Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--arrow-down Icon--chevron-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

Els Martens pakt moderne slavernij aan

‘De meeste slachtoffers in eigen land hebben de Nederlandse nationaliteit’

in Nieuws

Officier van justitie Els Martens strijdt tegen mensenhandel. Dat is niet gemakkelijk: veel slachtoffers blijven onzichtbaar en rechters straffen lang niet altijd.

“De zaken die bij ons komen, vormen vermoedelijk het topje van de ijsberg,” zegt officier van justitie Els Martens, gespecialiseerd in mensenhandel. Ze werkt voor het Functioneel Parket, een landelijk onderdeel van het Openbaar Ministerie (OM). Het OM startte vorig jaar 141 misdrijfzaken op het gebied van mensenhandel, terwijl volgens de Nationaal Rapporteur Mensenhandel jaarlijks ongeveer 6.250 mensen in Nederland slachtoffer zijn van moderne slavernij.

Waarom komen veel zaken van moderne slavernij niet bij het OM terecht?
Els Martens: “Mensenhandel of moderne slavernij is lang niet altijd zichtbaar. Bij seksuele uitbuiting zien we bijvoorbeeld veel minderjarige meisjes die zich schamen en daarom niet naar de politie stappen. Bij criminele uitbuiting komt het voor dat slachtoffers niet in de gaten hebben dat ze worden uitgebuit, zoals kinderen die door hun ouders tot stelen worden aangezet. Of ze doen geen aangifte uit angst voor represailles. Ook arbeidsmigranten voelen zich soms geen slachtoffer, omdat ze meer geld verdienen dan in hun thuisland. Of ze zijn bang uitgezet te worden omdat ze illegaal zijn.”

Die angst is onterecht: slachtoffers van mensenhandel (van buiten de Europese Unie) krijgen voor de duur van het opsporingsonderzoek en de strafrechtelijke vervolging een verblijfsvergunning. Wordt uiteindelijk een verdachte veroordeeld, dan kan het slachtoffer aanspraak maken op een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd.

Cijfers
• Gemiddeld legden rechters tussen 2011 en 2015 (meest recente cijfers) steeds lagere gevangenisstraffen op voor mensenhandel.
• Van de 819 zaken waarin de rechter in deze periode uitspraak deed, werd bijna een kwart van de gevallen vrijgesproken voor mensenhandel. Ongeveer driekwart van de verdachten werd veroordeeld voor mensenhandel.
• Verdachten van mensenhandel zijn vaak jong: ruim één op de vijf verdachten in 2015 was tussen de 18 en 22 jaar oud of zelfs nog minderjarig.
• Bijna de helft van de verdachten in 2015 was geboren in Nederland. Daarna waren de meest voorkomende herkomstlanden Bulgarije, Hongarije en Roemenië.

(Bron: Monitor mensenhandel)

Hoe zorg je ervoor dat meer slachtoffers de stap naar de politie gaan maken?
“Het moet duidelijk zijn dat aangifte doen loont. Het helpt niet mee dat het wel een paar jaar kan duren voordat een zaak voor de rechter komt. Dat heeft er mede mee te maken dat, op verzoek van de verdediging, getuigen kunnen worden gehoord. Ook zijn de rechters druk, wat overigens voor alle strafzaken geldt. Het kan verder wel acht jaar duren voordat er een onherroepelijke uitspraak ligt. Na de uitspraak in eerste aanleg (door de eerste rechter die de zaak behandelt – red.) kan de verdachte in hoger beroep gaan bij het Hof en daarna eventueel ook nog naar de Hoge Raad, die de zaak dan weer kan terugverwijzen naar het Hof.”

Hoe groot is bij mensenhandel überhaupt de kans op een veroordeling?
“Als er voldoende bewijs is, kan de rechter veroordelen. Óf er voldoende bewijs is, verschilt per zaak. Bij seksuele uitbuiting is dat sneller aanwezig dan bij arbeidsuitbuiting. We hebben sowieso altijd meer bewijs nodig dan alleen een aangifte. Bij arbeidsuitbuiting lijkt het erop dat de rechter de lat steeds hoger legt. We zien dat de rechter steeds meer de nadruk legt op schending van de lichamelijke integriteit, terwijl naar onze mening schending van psychische integriteit ook volstaat. En dat is aan de orde als mensen in een gedwongen situatie werken.”

Moet de rechter niet ook heel kritisch zijn?
“Ja natuurlijk, maar wat nu als je bijvoorbeeld gedwongen wordt om tien uur per dag te werken en dat zes dagen in de week? Of als je gedwongen wordt drugs te smokkelen, omdat er anders bijvoorbeeld seksfilmpjes van jou openbaar worden gemaakt? In zo’n geval wordt niemand aangeraakt, maar kan wat ons betreft wel degelijk sprake zijn van mensenhandel, omdat sprake is van chantage.”  

Wat zou er verder anders moeten?
“Wat meer nadruk zou moeten krijgen, is dat instemming met de uitbuiting niet uitmaakt als er sprake is van een dwangmiddel. En dwang moet in ruime zin worden uitgelegd, dus misbruik maken van een kwetsbare positie of van het overwicht dat de uitbuiter over het slachtoffer heeft. Instemming met de situatie zien we vaak bij zowel arbeidsuitbuiting als criminele uitbuiting, zoals bij kinderen die in opdracht van hun ouders stelen.”

Doet u ook een oproep aan de politiek?
“De wetgever zou ervoor kunnen kiezen om ook slecht werkgeverschap dat niet onder mensenhandel valt, strafbaar te stellen. Dat zou preventief kunnen werken. Nu is het zo dat voor heel veel overtredingen van wetgeving bestuurlijke boetes volstaan. België heeft al een aparte strafbaarstelling voor slecht werkgeverschap.”

Kan de ‘gewone burger’ ook iets doen tegen moderne slavernij?
“Het is belangrijk dat de burger mensenhandel signaleert. Als je het niet ziet, is het er ook niet. Iedereen heeft wat mij betreft de plicht om opmerkzaam te zijn. Maar we zijn naïef, we denken al gauw aan Oost-Europese prostituees of aspergestekers, terwijl bijvoorbeeld au pairs ook worden uitgebuit en de meeste slachtoffers in eigen land de Nederlandse nationaliteit hebben. Mensenhandel gaat ons allemaal aan en met elkaar kunnen we echt een vuist maken.”

Tekst: Maarten Dallinga
Beeld: Ernst Coppejans in opdracht van CoMensha en in samenwerking met stichting Open Mind

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons