Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--arrow-down Icon--chevron-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

Nog steeds verdrinken mensen voor de kust van Europa

Makers documentaire ‘De deal’ roepen op tot actie

in Nieuws

Deze week is het twee jaar geleden dat de EU-Turkije-deal werd ondertekend; een noodzakelijk kwaad volgens sommigen, een duivelspact volgens anderen. Hoog tijd voor een kritische analyse van de effectiviteit van de deal, vinden Eefje Blankevoort en Els van Driel. Zij maakten documentaire De Deal, die de EO vorige week uitzond. Ze schreven onderstaand betoog, om ‘de politieke partijen tot de orde te roepen’.

Kort gezegd omvatte de deal de volgende afspraken: Turkije kreeg zes miljard om vluchtelingen op te vangen. In ruil daarvoor zouden ze vluchtelingen tegenhouden op bootjes te stappen. Europa zou 120.000 vluchtelingen via een veilige luchtbrug opnemen, evenals 38.000 vluchtelingen van de  Griekse eilanden. De overeenkomst moest een einde maken aan de stroom vluchtelingen die in 2015 vanuit Turkije op levensgevaarlijke bootjes naar Griekenland stapten op zoek naar veiligheid en een beter bestaan.

Afspraak is afspraak? Niet op het hoogste Europese politieke niveau, zo lijkt het.

Opeengepakt in opvangkamp

We reisden begin 2016 naar het Griekse vakantie-eiland Lesbos en waren geschokt door wat we aantroffen. 6000 mensen zaten - en zitten nog altijd - opeengepakt in kamp Moria dat plaats biedt aan maximaal 1500 mensen. In tenten, in de winter. Sanitaire voorzieningen ontbreken, mensen zitten er letterlijk in hun eigen stront. Doorstroom is er nauwelijks, waardoor door oorlog getraumatiseerde vluchtelingen maandenlang, soms bijna twee jaar, in een juridisch niemandsland verblijven zonder duidelijkheid over hun toekomst.

Europa kijkt weg

De overeenkomst is grotendeels uit het politieke debat verdwenen. Dat is heel ernstig want de afspraken uit de EU-Turkijedeal zijn nog lang niet nagekomen: mensen zijn nog altijd niet overgebracht vanuit Griekenland en Turkije, de Grieken hebben geen werkend asielsysteem en de opvangkampen zijn improvisorisch en onmenselijk. Er komen ondertussen ook nog bootjes aan: de redenen om te vluchten (oorlog en vervolging) zijn immers niet verdwenen.

Er is nog altijd geen veilige weg om legaal naar Europa te komen, met alle gevolgen van dien. Zoals blijkt uit het verhaal van Ramy Qudmany, een van onze hoofdpersonen in onze film ‘De Deal’. Hij leed schipbreuk en werd na acht uur gered, het vierjarige meisje dat hij al die tijd in zijn armen hield overleefde het niet. Op 17 maart, aan de vooravond van de 'verjaardag' van de deal is er weer een boot gezonken. Minstens zestien mensen zijn omgekomen voor de kust van Samos, waaronder vijf kinderen. Er is een humanitaire ramp gaande op Europees grondgebied en Europa kijkt weg.

Er is nog steeds geen veilige weg naar Europa.

Gebrekkig

Over de deal en diens bedenker, de Oostenrijker Gerald Knaus kun je verschillende gedachten hebben. Feit is: ook hij is inmiddels diep gefrustreerd over de gebrekkige uitvoering. Voor onze documentaire volgden we Knaus en zagen hoe hij onvermoeibaar door Europa reist om oplossingen te vinden, samen met zijn denktank ESI. Terwijl de EU-Turkije deal de facto niet geïmplementeerd wordt, dient 'zijn' deal inmiddels als voorbeeld voor het sluiten van nieuwe (dirty) deals met landen in Noord-Afrika. Maar: als we ons asielbeleid binnen Europa niet eens op orde krijgen, hoe kunnen we het dan uitbesteden aan Libische milities?

Wat doet Nederland?

De Nederlandse politiek is akelig stil. Europa schendt talloze bepalingen uit het Vluchtelingenverdrag en andere mensenrechtenverdragen. Waarden die wij zeggen tegen iedere prijs te willen beschermen. Of niet? Sybrand Buma van het CDA opperde om het Vluchtelingenverdrag maar op te geven. Gerald Knaus zegt daarover: “Er is in Europa een discussie gaande om mensen zonder procedure terug te sturen. Een paar jaar geleden was dat het verhaal van extreemrechts. Nu betoogt een meerderheid van Europese regeringen dit. Het debat is op een punt beland waarin mensen zeggen: We zeggen het Vluchtelingenverdrag op, het werkt toch niet. Dat is levensgevaarlijk. Als Europa, uit angst of onverschilligheid, mensen gaat terugsturen, is het Vluchtelingenverdrag dood. In de hele wereld. Als het rijkste continent er zich er niet aan houdt, waarom zouden andere landen het verdrag dan nog serieus nemen?”

Opvang in de regio?

Natuurlijk kun je discussie voeren over een verdrag dat in 1951 gesloten is: de tijden en context zijn veranderd. Maar moeten we niet eerst een goed alternatief hebben? 'Opvang in de regio', het huidige mantra van de politiek, is al sinds jaar en dag 'de oplossing'; bijna 90% van alle vluchtelingen wordt al in de regio opgevangen.

Veel van de vrijwilligers die zich in om vluchtelingen bekommeren – zowel in Nederland als op de Griekse eilanden – worden gemotiveerd door hun christelijke overtuiging. 'Wees niet doof voor mijn verdriet want een vreemdeling ben ik, bij u te gast zoals mijn voorouders waren', zo klinkt de bijbelse oproep tot mededogen. Hoe is het dan mogelijk dat een christelijke politieke partij oproept tot afschaffing van het Vluchtelingenverdrag?

Waar is de (christelijke) politiek?

Van empathie naar beleid

Maar Europa doet niets zolang burgers de politiek daar niet toe oproepen. Er is empathie, bereidheid om iets te doen voor de ander, getuigen de vele betrokken vrijwilligers. Maar nu moet die empathie nog beleid worden. Wie roept zijn partij op niet langer weg te kijken en het tot het hart van zijn politieke agenda te maken? Na twee jaar ellende op de Griekse eilanden is het nu echt tijd voor verandering. Zodat we volgend jaar rond 18 maart misschien wel iets te vieren hebben: Europese beschaving. 

Kijk hier documentaire De Deal terug:

Hoofdbeeld: Shutterstock, overige beelden uit documentaire De Deal.

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

Rob Timmerman in 'De Nachtzoen': de zee op voor vluchtelingen

vluchtelingen| Rob Timmerman in 'De Nachtzoen': de zee op voor vluchtelingen

Zaterdag, 0.30 uur, NPO 2

Bart van Delen

8 December 2018
'Trots op #kerkasielBethel voor Armeens gezin Tamrazyan'

vluchtelingen| 'Trots op #kerkasielBethel voor Armeens gezin Tamrazyan'

Derk Stegeman in 'Het Vermoeden', zondag, 11.35 uur, NPO 2

2 December 2018
'We gaan ze halen van de Griekse eilanden'

vluchtelingen| 'We gaan ze halen van de Griekse eilanden'

'Baby's liggen op nat karton te slapen'

30 November 2018