Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--arrow-down Icon--chevron-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

Andere Tijden: 'Veel Duitse steun voor de Twee van Breda'

Woensdag, 21.25 uur, NPO 2

De Twee van Breda waren de laatste Duitse oorlogsmisdadigers die in Nederland vastzaten. Het geschiedenismagazine Andere Tijden (NTR/VPRO) laat zien dat er in Duitsland heel anders tegen hen werd aangekeken dan bij ons. De 'krijgsgevangenen' ontvingen veel steun van oud-strijders en nazi-sympathisanten, maar ook van de Duitse regering. 

Het proefschrift van de Duitse historicus Felix Bohr is de aanleiding voor deze aflevering over de Twee van Breda, die Nederland in 1989 vrijliet. Aanvankelijk zaten er vier oorlogsmisdadigers in de Koepel in Breda, maar Joseph Kotalla overleed in 1979 in de gevangenis. Lages was al in 1966 vrijgekomen wegens ziekte en in 1971 overleden. Bohr deed onderzoek naar de steun die zij tijdens hun gevangenschap kregen.

Bondskanseliers drongen aan op vrijlating

“Nu waren zij ‘kostwinners’ die vastzaten, dus er valt wat te zeggen voor enige financiële ondersteuning,” zegt Godfried van Run, regisseur van Andere Tijden. “Maar er was veel meer steun, onder meer van alte Kameraden. De Vier, later Drie en Twee van Breda ontvingen serieuze bedragen van deze ‘strijdmakkers’.”

Pas lang na de oorlog wilde iedereen in Duitsland van de gemaakte fouten leren

Ook onder de Duitse bevolking was er veel sympathie voor deze gevangenen die nog vastzaten en achtereenvolgende bondskanseliers drongen bij Den Haag aan op hun vrijlating. Het duurde tot lang na de oorlog voordat iedereen in Duitsland van de gemaakte fouten wilde leren.

Was het bekende Duitse schuldgevoel er toen nog niet?
“Wanneer al je steden in puin liggen, is het geen prettige gedachte dat dit je eigen schuld is. Veel Duitsers zagen zichzelf tot in de jaren ’70 vooral als slachtoffer van de Tweede Wereldoorlog," legt Van Run uit. "Pas in de generaties daarna kwam er ruimte om kritisch terug te kijken op ‘opa’s daden in de oorlog'.”

(Tekst loopt door onder de foto.) 

Hans Goedkoop Andere Tijden
Hans Goedkoop, presentator van het geschiedenismagazine 'Andere Tijden'.

Waarom zat die 'grappige' oudoom vast?

Eva Lettermann herinnert zich de bezoekjes aan haar ‘leuke, grappige oudoom’ Franz in de Koepel. “Zelf had Fischer geen kinderen, dus zijn achterneefjes en -nichtjes waren zijn meest directe familie,” vertelt Van Run. “Bij hun bezoekjes begroetten zij hem met een omhelzing, waarbij ze meteen een bankbiljet kregen toegestopt. Waarom hij vastzat, was Eva niet duidelijk, maar het was vast oneerlijk dat zo’n leuke oom vastzat.”

Als mensen terugkijken op de geschiedenis, kiezen ze vaak hun eigen oogkleppen

Ook Dries van Agt komt in 'Andere Tijden' aan het woord. Waarom pleitte hij in 1972 als minister van Justitie al voor de vrijlating van – toen nog – de Drie van Breda?
“Hij was als tamelijk progressieve hoogleraar in de Rechten de politiek ingegaan. Zijn gedachtegang was strikt juridisch: een straf diende om mensen te laten weten dat hun gedrag niet door de beugel kon, en om anderen te waarschuwen. Maar voor wraak was straf niet bedoeld, vond hij.”

(Tekst loopt door onder de foto.)

Andere Tijden Dries van Agt Twee van Breda
Minister Dries van Agt (rechts) tijdens een persconferentie over de Drie van Breda in 1972.

Van Agt, inmiddels 88 jaar oud, blijft in de uitzending bij zijn standpunt, vertelt Van Run: “In de oorlog had onze beschaving een ‘non-beschaving’ overwonnen. Moesten we die beschaving dan nu niet tonen? Ze zaten toen 27 jaar vast. Lang genoeg, vond hij.”

Achternicht: 'Fischer pleegde gruweldaden'

Fischers achternicht Eva ging geschiedenis studeren en deed grondig archiefonderzoek naar de daden van haar oudoom. Hij had, net als de andere drie, veel gruweldaden begaan. Eva’s vader was niet blij met het onderzoek: “Geloof je dat echt allemaal?” Hij wilde zich niet laten overtuigen door de 132 (!) getuigenissen tegen Fischer. “Je kunt besluiten om sommige feiten niet mee te nemen in je oordeel over de geschiedenis,” concludeert Van Run. “Mensen kiezen vaak hun eigen oogkleppen uit.”

Andere Tijden: De Twee van Breda

Woensdag 6 maart, 21.25 uur, NPO 2

Beeld: Anefo Nationaal Archief, Babet Hogervorst en ANP

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons