Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--arrow-down Icon--chevron-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

'Auschwitz at bij ons thuis altijd een hapje mee'

Indringende EO-documentaire 'Tedje & Meijer' op 4 mei te zien

Zij overleefde de hel van Auschwitz, hij het trauma van 2,5 jaar onderduiken. Tedje en Meijer, weeskinderen van de Jodenvervolging, ontmoetten elkaar na de oorlog op de Gemeentelijke Inhaalcursus voor Ondergedoken Kinderen (GICOL) in Amsterdam. Ze beloofden plechtig elkaar nooit meer los te laten. Hun bijzondere verhaal is op 4 mei te zien in de EO-documentaire Tedje & Meijer, de belofte van liefde.

Tedje (91) krijgt steeds meer gaten in haar geheugen: ze lijdt aan alzheimer. Echtgenoot Meijer (91) is slechthorend, slechtziend en kan niet zonder zijn rollator – laat staan zonder zijn vrouw. In de documentaire verhuizen ze vanuit hun appartement naar een aanleunwoning in Amsterdam-Buitenveldert.

Tijdens de razzia

Evenals het getatoeëerde nummer op haar linkerarm, herinnert de naam Tedje aan de oorlog. Want eigenlijk heet ze Rika. Als 8-jarige verloor ze haar moeder aan leukemie. Haar vader, die omkwam in Auschwitz, noemde haar thuis altijd ‘Teddybeertje’. Na de oorlog zei haar zus: “Ter herinnering aan papa, noem ik je Tedje.”
Meijer verloor niet alleen beide ouders in Auschwitz, maar ook zijn zusje. Zij werden eind 1942 opgepakt in Amsterdam, en drie dagen later vergast. Zelf kon Meijer ternauwernood naar zolder vluchten tijdens de razzia. Tot mei 1945 zat hij samen met zijn oudere broer ondergedoken in Purmerend, voortdurend bang voor ontdekking en deportatie.

Zo ontroerend

De oorlogsherinneringen van Tedje en Meijer komen vooral naar voren in oudere fragmenten uit het filmproject Survivors of the Shoah van Steven Spielberg, die door de 2Doc-documentaire zijn vervlochten. “Ze hebben ontzettend veel meegemaakt: vervolging, Auschwitz, onderduik, het verlies van ouders en anderen,” zegt documentairemaakster Heleen Minderaa. “Na de oorlog beloofden zij, ter compensatie, elkaars levensvervulling te zijn. Wat ik zo ontroerend vind, is dat zij na ruim 65 jaar huwelijk nog steeds zo volledig op elkaar zijn gericht. Hij praat voortdurend tegen haar alsof ze alles nog begrijpt. En zij houdt constant in de gaten wat hij doet.”

Waar gaat de documentaire in essentie over?
“Mijn zoektocht was: hoe is hun bijzondere liefde opgebouwd, welke prijs wordt daarvoor betaald, en door wie? Voor mijzelf draait het ten diepste om de vraag hoe iedereen omgaat met de zwaarte uit het verleden. Bij Tedje en Meijer is dat uiteraard de oorlog. Hun kinderen, Mirjam en Ruben, hebben de oorlog niet meegemaakt. Toch moeten ook zij constant met die zwaarte leven. De documentaire is een monument voor de liefde van deze vier mensen.”

‘Altijd oorlog aan tafel’

Oplettende kijkers merken dat Tedje en Meijer zozeer op elkaar zijn gericht, dat hun unieke band weinig ruimte laat voor anderen – inclusief hun eigen kinderen. En hoewel ze hen zo normaal mogelijk wilden opvoeden (om ze niet met hun eigen trauma’s te belasten), werpt de holocaust ook schaduwen over hun leven. “Auschwitz zat bij ons aan tafel en at altijd een hapje mee,” zegt Mirjam in de film. En Ruben spreekt van “die ellendige situatie: altijd, altijd oorlog aan tafel.”
Heleen: “Beiden leven nog steeds elke dag met de impact van de oorlog. Dat zie je op allerlei momenten in de film. Omdat haar moeder zweeg over Auschwitz, vond Mirjam dat ze alles moest lezen en zien wat er maar over de oorlog te vinden is. Ze heeft trouwens lang geleden beloofd dat ze voor haar ouders zou zorgen, en daar houdt ze zich aan. Daar offert ze veel voor op, maar ze doet het met liefde.”

Meijer sprak juist altijd in geuren en kleuren over zijn oorlogservaringen. Toch voelden de kinderen zich buitengesloten. Waarom?
“Omdat ze ervoeren dat ze geen onderdeel waren van de hechte band die hun ouders hebben. En daarnaast hebben hun ouders zo veel ellende meegemaakt. Die ‘ongelijkheid’, daar hebben ze hun weg in moeten vinden. Allebei op een andere manier, waar ik alleen maar heel veel respect voor kan hebben.” 

Ruben heeft fysieke afstand nodig. Hij woont en werkt als rabbijn in Zwitserland en verbleef eerder achttien jaar in Israël.
“Hij vond het klimaat in Nederland te veel draaien om de Shoahherdenking. De link tussen Jood-zijn en de Holocaust werd van huis uit zo sterk benadrukt, dat hij zijn Jood-zijn op een andere manier wilde invullen. Namelijk met het positieve en het verbindende dat het voor hem heeft. Daarom werd hij rabbijn in een land waar nooit Joden zijn gedeporteerd, sjoels zijn verbrand of doorgangskampen waren. Maar je ziet hoeveel ook hij van zijn ouders houdt. En omgekeerd, hoe zij hun kinderen liefhebben.”

Welke scène ontroert jou het meest?
“Op zeker moment raken Ruben en Meijer in gesprek, in de nieuwe aanleunwoning. Het is voor beiden zowel heel confronterend als bevrijdend. Al heel jong besloot Ruben zijn vader nooit meer naar de oorlog te vragen, nadat hij had gezien hoe geschrokken die reageerde op de vraag: ‘Waarom heb je je zusje niet gered?’ Voor een kind een logische vraag, maar die raakt aan het grote pijnpunt in Meijers leven: hij kon zijn zusje niet overhalen ook naar zolder te vluchten. Ruben concludeerde dat hij kennelijk ‘verboden terrein’ betrad. Het getuigt van moed dat hij dit alsnog durft uit te spreken. Kennelijk zag hij er enorm tegenop om dit te bespreken, want zijn vader is inmiddels 91. En ik vind het groots en moedig van Meijer hoe hij Ruben als het ware helpt om ermee voor de dag te komen, terwijl je ziet dat het hemzelf pijn doet. In die scène overwint de liefde.”

2Doc: ‘Tedje & Meijer, de belofte van liefde’
Vrijdag 4 mei, 23.00 uur, NPO 2

Beeld: Merlijn Doomernik

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

Is Europa nog veilig voor Joden?

jodendom| Is Europa nog veilig voor Joden?

Onderzoek: Joden in Europa krijgen vaker met antisemitisme te maken

11 December 2018
Joodse organisatie doet voorstellen tegen antisemitisme

jodendom| Joodse organisatie doet voorstellen tegen antisemitisme

‘Waarschuw in het Nieuwe Testament tegen antisemitische teksten’

29 November 2018
In België kunnen Joden nu koosjere whiskey drinken

jodendom| In België kunnen Joden nu koosjere whiskey drinken

Whiskey met een kasjroetstempel

15 November 2018