Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

God gaf Zijn volk het land

De Bijbel Open met dominee Arie van der Veer

Bijbellezen is en blijft heel belangrijk. Maar het is niet altijd gemakkelijk. Deze keer schrijf ik weer over het boek Jozua. Het lijkt een eenvoudig boek. Maar het verslag over de gewelddadige verovering en verdeling van het land Kanaän, roept toch wel moeilijke vragen op

Mijn moeder is 92 jaar geworden. Ik moest aan haar denken bij het lezen van het Bijbelboek Jozua. De laatste jaren van haar leven wilde ze, zoals ze zei, ‘al die bloedige verhalen’ uit de Bijbel niet meer lezen. Ze kon er niet van slapen. Al die mensen, groot en klein, die op Gods bevel onder leiding van Jozua gedood werden. Ik ben daar niet met haar over in discussie gegaan. Ik moest denken aan wat Luther ooit gezegd schijnt te hebben: dat je de Bijbel mag lezen, zoals je vis eet. De moeilijke gedeelten, de graten, laat je gewoon liggen. Mijn moeder heeft de laatste jaren van haar leven alleen de psalmen gelezen. In de laatste periode las ze eigenlijk alleen maar een gedeelte van Psalm 73: ‘wie heb ik nevens u omhoog’. Daar lag haar Bijbel altijd open. Mijn moeder beschouwde bepaalde gedeelten dus als graten. Toch zou het kunnen dat deze graten eigenlijk gewoon eetbaar waren. Daarom wil ik deze keer proberen uit te leggen, hoe we die onverteerbare gedeelten op een andere manier kunnen bekijken.

Geen historisch boek

Het eerste waar ik u op wil wijzen, is dat het boek Jozua voor de Joden niet behoort tot wat wij noemen de historische boeken. Jozua wordt beschouwd als een profetisch boek. De Joodse Tenach kent de ‘vroege’ profeten en de ‘late’ profeten. De ‘vroege’ profeten zijn de boeken Jozua, Richteren, Samuël en Koningen. Het zijn boeken, die niet in de eerste plaats geschreven zijn om ons heel gedetailleerd alle gebeurtenissen uit de doeken te doen, maar om vanuit de geschiedenis te vertellen wat God gedaan heeft en zal doen. Je zou het ‘profetische geschiedenis’ kunnen noemen. Als je je dat realiseert, kun je beter het verschil begrijpen tussen bijvoorbeeld Kronieken en Koningen. Die boeken zijn vanuit een heel verschillend perspectief geschreven. Elke schrijver had een andere boodschap bij de geschiedenis. Naast de ‘vroege’ profeten kent de Joodse Bijbel dus ook de ‘late’ profeten, zoals Jesaja, Jeremia en al die anderen. Wij beschouwen hen meer als echte profeten. Maar dat is niet helemaal terecht. Er bestaat natuurlijk wel een verschil.

Bloedig geweld

De ‘vroege’ profeten kijken vooral terug. Vandaar al die verhalen en geschiedenissen. Ze zijn met name bezig met vragen over de boodschap van God in de geschiedenis. De ‘latere’ profeten kijken vooruit. Ze houden zich vooral bezig met Gods optreden in de toekomst. De vraag waar we dus voor staan, is: Wat is het doel, de focus geweest van de schrijver van het boek Jozua? Er bestaan veel christelijke boeken over dit Bijbelboek. Jozua is in die boeken vooral het beeld van de Here Jezus Christus. Jozua versloeg de vijanden en Jezus behaalde de overwinning over satan en de zonde. Het ingaan en veroveren van het beloofde land door het volk Israël zou veel geestelijke lessen opleveren over het in bezit nemen van alles wat God ons wil geven na onze verlossing. God verlost ons niet alleen uit de slavernij, maar wil dat we daarna voluit en in vrijheid leven in Zijn Koninkrijk. Het beloofde land dat God je wil geven. Je kunt ook fijn preken over teksten uit Jozua. Bijvoorbeeld over het geloof van Rachab de hoer en over de inname van Jericho (Hebreeën 11:30,31). Ik denk dat bijna iedereen wel eens een preek heeft gehoord over de laatste woorden die Jozua sprak tot het volk: ‘Kies dan nu wie u wel wilt dienen. In ieder geval zullen ik en mijn familie de HEER dienen’ (Jozua 24:15,16). Maar op de achtergrond blijven bij veel mensen de vragen bestaan over dat bloedige geweld.

‘Wanneer de HEER, uw God, u de overwinning op hen schenkt, moet u hen doden. U mag geen vredesverdrag met hen sluiten en hen niet sparen’.

Niet over gepreekt

Typerend vond ik het antwoord van ds. Versluis, een gewaardeerde collega die het aandurfde een dissertatie te schrijven over het bevel van God om de volkeren van Kanaän te vernietigen. Met name de uitleg van Deuteronomium 7:2 komt in zijn boek aan de orde. Letterlijk staat daar: ‘Wanneer de HEER, uw God, u de overwinning op hen schenkt, moet u hen doden. U mag geen vredesverdrag met hen sluiten en hen niet sparen’. Een van zijn opponenten vroeg hem of hij weleens over die tekst gepreekt had. Zijn eerlijke antwoord luidde: nee. En dat is nu precies wat ik bedoel.
Er staan gedeelten in het boek Jozua, waarover je prachtige preken kunt maken. Zeker als je de lijn van Jozua doortrekt naar Jezus. En dat mag. Niet voor niets hebben beide namen dezelfde betekenis: God redt. Maar er zijn ook een heleboel passages, zeker die gaan over de verovering, die ons de haren te berge doen rijzen. Wat je leest, is wat we in deze tijd genocide noemen. Volken worden uitgeroeid. En dat op Gods bevel! Ds. Versluis beklemtoont dat christenen het serieus moeten nemen dat mensen tegenwoordig moeite hebben met geweld. Hij schrijft: ‘Het is belangrijk om eerlijk aan te geven dat wij die moeite zelf ook ervaren bij allerlei gedeelten in de Bijbel, en dat we daar ook geen pasklaar antwoord op hebben. En om duidelijk te maken dat de Bijbel geen verzameling losse teksten is, maar dat er een ontwikkeling in zit. En méér laat zien: Vooral wie de Heere is, de heilige en genadige God, Die Zijn eigen Zoon gegeven heeft’.

'Ik probeer een antwoord te geven'

Ds. Versluis komt tot de conclusie dat het bevel tot uitroeiing van volkeren volstrekt uniek is in het Oude Testament. Eenmalig. De uitroeiing van volkeren is uitsluitend verbonden aan de vestiging van Israël in het land Kanaän. God is geen God van wraak en geweld. Het is wel waar dat God kan toornen. En blijkbaar was de maat vol voor wat betreft de Amorieten (volgens Genesis 15:16). Een herhaling van dat uitroeiingsbevel is volgens Versluis ‘uitgesloten, omdat God Zich in Zijn Zoon volledig heeft uitgesproken’. Gods volk wordt wel opgeroepen tot strijd, ‘maar dan een geestelijke strijd, met geestelijke wapens, namelijk de verkondiging van het Woord en het gebed’. De vraag die blijft staan, is: Wat is de focus geweest van de schrijver van het boek Jozua? Het is namelijk zo dat algemeen wordt aangenomen dat niet Jozua de schrijver is geweest, maar iemand die na hem leefde. Ik probeer een antwoord te geven. In Jozua 23:14 staat dit: ‘alles is uitgekomen’. Jozua zegt daar dat God Zich aan al Zijn beloften heeft gehouden. Volgens mij is het doel van de schrijver om dat te laten zien en aan te tonen.

God grijpt hier in. Israël verovert niet. God geeft.

Accent verleggen

Meestal wordt de inhoud van het boek Jozua samengevat als het verhaal van de verovering en de verdeling van het land Kanaän. Toch zou je het accent iets kunnen verleggen. ‘Veroveren’ doet vooral denken aan inspanningen van een leger. Ligt daar in het boek Jozua de meeste nadruk op? Ik denk dat de val van Jericho symbool staat voor de boodschap van het hele boek. U weet vast wel dat Jericho niet viel door een enorme militaire krachtsinspanning, maar juist door wonderlijk ingrijpen van God. Op de zevende dag stortten de muren van Jericho onder luid trompetgeschal in. Daarna mochten de Israëlieten als het ware het werk afmaken. Maar God was de eerste. Hij gaf het land en zijn steden, de Israëlieten namen het in. Je leest in het boek over bovennatuurlijke gebeurtenissen, zoals de val van Jericho. Daarnaast kunnen we lezen dat op een dag tijdens een gevecht het licht langer scheen dan normaal (10:12-14) en dat er enorme hagelstenen op de Amorieten vielen (10:11). God grijpt hier in. Israël verovert niet. God geeft. Meerdere keren lees je: ‘de Heer zorgde ervoor dat de aanval gelukte’ (10:32; 11:8). De boodschap is heel duidelijk: God heeft dit land aan Zijn volk gegeven. Zo had Hij het ook aan Jozua beloofd: ‘Ga naar het land dat ik het volk van Israël zal geven. Elk stuk grond dat jullie zullen betreden geef ik jullie, zoals ik Mozes heb beloofd’ (Jozua 1:2,3).

Monumenten

Is het u weleens opgevallen dat er in het boek Jozua heel veel monumenten worden opgericht? Dat waren geen standbeelden van mensen. Deze monumenten herinnerden het volk eraan dat God hun dat land gaf. Het begon al bij de doortocht van de Jordaan. Daar werden twaalf stenen opgericht. Maar er zijn meer voorbeelden van monumenten, die het volk Israël moesten herinneren aan wat God had gedaan. Het boek Jozua is juist in tijden van ballingschap tot grote steun geweest voor de Joden. Ze hielden zich vast aan deze belofte: God gaf ons dit land.

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

Nog steeds vraagt God toewijding

Nog steeds vraagt God toewijding

De Bijbel Open met dominee Arie van der Veer

Arie van der Veer

Op de berg

Op de berg

De Bijbel Open met dominee Van der Veer

Arie van der Veer

Wat kan Jezus met een ongelovige gelovige?

Wat kan Jezus met een ongelovige gelovige?

De Bijbel Open met dominee Arie van der Veer

Arie van der Veer

Zo verduurzaam je je kledingkast

11 leuke en makkelijke tips om mee aan de slag te gaan