Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--arrow-down Icon--chevron-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

‘We gaan ze halen’ onderweg naar Athene

Liveblog van 'Visie'-lezer Gert-Jan Kole

in Christelijk Nieuws
Liveblog 'We gaan ze halen'

De initiatiefgroep ‘We gaan ze halen’ vertrok vrijdagochtend 21 december voor een 6-daagse reis naar Athene. Doel: 150 vluchtelingen naar Nederland halen, om zo alvast een deel van de belofte van de Nederlandse overheid in te lossen. Visie-lezer Gert-Jan Kole uit Utrecht houdt voor Visie een live-blog bij.

Elke dag vind je hier een korte update van de reis met foto's. De nieuwste berichten staan bovenaan.

– Utrecht, 31 december 2018 –

Ik zit thuis aan de keukentafel, de vloer is lekker warm aan m'n voeten en een verse espresso staat te dampen naast m'n laptop. Alles is weer gewoon – of is juist alles anders?
De afgelopen week tikte ik deze updates doorgaans in de auto, met de laptop op schoot en af en toe opkijkend naar de weg om m'n evenwichtsorganen weer wat referentiekader te geven, terwijl Asjen de eerste chauffeurs-shift voor z'n rekening nam. Alleen het tijdstip is nog aardig gelijk – m'n ingebouwde wekker zorgde ervoor dat ik om 6 uur wakker was, ondanks de vermoeidheid van de 1.300 kilometer lange rit van Zagreb naar huis.

Onderweg praatten we elkaar bij over de impact van 'We Gaan Ze Halen'. De bijrijder las steeds de artikelen voor die we van de achterban kregen toegestuurd, de analyses in de kranten en op allerlei websites, de commentaren op Facebook en Twitter. Nu het geraaskal van de trollen en het gerommel in de onderbuik is verstomd (de actie is voorbij, dus nu zoeken ze weer een volgend onderwerp om te rellen), komen de meer doordachte reacties en analyses bovendrijven. Ook de 'We Gaan Ze Halen' organisatie maakt de balans op, en stuurt een bericht rond:

"Terwijl we rustig terugrijden door Macedonië, Servië, Kroatië, Slovenië en Oostenrijk, stromen er reacties binnen. Er worden conclusies getrokken, aanbevelingen geschreven en er wordt kritiek geleverd.
Was het valse hoop? De vluchtelingen die we van tevoren spreken, en tijdens en na, zeggen van niet. De EU gaf hen hoop op een menswaardige behandeling en een eerlijke procedure. Die hoop bleek vals. Iedereen die zich hiertegen verzet, is hun bondgenoot. Zeker als ze zo op de voet gevolgd worden door de pers

Konden we niet beter gaan helpen daar? ‘Nee,’ zeiden de hulporganisaties. ‘Want wij zijn in een bepaalde mate deel van het systeem geworden. Als wij protesteren tegen het systeem, verliezen we onze hulpplek in het systeem. Daarom doen we het niet, maar het moet wel gebeuren, want er is heel hard verandering nodig.'

In gedachten gaan we terug naar september. Als initiatiefnemers van We Gaan Ze Halen, een campagne die nu al drie jaar loopt, realiseerden we ons dat niemand de politiek ter verantwoording roept over de kinderen in Moria die zelfmoord proberen te plegen. Sterker nog, zijn we onszelf nog wel bewust van het humanitaire drama dat zich onder onze neus afspeelt? Een drama dat het gevolg is van Europees beleid. Organisaties als Amnesty melden ons dat ze het thema niet meer op de agenda krijgen en samen met hen lanceren we de campagne Kijknietweg.nl. We vliegen naar Lesbos en leggen het plan voor een kerstkonvooi aan organisaties en vluchtelingen voor. Er is twijfel, er zijn vragen, maar de conclusie van hen is unaniem: ga alsjeblieft rijden. Want de kampen zijn een gevangenis en de isolatie van helpers en vluchtelingen is volkomen.

Dus we rijden. Met lege banken in de bus en in onze auto’s. Niet om de pers, maar om onze gewetensnood. Vrienden en familie van chauffeurs steunen de actie royaal. En als Een Vandaag vervolgens meldt dat het hiermee bovenaan de politieke agenda is beland, stemt dat ons dankbaar. Er is druk ontstaan die door goedwillende politici kan worden aangegrepen. Of het verandert? Dat weet niemand. Dat het níet verandert zonder protest (op welke manier dan ook) dat is zeker."

Nu is het zaak om door te pakken, en deze mensen aan de rand van Europa niet opnieuw buiten beeld te laten schuiven door de politiek. Iemand maakte de opmerking dat deze actie 'dwaas' was, maar dan in dezelfde betekenis van dat woord als bij de 'dwaze moeders'. Net zolang om recht blijven roepen, tot men er niet meer omheen kan, net zoals in de gelijkenis van de onrechtvaardige rechter uit Lukas 18.

"Het oplossen van dit probleem is geen kwestie van onmacht, maar van onwil," zei Vluchtelingenwerk-woordvoerder Martijn van der Linden gisteren in het Nederlands Dagblad. Precies dat speelt ook in deze gelijkenis. De weduwe, die is aangewezen op iemand die haar recht doet, wordt geen recht gedaan door de onrechtvaardige rechter. Niet omdat hij dat niet kan, maar omdat hij het niet wil. Maar uiteindelijk spreekt hij recht. Niet omdat zijn hart zacht is geworden door het wonder van Kerst, zoals we hoopten, maar omdat de vrouw blijft volhouden en niet opgeeft. Dan gaat hij overstag, dan gebeurt alsnog het wonder en doet hij haar recht.

– Zagreb, 28 december 2018 –

Anna heet ze, onze meereizende douanier, en als ze eenmaal gesetteld is op de achterbank tussen alle bagage, ontpopt ze zich als een gezellige reisgenote. Haar auto staat ruim honderd kilometer verderop, bij de tweede tolpoort, dus we hebben de tijd voor een goed gesprek. Al snel komen de vluchtelingen ter sprake. Ze proberen haar grens over te steken, en het is haar taak ze tegen te houden. Maar het zijn er veel minder dan een paar jaar geleden, zegt ze, onvergelijkbaar. En eigenlijk gaan er meer vluchtelingen terug naar het zuiden dan naar het noorden. Dat herkennen we: een kilometer of tien voor de grens tussen Macedonië en Servië zagen we een handjevol vluchtelingen teruglopen langs de snelweg. Voor hen was Fort Europa onneembaar – deze keer.

Het valt me op dat er weinig afwijzends in haar toon valt te bespeuren, eerder begrip. Ze werkt nu twintig jaar bij de Servisch-Macedonische grensbewaking, ondertussen als chef – trots wijst ze op de strepen op haar epauletten. Ze heeft dus heel wat meegemaakt: het staartje van de Balkanoorlogen, de onafhankelijkheidsverklaring van Macedonië, de opstand van de Albanese minderheid. Migratie is een gegeven waar ze dagelijks mee te maken heeft. In het ene land is het nu eenmaal beter dan in het andere.
We komen aan bij de tweede tolpoort en Anna stapt uit. We nemen afscheid – geen selfie, want dat mag niet in uniform.

En zo nadert onze reis zijn einde. We hebben niet gekregen wat we hoopten: geen compassie van regeringen, geen zachtere harten. Geen 150 vluchtelingen op onze achterbanken. Wat we wel hebben gekregen, is een boel ontmoetingen met mensen die wanhopig zoeken naar een plek om te mogen zijn. Op Twitter zagen we een mooi gedicht – we kunnen het niet terugvinden, maar het was iets als: "Wilt u (be)zitten? Nee, laat mij maar (be)staan." De boodschap die we namens tienduizenden ondersteunende Nederlanders mochten brengen – dat de vluchtelingen in Griekse kampen wél worden gezien, dat ze niet zijn vergeten en dat ze er mogen zijn, wat ons betreft in ons land – is aangekomen en had grote impact. En de talloze krantenartikelen (van lokale bladen tot Le Monde en The New York Times) en tv-items hebben ervoor gezorgd dat dit onderwerp, dat alweer zo lang ongezien en onbesproken was, weer bovenaan de politieke agenda's staat.

Wat we onderweg hebben gezien, is dat een superioriteitsgevoel kweken langs de lijnen van etnische of culturele verschillen, angst (of zelfs haat) zaaien jegens bevolkingsgroepen, niet leidt tot meer stabiliteit en welvaart, maar juist tot achteruitgang voor iedereen. Wie ook wil zien hoe destructief die beweging is, hoeft niet verder te reizen dan de Balkan, waar in de recente geschiedenis Joegoslavië uiteenviel door tribalisme. Slogans als 'eigen volk eerst', 'minder Marokkanen' of 'America first' zijn een handrem op de bewegingsrichting die God heeft ingezet. En gelukkig zijn er veel mensen, van wie we er een aantal hebben mogen ontmoeten, die de handrem losgooien en gas geven. Soms voorzichtig, noodgedwongen onder de radar opererend, soms voluit tot op de bodem. Voorwaarts.

De God van de Bijbel nodigt steeds weer, de hele geschiedenis door, uit om anderen te omarmen en te groeien: als mens, als gemeenschap, als mensheid. De beweging is altijd naar voren, naar buiten, uitbreidend naar de hele wereld, nooit naar binnen, terugtrekkend op de ogenschijnlijk veilige grond van je eigen 'stam'. De zegen die God geeft, is nooit bedoeld voor de ontvanger alleen, maar altijd om door die ontvanger heen alle volken te bereiken. Die zegen doorgeven, dat is bouwen aan 'het Koninkrijk dat onder u gekomen is'.

Dat bouwen hoeft niet altijd groots en meeslepend, het bestaat juist in de kleine dingen. Boodschappen doen voor je zieke buurvrouw, doneren aan de voedselbank, een deken geven aan een kind dat het koud heeft. Zoals Lenče uit Veles zei: het zijn millimeters, maar vele millimeters maken een kilometer. Of zoals Jezus zelf Zijn leerlingen voorhield: "Alles wat jullie gedaan hebben voor een van de onaanzienlijkste van Mijn broeders of zusters, dat hebben jullie voor Mij gedaan" (Matteüs 25).

Het lied Christmas Poor van David Adam verbindt die tekst met het wonder van Kerst: 'You are the other who comes to me: If I open to another You're born in me.'

You are the caller, You are the poor.
You are the stranger at my door.
You are the wanderer, the unfed.
You are the homeless with no bed.
You are the man driven insane,
You are the child crying in pain.

You are the other who comes to me:
If I open to another You're born in me.

– Veles, 27 december 2018 –

Het is nog vroeg op de Tweede Kerstdag als we de deur van het appartement achter ons dichttrekken. De zon neemt revanche op de druilerige Eerste Kerstdag en doet een dappere poging om Athene een mediterrane gloed te geven.

Een laatste blik op de Acropolis, en we sturen de auto richting het noorden. Terug naar Nederland, deels langs de route die vluchtelingen nemen die niet tussen wal en schip willen vallen. Immers, als je je laat registeren als asielzoeker in Griekenland en je vingerafdrukken laat nemen, is dat volgens het Dublin-akkoord meteen je voorlopige eindbestemming. Je moet in het land waar je bent geregistreerd, de procedure afwachten en mag ook niet verder reizen. Veel asielzoekers willen naar Duitsland en kiezen ervoor zelfstandig over de Balkan naar het noorden te reizen. Daarbij volgen ze de spoorlijn van Griekenland naar Macedonië, zodat ze niet verdwalen in de uitgestrekte bergen van het onherbergzame grensgebied.

Hun eerste stop in Macedonië is Gevgelja, een klein dorpje net over de grens. In een vertrouwd café is een ruimte voor ons gereserveerd. We hebben afgesproken met M., een jonge vrouw met een groot hart die na vijftien jaar als Balkanoorlogvluchtelinge in Utrecht te hebben gewoond, terugkeerde naar haar geboortedorp en geconfronteerd werd met vijftien verkleumde mannen, vrouwen en kinderen, die in haar schuurtje schuilden tegen de regen. Vluchtelingen helpen is in dit deel van Macedonië een ticket richting de gevangenis, maar in plaats van hen aan te geven of weg te kijken, besloot ze te helpen. Van het een kwam het ander, en nu organiseert ze hulp: kleding en schoeisel voor de mensen die uit handen van de Europese politie wisten te blijven, en kleine attenties en lekkernijen voor de pechvogels die gesnapt zijn en in transitkampen wachten op uitzetting. Waarheen ze worden uitgezet, weet ze niet: de EU realiseert zich dat de situatie in Griekenland te erg is, en stuurt op humanitaire gronden geen mensen daarnaar terug. Misschien gaan ze naar Turkije, ze weet het niet. De financiën blijken nijpend, dus Asjen maakt ter plekke een gift over uit het budget dat we van onze diaconie hebben meegekregen en bij het afscheid gaat nog even een rode baret rond. Als ik haar de baret gevuld met papiergeld teruggeef, staan de tranen in haar ogen.

We reizen door naar Veles, waar we Lenče en haar man weerzien. Op de heenreis boden ze ons al onderdak in de moskee, en ook nu verwelkomen ze ons hartelijk. Ze wonen aan de spoorlijn, waar tussen 2014 en 2016 een miljoen ontheemden te voet langstrokken. Een gevaarlijke onderneming, want stukken van het spoor lopen door smalle rotskloven. In 2015 kwamen bij een tragisch ongeluk veertien mensen om het leven, die niet meer tijdig uit zo'n kloof konden ontsnappen en werden gegrepen door een trein.

Lenče's inspanningen voor vluchtelingen lijken sterk op die van M., maar zij geniet aanzien in Veles: ze kreeg in april van dit jaar zelfs de Mother Theresa Award, een Macedonische onderscheiding voor mensen die bijzondere humanitaire hulp bieden, genoemd naar de wereldberoemde non die in het nabijgelegen Skopje werd geboren. Waar M. haar werk deels onder de radar moet doen, kunnen Lenče en haar man vrij opereren.

Na een goede maaltijd in het restaurant van een bevriende hotelhouder, rollen we de matjes uit op de Perzische tapijten in de moskee. Als iedereen een plekje heeft gevonden, gaan de lichten uit: morgen een nieuwe dag.

Deze morgen rijden Asjen en ik om half zeven weg: er is sneeuw voorspeld in het Alpengebied, dus we gaan proberen vandaag zo ver mogelijk Noordelijk te komen, om ruimte in het reisschema te creëren zodat we eventuele vertragingen makkelijker kunnen opvangen.

Als we de grens met Servië passeren, klopt een douanier op het raam. Na wat vorsende blikken knikt hij goedkeurend naar een collega die aan de andere kant van de auto staat. Ze lacht vriendelijk en vraagt of ze mee mag rijden. Asjen en ik kijken elkaar aan. Natuurlijk mag dat. We schuiven de 'We gaan ze halen'-vlaggetjes en sjaals opzij en verwelkomen haar in de auto.

– Athene, Tweede Kerstdag 2018 –

Voor mij springt één moment er vandaag bovenuit. Bij de eerste actie van We gaan ze halen, de rit naar het Binnenhof in Den Haag, was mijn moeder Ettje aanwezig. Zo strijdlustig had ik haar nog niet gezien: ze was ontzettend boos over de manier waarop ons land zijn verantwoordelijkheden ontloopt, beloftes niet nakwam en mensen slachtofferde op het altaar van de ‘politieke realiteit’, een eufemisme voor draaikonterij om je pluchen zetel te behouden. Een jaar later, in Brussel, kon ze er om gezondheidsredenen niet bij zijn, maar gaf ze wel haar kentekenplaat aan ons mee als symbool van haar bereidheid naar Griekenland te rijden ‘om ze te gaan halen’. En nu, weer twee jaar van politiek getreuzel en getraineer later, heeft ze onze tijd achter zich gelaten: sinds mei van dit jaar leeft ze verder in Gods tijd. Haar favoriete deken – foeilelijk blauw maar heerlijk warm – heb ik meegenomen om namens haar aan iemand te geven die hem nu nodig heeft.

Op kerstavond had ik een gezinnetje ontmoet dat nu overleeft in een van de kampen buiten Athene. Twee kids: een drukke peuter die overal tussendoor struint en een wat zieke baby die het liefst bij haar moeder op de arm zit. Vanmiddag zie ik ze weer, en met behulp van een tolk leg ik de jonge vader uit van wie deze deken was, en dat ik hem graag aan hen wil geven. Hij wordt er verlegen van, vindt hun situatie niet erg genoeg – anderen hebben het nog moeilijker! Maar als ik hem vertel dat hij hem door mag geven als hij iemand tegenkomt die hem harder nodig heeft, neemt hij hem dankbaar aan.

Is het niet allemaal te symbolisch, meer vorm dan inhoud?

Het bepaalt me opnieuw bij mijn persoonlijke motivatie voor deze reis. Is het niet allemaal te symbolisch, te ‘over the top’, meer vorm dan inhoud? Zoveel tijd en geld voor iets wat zeer waarschijnlijk geen tastbaar resultaat gaat opleveren? Terechte vragen, die niet alleen door vrienden, maar ook door de media worden gesteld. Voor mij lag er een sleutel in Jezus' reactie op Maria, de zus van Martha en Lazarus. Jezus ligt aan tafel, zoals destijds gebruikelijk was, met de voeten naar buiten, en Maria giet een kruikje Nardusolie leeg over Zijn voeten. Nardusolie is een heel sterk parfum, dat om die reden ook werd gebruikt om doden te zalven. Het hele huis vulde zich met de geur. Een heftig statement, dat niemand ontgaat, maar wel eentje die letterlijk snel vervliegt. Zo’n kruikje kostte een jaarsalaris, en Judas – verantwoordelijk voor de kas – tekent protest aan. "Hadden we dat geld niet efficiënter kunnen besteden? Wat een verspilling." Maar Jezus zegt: “Laat haar, ze doet dit voor de dag van Mijn begrafenis.” Hij ziet een diepere laag, een andere dimensie dan het symbool, een ander domein.

Soms steekt een handeling over van het domein van de symboliek naar het domein van de liturgie. Dat woord wordt nu vooral gebruikt om de onderdelen van een kerkdienst aan te geven, maar het is hier in Athene geboren. Het Griekse ‘leitourgia’ betekent; een dienst van het volk aan de koning. En die dienst mag wat kosten. Zo ervaar ik ook deze reis. Ja, het is een heftig statement, met zestig man naar Griekenland rijden. Maar het is méér dan symboliek. En het is bijzonder om te merken hoe onbetaalbaar waardevol het voor de mensen hier is.

We lopen richting Communitism, het tijdelijke hoofdkwartier van We gaan ze halen. Het blijkt een neoklassiek pand in verregaande staat van verval. Het pand wordt gekraakt om er een sociale of culturele bestemming aan te geven, in dienst van de gemeenschap, waaronder hulp aan vluchtelingen. En zo doet dit ooit statige patriciërshuis nu dienst als uitvalsbasis voor We gaan ze halen.

Als alles om je heen er vervallen uitziet, is de verleiding groot om maar niet al te veel op te ruimen. Maar als rechtgeaarde ‘deugterroristen’ hechten we aan rust, reinheid en regelmaat dus worden de handen uit de mouwen gestoken: vuilniszakken vol troep verdwijnen in de container en de zwabber gaat over de vloer. Tegen detijd dat de eerste deelnemers voor de geplande workshops arriveren is Communitism klaar om ze te ontvangen.

Het middagprogramma bestaat uit vier simultane workshops, gericht op het vinden van een uitweg uit de impasse waar de migratieproblematiek in is beland.

De eerste zoekt een juridische weg, de tweede bespreekt ‘loopholes’ (gaten in de bestaande regelgeving en veilige vluchtroutes), de derde focust op volgende stappen voor We gaan ze halen, en de vierde is een open brainstorm. De groep, bestaande uit reisgenoten, vluchtelingen en vertegenwoordigers van ngo’s, verdeelt zich over vier kamers en de volgende twee uur zijn gevuld met levendige discussies in het Nederlands, Engels, Arabisch en Farsi. Niemand had de illusie dat we de oplossing zouden vinden en dat gebeurt uiteraard ook niet, maar alle vier de groepen kwamen wel tot nieuwe ideeën, uitmondend in concrete plannen.

Na de workshops was het tijd voor het diner. Dat gebeurde in vluchtelingenkampstijl: in ploegjes van vijf naar de keuken, in de rij staan, één voor één een kop soep en een paar stukken brood ophalen en eten maar! Het smaakte verrukkelijk, terwijl het ene na het andere kerstlied werd aangeheven.

Toen U zij de glorie werd ingezet keken Rikko en ik elkaar wat flabbergasted aan – maar eigenlijk was dat Paaslied ook heel terecht. Want Gods verhaal met de mensen houdt niet op met Kerst. Jezus is de gekruisigde, de opgestane Heer, die nu aan Gods rechterhand zit. En wij zijn hier op aarde, om onze liturgie uit te voeren. Om Gods armen te zijn, zoals in dit lied, gebaseerd op een gebed van Teresa van Ávila:

Christ has no body now but yours,
no hands, no feet on earth but yours.
Yours are the eyes with which He sees,
Yours are the feet with which He walks,
Yours are the hands with which
He blesses all the world:
Yours are the hands.

– Athene, Eerste Kerstdag 2018 –

In Nederland rijden we rechts, in Engeland links, maar in Athene rijdt men in de schaduw. En het is zoeken vandaag naar schaduw, want de zon schijnt uitbundig. Uit onverwachte hoeken en gaten schieten scooters alle richtingen op, zich links en rechts door gaatjes wurmend waar je vanachter het stuur het bestaan niet van vermoedde.
De afstandssensoren raken er aardig van in paniek. Over het scherm van de navigatie verschijnt om de haverklap een grote afbeelding van de contouren van de auto, waarop met felle kleurtjes knipperend wordt aangegeven waar en hoe ernstig de grenzen van het toelaatbare worden overschreden. Veel geschreeuw om niks, want we lopen nog geen schrammetje op, maar lastig is het wel, want al die grafische plaatjes en waarschuwingen over het navigatiescherm benemen ons steeds het zicht op waar we nu naar toe wilden, waardoor we afslagen missen en hopeloos verdwalen. Fort Europa in het klein.

De 'locatiedelen'-functie van Whatsapp en Google maps brengen uitkomst. Op een parkeerplaats een paar kilometer van het Parlementsgebouw steken we de koppen bij elkaar om de plannen nog even door te spreken. Een aantal auto's is nog onderweg, maar we worden om 12 uur verwacht door Petros Constantinou, een Griekse politicus. Het idee is dat we naar het Parlementsgebouw rijden, waar een gehuurde WeGaanZeHalen bus al klaar staat. De bijrijder stapt uit (gewapend met de Engelstalig brief die eerder al aan Tsipras is gestuurd en een Griekse brief van Petros met uitleg voor politieagenten met arrestatiedrang) en de chauffeur rijdt door om de auto te parkeren en terug te lopen. Die Tsipras-brief gaat symbolisch in een rode rolkoffer. Doel: zo veel mogelijk aandacht vragen voor de problemen van vluchtelingen, maar niet te veel overlast veroorzaken, want de ME busjes staan al klaar. Kwestie van balans, koorddansen op het touw van het demonstratierecht.

Na een chaotische rit naar het Parlementsgebouw blijken we niet alleen. We worden gesteund door vluchtelingen die van de actie hebben vernomen en zich op hun beurt gesteund voelen door onze komst. Rikko legt aan de toehoorders uit wie we zijn en waarom we hiernaartoe zijn gereden, Petros onderstreept de noodzaak om dit samen op te lossen, en we zingen een die nacht door Karel Baracs geschreven lied op de melodie van Alle Menschen werden Brüder:

Come and stand up Europeans,
since our good old continent
sells away its fine tradition
of warm hearted tolerance.

Desperate people, locked up by numbers!
(That’s not what Europe must intend!).
We demand DIRECT PROCEDURES
for the thousands in the camps!

Come and stand up, Europeans,
for the sake of common sense!

Het lied vindt z'n weg naar de harten van de toehoorders, die het mee gaan zingen. En nog een keer, en nog een keer... Spontane samenzang, begeleid door een simpele melodica, dat werkt letterlijk en figuurlijk ontwapenend. De ME zet de helmen af en bergt de wapenstok op. Rikko en Johannes worden samen met Petros binnen genodigd om het verzoek aan Alexis Tsipras, de Griekse minister van BuZa, aan het parlement aan te bieden.
Dat is meer dan we hadden gehoopt, en optimistisch gestemd gaan Asjen en ik op zoek naar de B&B die we hebben geboekt. Een klein maar fijn appartementje met een douche en zachte bedden, dat hebben we al even niet meer gehad... Na de twee uur slaap van vannacht lonkt het bed en als m'n hoofd het kussen raakt, slaap ik.

Die avond is er een 'pot luck'-maaltijd met vluchtelingen, op een parkeerplaats met uitzicht over de stad. 'Pot luck' wil zeggen dat iedereen iets meeneemt en dat deelt met ieder ander. Doordat er altijd mensen zijn die ietsje meer meenemen, kunnen ook de mensen die weinig hebben, verzadigd worden. Maar hier zijn de verhoudingen té scheef. De meters door ons meegebracht voedsel zijn geen partij voor de hoeveelheid mensen die niets hebben, en dus ook niets kunnen meebrengen. We besluiten zelf niet te eten, zodat er meer is voor de anderen.

In de gesprekken wordt de realiteit van het vluchteling-zijn pijnlijk duidelijk. Wij hebben onze families achtergelaten voor een paar dagen en sluiten ze voor de jaarwisseling weer in onze armen, maar deze mensen missen hun geliefden soms al jaren, zonder uitzicht op hereniging. Wij reizen 2850 kilometer in onze comfortabele auto's om hen een hart onder de riem te steken en slapen vannacht warm en droog, zij komen uit tentenkampen op enkele tientallen kilometers afstand met de bus naar Athene, maar de laatste bus terug vertrekt voor de maaltijd is begonnen, dus ze moeten terug lopen of slapen vannacht in de open lucht.

Deze mensen staan in de overlevingsmodus. De verhalen zijn intens, de misère overweldigend. Ieder grammetje vet of suiker is er één, dus wat bedacht was als een feest met muziek en gezelligheid, wordt een snel aanvullen van de reserves, brandstof voor de nacht, en dan met een groot besef van urgentie over tot de kern van de zaak: wat kunnen we nu écht doen, duurzaam, iets wat niet morgen verbrand i,s maar je langer in leven houdt?

Zichtbaar geëmotioneerd onderstreept Rikko, geholpen door vertalers, dat we niets kunnen en mogen doen zonder toestemming van de overheid. Dat de bereidheid er is, dat we graag willen helpen en alles doen wat in onze macht ligt, maar dat we ze niet mogen smokkelen. Deze mensen, met de zool van de laars van de overheid op hun nek, ze snappen het wel. Met machthebbers moet je niet spotten. En tegelijk zegt een van hen: als ik op de overheid had gewacht, lag ik nu in een graf in Aleppo naast mijn broers. Nietsdoen is geen optie.

We nemen afscheid voor de nacht, vermoeid en verward; het is zó simpel, maar onze regels en systemen maken het zo complex. Het is kerstavond, morgen herinnert men elkaar wereldwijd aan hoe God niet ver weg bleef staan, maar Zijn Zoon zond om midden in onze misère te komen staan en redding te brengen. Wij gaan de dag vullen met workshops, gesprekken, handen uit de mouwen, samen zoeken naar creatieve ideeën om deze impasse te doorbreken en te bouwen aan een menswaardig bestaan voor iedereen.


– Agia Marina, 24 december 2018 –

Zo moeizaam als de eerste dagen verliepen, zo soepeltjes gleed dag drie voorbij. En dat was maar goed ook, want dat gaf de energie om er een mooie en belangrijke uitdaging bij te pakken.
Vlak voor vertrek meldde zich een verstekelinge aan: Linda, die korte documentaires maakt over de reis, de deelnemers en hun motivatie. Ze schoof aan om mijn reisgenoot Asjen en mij te interviewen. En zo begonnen we met z'n drieën aan de 650 kilometer lange rit van Novi Sad naar Veles in Macedonië, een stad met een geschiedenis die teruggaat tot de 2e eeuw voor Christus.

We rijden door de uitgestrekte witbesneeuwde Servische vlakten naar het zuiden, de bergen in. Geen files bij de grens vandaag: binnen een kwartier hebben we beide grensposten verschalkt en rijden we Macedonië in.
Als we even stoppen voor een chauffeurswissel, staat een vuilcontainer wat verloren op een hoek van de parkeerplaats. De inhoud is doorzocht op nog eetbare inhoud door vluchtelingen die 's nachts te voet vanuit Griekenland over de bergen een weg naar het noorden zoeken. Wat een ellende...

De zon gaat met een sneltreinvaart onder als we Veles naderen. We laveren eerst door een kloof tussen de bergen naar de stad, en daarna door de nauwe, steile straatjes (aan beide kanten een handbreedte is genoeg ruimte om erdoor te kunnen) tot we de moskee bereiken, waar we die nacht te gast zullen zijn.
De beheerder en haar man vangen hier vluchtelingen op doortocht op en voorzien ze van eten, drinken en kleding. Ze zijn ontzettend blij met onze komst en ervaren dat als een teken dat ze niet alleen staan in hun strijd voor een menswaardige opvang. Allemaal millimeters zegt ze, maar vele millimeters maken een kilometer. We besluiten een deel van de hulpgoederen die we hebben meegenomen, bij haar achter te laten.

We gaan ze halen moskee

Ze tronen ons mee naar een grote feestzaal, waar met typisch Macedonische gastvrijheid een heerlijke maaltijd voor ons wordt aangericht. Een band speelt, er wordt gedanst en die rare Hollanders wordt vriendelijk maar dringend verzocht aan te haken.

Maar dan volgt een lastige keuze. Een van de Griekse politici met wie contact is over onze actie, wil als steunbetuiging een evenement voor ons organiseren, voor het Griekse Parlement. Om 12 uur 's middags. Dat is best een uitdaging, want Athene ligt nog een uur of negen rijden. Dan realiseren we ons dat Griekenland een andere tijdzone hanteert: een uur later dan wij. Dat betekent dat we om één uur of twee 's nachts moeten gaan rijden om dat te halen.
Een deel besluit direct door te rijden naar Athene, een deel gaat rijden zolang het gaat en probeert dan een slaapplek te vinden, en een deel pakt eerst een paar uurtjes rust en gaat dan rijden. Asjen en ik kiezen voor de laatste optie en rollen onze matjes uit op de Perzische tapijten in de moskee.

De nachtelijke rit verloopt vlot: bij de grenscontrole moeten we even de auto parkeren, omdat men het toch wat raar vindt, twee Hollanders die in het holst van de nacht van Macedonië oversteken naar Griekenland, maar het antwoord 'We want to celebrate Christmas in Athens' stemt ze tevreden. We mogen door, en zo draaien we tegen half acht de snelweg af om aan de oever van de Egeïsche zee de nieuwe dag te begroeten. We gaan ze halen!

We gaan ze halen Egeische zee

– Novi Sad, 23 december 2018 –

De afgelopen 24 uur was vol contrasten. 's Morgens vroeg ontbijt in de jeugdherberg, en met frisse moed op weg om de volgende 850 kilometer achter ons te laten. Onze route strategisch om de files heen kiezend, zakken we langzaam maar zeker af naar het zuiden.
Met het klimmen van de hoogte, daalt de temperatuur, en zo staan we opeens in de sneeuw. We zijn erop voorbereid: warme kleding in de koffers en winterbanden, sneeuwkettingen en een sneeuwschep zijn verplicht in sommige landen die we doorkruisen, dus alles is aan boord. Maar wat als je in een bootje de oversteek hebt gewaagd met je kinderen, in de hoop menswaardig te worden ontvangen, en de realiteit is dat je daarna een paar jaar mag gaan winterkamperen onder een geïmproviseerd dak van afdekzeil, met niets meer dan wat je aan had op je vlucht?

We gaan ze halen sneeuw

De files waar we niet omheen kunnen, zijn die van de grenscontroles. Als we vanuit Slovenië richting Kroatië rijden, worden we tien kilometer van tevoren door de navigatie van de weg afgestuurd, een parallelweg op. Eén bochtje verderop zien we de oorzaak: een file. Blij met de suggestie van de navigatie en trots dat we zo slim waren dat advies op te volgen, rijden we vrolijk verder, over haarspeldjes door prachtige bossen. De auto pakt hellingen waar een 4x4 trots op zou zijn. Onderaan zo'n afdaling staat er opeens een slagboom. Het blijkt de grens, en we moeten terug.

Tien kilometer terug, want zo lang blijkt de file voor de controle. We verlaten de Schengen-zone en dat betekent dat zowel Slovenië als Kroatië onze paspoorten wil zien. Nou ja, zien... Als we na anderhalf uur het loket van de Sloveense beambte hebben bereikt, pakt ze de twee paspoorten voor de vorm aan en geeft ze – na een blik op het bovenste exemplaar – direct weer terug. Een half uur en een kilometer niemandsland omheind met hekken en prikkeldraad verderop – bij de Kroatische grenspost – overkomt ons hetzelfde. Lekker soepel, dat gaat goed!

Bij het hokje naast ons staat een lange rij mensen op hun beurt te wachten. Eén voor één worden ze naar voren geroepen om hun paspoort te tonen. Alleen de laatste twee in de rij, beide roomblank als wij, krijgen dezelfde behandeling als wij: zij krijgt haar paspoort direct weer terug en mag doorlopen, hij krijgt vanaf een paar meter afstand een handgebaar. Prima, en door. Opeens voelt die soepele afhandeling vies, als een white privilege.

Dat etnisch profileren niet werkt (veel te veel 'false positives', en verlaging van de pakkans van wie niet aan het risicoprofiel voldoet), blijkt later die nacht. Een van onze reisgenoten moet afhaken omdat haar paspoort niet in orde blijkt: vergeten tijdig te verlengen. De Sloveense en Kroatische grenscontrole hadden dat niet opgemerkt, maar de computersystemen van de Servische grenswachters die haar paspoort scannen, registreren dat wel. En de ambassades zijn dicht, dus ze mogen niet verder mee. Enorm vervelend, buitengesloten worden vanwege een dom administratief foutje...

We rijden verder. De volle maan beschijnt de besneeuwde, uitgestrekte vlaktes van Kroatië en geeft het landschap een raar soort troosteloze schoonheid. Ik bel mijn jarige dochter om haar te feliciteren. Toen zij geboren werd, woedde hier een bloedige oorlog. Langs de weg vinden we de stille getuigen: begraafplaatsen vol jonge mensen, en af en toe een kapotgeschoten huis. Vukovar werd destijds niet voor niets Vukowar genoemd.

En nu? Als we Vukovar binnenrijden, twinkelen er overal kerstlichtjes. De stad maakt zich op voor kerstfeest en doet dat uitbundig. De vluchtelingen die destijds rust en veiligheid zochten door heel Europa, keerden terug. Samen bouwen ze aan een nieuwe stad.
Het maakt dat we met hoop in ons hart doorrijden naar Novi Sad, waar we tegen kwart voor een aankomen. Een biertje, een warm bed. Morgen door naar Macedonië.

– Passau, 22 december 2018 –

De eerste reisdag zit er op. Gistermorgen vertrokken we vanuit een druilerig Utrecht, uitgezwaaid door familie, vrienden, supporters en pers. Maar ook onderweg waren we verre van alleen: naast de 65 chauffeurs van ' We gaan ze halen' sloot een onafzienbare rij Nederlandse vakantiegelukzoekers zich bij ons aan op weg naar Oostenrijk. Zo veel auto's, zo veel dakkoffers... de Duitse infrastructuur bleek niet opgewassen tegen de druk van deze pleziermigratiestroom van gele kentekens. Knarsend en piepend kwam de stoet regelmatig tot stilstand.

Knarsend en piepend – en sissend – kwam ook onze mooie stadsbus tot stilstand, tot grote hilariteit van Twitter. Soms struikelen dromen even over praktische bezwaren, zoals een kapotte luchtketel... Geen reden om bij de pakken neer te zitten, we verzinnen een list. Opstaan en gewoon weer doorgaan!
Geen probleem zo groot of er is een oplossing te bedenken, geen file zo lang of hij lost ooit op. Tegen elf uur klopten we aan bij onze eerste herberg onderweg, een eeuwenoud gebouw, uitkijkend over Passau.

En zo gingen we de nacht in. De langste nacht, startsein voor het Perzische lichtfeest Yalda. Kantelpunt in de natuur, begin van een nieuw seizoen. Maar voor ons een korte nacht, want vandaag staan de volgende 850 kilometer op de kaart. De eerste 30 door Duitsland, daarna Oostenrijk, Slovenië, Kroatië en Servië.
En ook na die langste nacht wordt het weer licht. Ik begin de dag met een liedje in m'n hoofd. Een oude tekst van Huub Oosterhuis, geïnspireerd op een nog veel oudere profetie van Jesaja: 'Vat moed, bevende harten: Hij de Enige komt, komt bevrijden, goedmaken, doet zich gelden, vreest niet!' Op naar Athene, om te vieren dat die profetie 2000 jaar geleden is uitgekomen.

– Wat eraan vooraf ging –

Vierduizend vluchtelingen beloofde Nederland op te nemen na de Turkijedeal twee jaar geleden. Tot nu toe zijn er “enkele honderden” toegelaten. “Beschamend weinig,” vindt Kole, en met hem de 70 chauffeurs van ‘We gaan ze halen’, die vanochtend richting de Oostenrijkse grens vertrokken. Morgen willen ze Servië bereiken, daarna Macedonië, om vervolgens op kerstavond in Athene te arriveren.

'Dan maar een cowboy'

Volgens Özcan Akyol, columnist voor het Algemeen Dagblad, zijn het “een paar cowboys die met veel bombarie aankondigen dat ze wel eventjes honderdvijftig vluchtelingen zullen ophalen”. Kole lacht erom. “Ik heb erg weinig cowboyhoeden gezien vanochtend. Het is geen impulsieve actie, we zijn hier al drie jaar mee bezig – eerst in Den Haag, daarna in Brussel. Politici wijzen naar elkaar en iedereen zit op z’n handen. Ondertussen zitten negentienduizend mensen in Griekenland helemaal klem; zij kunnen geen kant op. Als het een cowboy-actie is dat wij deze mensen laten weten dat ze er wel degelijk toe doen en dat er plek is in de herberg, dan ben ik maar een cowboy.”

Jullie gaan echt 150 mensen naar Nederland halen?
“Dat is wel ons doel, ja. Voorwaarden daarvoor zijn dat we goedkeuring hebben van de Griekse én van de Nederlandse regering, en dat ze reispapieren voor de mensen hebben. We gaan geen mensen smokkelen; daar is niemand mee geholpen. Sowieso nemen we alleen mensen mee als we ze een betere kans kunnen bieden op een menswaardig bestaan. En als ze hier in Nederland in alle rust en veiligheid een asielprocedure kunnen afwachten. Want die procedure moeten ze gewoon in.”

Staatssecretaris Harbers heeft eerder al laten weten dat, mocht Griekenland toestemming geven om de vluchtelingen mee te nemen, ze weer worden teruggestuurd.
“Ja, al is de vraag hoe hij dat dan precies gaat doen. Als er is afgesproken dat deze mensen deze kant op mogen komen, dan staat die afspraak. Waar ik op hoop is dat in deze periode van Kerst, harten zachter worden en dat mensen op zoek gaan naar oplossingen en kansen, in plaats van alleen maar te denken in problemen.”

Vluchtelingenkampen

Het is dus meer een symbolische actie?
“Ja en nee. Ik hóóp dat we vluchtelingen mee kunnen krijgen, maar ik ben bang dat dit niet gaat gebeuren. Tegelijkertijd is deze actie een enorme opsteker voor de mensen om wie het gaat. Dat maakt de rit het voor mij sowieso al waard. Deze mensen voelen zich zo ontzettend in de steek gelaten. Eén op de vier kinderen in de vluchtelingenkampen snijdt zichzelf, uit wanhoop. Dan is nietsdoen toch geen optie meer?
Daarnaast rijdt er een bus mee van de stichting Hulpkonvooi Griekenland, tjokvol warme winterkleding. Want deze vluchtelingen hebben vaak niet meer dan de kleding die ze aanhebben.”

Eén op de vier kinderen in de kampen snijdt zichzelf

Jullie hopen kerstavond aan te komen. Wat gaan jullie dan doen?
“Diezelfde avond organiseren we met vluchtelingen en ngo’s een groot evenement, waarbij we met elkaar eten en kerstavond vieren. De volgende dag hopen we een antwoord van de regering te krijgen. Mocht dat antwoord negatief zijn, dan gaan we een evenement organiseren waarbij we met alle mensen die hierbij betrokken zijn, willen kijken naar wat we dan wél kunnen doen. Hoe kunnen we zorgen dat dit proces weer op gang komt en waardoor deze mensen uit de ellende komen?”

Door deze actie viert je eigen gezin dit jaar zonder jou Kerst…
“Dat was een moeilijke keuze. Maar er zijn belangrijke dingen en belangrijkere dingen. Ik kan mijn vrouw met een gerust hart achterlaten bij mijn kinderen, en samen komen zij de kerstdagen wel door. Ik ga naar mensen toe die alles hebben moeten achterlaten en die Kerst vieren in een nylon tentje.”

Beeld: Gert-Jan Kole

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

Rob Timmerman in 'De Nachtzoen': de zee op voor vluchtelingen

vluchtelingen| Rob Timmerman in 'De Nachtzoen': de zee op voor vluchtelingen

Zaterdag, 0.30 uur, NPO 2

Bart van Delen

8 December 2018
'Trots op #kerkasielBethel voor Armeens gezin Tamrazyan'

vluchtelingen| 'Trots op #kerkasielBethel voor Armeens gezin Tamrazyan'

Derk Stegeman in 'Het Vermoeden', zondag, 11.35 uur, NPO 2

2 December 2018
'We gaan ze halen van de Griekse eilanden'

vluchtelingen| 'We gaan ze halen van de Griekse eilanden'

'Baby's liggen op nat karton te slapen'

30 November 2018