouders zijn Joods. “Vandaar ook de titel van het boek,” legt Nadine uit. “Toen Renate na de oorlog terugkwam bij haar echte ouders, moest ze weer integreren in de joodse religie en tradities.”

Wat is voor jou het meest bijzondere deel van het boek?
“Dat is het moment waarop de biologische ouders hun dochter gaan ophalen,” antwoordt Nadine. Zelden overleefden zowel de ouders als hun kind de Tweede Wereldoorlog. Maar bij Renate staan haar vader en moeder opeens weer op de stoep. “Het onschuldige meisje is in de achtertuin aan het spelen, bij de ouders met wie ze is opgegroeid. Dan staan haar biologische ouders – mensen die ze niet kent – voor de deur om haar op te halen. Een hartverscheurend en bitterzoet moment.”

Vond je moeder het lastig om over het verleden te praten?
“Nadat ik het verhaal had gehoord van mijn oudtante, begon ik meteen allerlei vragen te stellen aan mijn moeder. Maar ik merkte dat ze veel dingen niet meer wist. Ze had de herinneringen weggestopt en was verder gegaan met haar leven. Ik voelde me schuldig wanneer ik ernaar vroeg, omdat het zo heftig is. Ik denk dat mijn moeder het bewust niet met haar kinderen heeft gedeeld, om ons te beschermen. Ergens wist ik er wel iets van, omdat er ieder jaar een brief van de Nederlandse overheid op de mat lag. Omdat ze nog maar weinig wist, zijn sommige details in het boek fictief en geromantiseerd. Maar het is gebaseerd op waargebeurde verhalen.”

Mijn grootouders moesten hun kinderen afstaan

Verdrietig

Tussen het moment waarop Nadine het verhaal voor het eerst hoorde en het verschijnen van het boek, zit zo’n negen jaar. “In eerste instantie wist ik dus meteen wat de titel moest worden en startte ik met het schrijven van hoofdstuk één. Maar ik vond het zó’n verdrietig verhaal om op te schrijven. Ook waren mijn drie kinderen destijds nog erg jong, waardoor ik niet veel tijd had. Pas acht jaar later ben ik begonnen met de research en het schrijven. Toen duurde het nog een jaar voordat ik klaar was.”

Je moeders verhaal is ook deel van je eigen familiegeschiedenis. Maakt dat het extra moeilijk?
“Ik vond het inderdaad heftig om mijn familiegeschiedenis te ontdekken. Mijn grootouders moesten hun kinderen afstaan om zelf te kunnen onderduiken. Dat moet een groot lijden zijn geweest. Ik kan me niet voorstellen dat ik mijn eigen kinderen moet afstaan. Nederland was in de oorlog een plek van pijn en haat, en het is vreselijk wat er met veel Joden is gebeurd. Dat mijn familie daar deel van uitmaakte, vond ik lastig te accepteren.”

Heeft je moeder het boek gelezen?
“Natuurlijk! Ze is ontzettend trots. Het boek was voor haar een soort beloning voor de moeite die het haar kostte om de verhalen op te graven in haar geheugen. Op de cover staat dan ook een foto van mijn moeder als klein meisje.”

Tekst: Claudia Verloop
Beeld: Gander Photography

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons