Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Geen blijvende stad

De Bijbel Open met ds. Arie van der Veer

Het is vandaag de laatste zondag van het kerkelijk jaar. Mijn keuze voor het onderwerp van deze meditatie was daarom niet moeilijk. Het Bijbelrooster behandelt Hebreeën 12 en 13. In Hebreeën 13:14 staat de volgende bekende tekst: ‘Wij hebben hier geen blijvende stad, maar wij zoeken de toekomstige.’ Wat betekent dat?

‘De stad’ in de Hebreeënbrief

Wist u dat in de laatste hoofdstukken van het boek Hebreeën meerdere keren over ‘de stad’ wordt geschreven? Ik noem de teksten:

  • ‘Want hij (Abraham) verwachtte de stad die fundamenten heeft, waarvan God de Bouwer en Ontwerper is.’ (Hebreeën 11:10)
  • ‘Maar nu verlangen zij naar een beter, dat is naar een hemels vaderland. Daarom schaamt God Zich niet voor hen om hun God genoemd te worden. Want Hij had voor hen een stad gereedgemaakt.’ (Hebreeën 11:16)
  • ‘Maar u bent genaderd tot de berg Sion en tot de stad van de levende God, tot het hemelse Jeruzalem en tot tienduizendtallen van engelen.’ (Hebreeën 12:22)
  • ‘Want wij hebben hier geen blijvende stad, maar wij zoeken de toekomstige’  (Hebreeën 13:14 Vertaling HSV).

Welke stad bedoelt de schrijver, en heeft die stad ook voor ons betekenis?

Het boek Hebreeën lijkt niet op de andere brieven.

De Hebreeënbrief

We hebben het al eerder gehad over de brief aan de Hebreeën. We weten niet zeker door wie deze brief is geschreven. Het boek Hebreeën lijkt ook niet op de andere brieven. De naam van de afzender is niet bekend en de namen van de geadresseerden ook niet. Is het eigenlijk wel een brief, of is het meer een schriftelijk vastgelegd onderricht?

Geadresseerden

Wat we vrij zeker weten, is dat de brief gericht was aan een groep christenen van Joodse afkomst. Waar ze woonden, is ook niet duidelijk. Er zijn sterke argumenten voor de stad Rome, maar ook de stad Jeruzalem is een goede kandidaat. Duidelijk is wel dat deze groep Joodse christenen in een geestelijke crisis dreigde te belanden. Er dreigde gevaar van twee kanten. Van buitenaf dreigde het gevaar van vervolging en vernedering (Hebreeën 10:32-35; Hebreeën 11:26; Hebreeën 12:3; Hebreeën 13:13). Van binnenuit was het gevaar van verslapping en afvalligheid (Hebreeën 2:3; Hebreeën 6:4-6,12; Hebreeën 10:23-25). Mogelijke oorzaken daarvan waren de toenemende invloed van de zogenaamde Judaïsten. Deze stroming beschouwde het naleven van de wet als een noodzakelijke voorwaarde om zalig te worden. Maar ook het uitblijven van de wederkomst maakte de mensen onzeker.

De lezers moeten volhouden!

De boodschap van de brief

Ik wees er al op dat de brief aan de Hebreeën niet op een brief lijkt., maar de boodschap is duidelijk. De boodschap is om vol te houden, trouw te blijven. De lezers moeten beseffen dat gelovigen niet meer behoren tot deze wereld. Gelovigen zijn vreemdelingen op aarde. Gelovigen zijn pelgrims. Op weg naar de hemelse stad, en daarover wil ik het met u hebben, over ‘de stad’.

Jeruzalem

Als ik u zou vragen welke stad daarmee bedoeld wordt, dan zult u waarschijnlijk massaal antwoorden: Jeruzalem, en terecht. Maar is dit het volledige antwoord? Ik geef u een kort overzicht van verwijzingen naar Jeruzalem in de Bijbel.

De eerste verwijzing naar Jeruzalem komen we al tegen in de geschiedenis van Abraham. Abraham ontmoet Melchizedek, de koning van Salem. Salem en Jebus zijn oude namen voor de stad Jeruzalem. Deze stad wordt in de tijd van koning David de hoofdstad van Israël. Zijn zoon Salomo bouwt daar de tempel. Zo wordt deze stad beroemd en geroemd (1 Koningen 7; Psalm 48, 68). Jeruzalem is de stad van God (Psalm 46, Psalm 48, Psalm 87, Psalm 101; Jesaja 60; Daniël 9). Het is de plaats die God verkozen heeft om er te wonen (Deuteronomium 12; Psalm 48, Psalm 76, Psalm 132). Deze prachtige stad wordt door God en de mensen bemind (Psalm 78, Psalm 132, Psalm 122). De betekenis van deze heilige stad is universeel (Psalm 48, Psalm 87).

De keerzijde van de stad

Er is ook een andere kant.
 De profeten wijzen in hun tijd steeds meer op de zonden en de ontrouw van Jeruzalem. Zij houden het volk voor dat deze zonde niet ongestraft zal blijven (Jeremia 6, 10; Ezechiël 3, 14). Het oordeel over Jeruzalem is dan ook niet uitgebleven. De stad is vernietigd (Psalm 79, 102; Jeremia 52; Klaagliederen van Jeremia; Daniël 9).

Niet alle profetieën over het toekomstige Jeruzalem zijn vervuld.

Profetieën over Jeruzalem

Toch stellen de profeten dat God Zich opnieuw over Jeruzalem zal ontfermen (Jesaja 33; Jeremia 30-33). Jeruzalem zal weer worden herbouwd (Jesaja 40, Jesaja 53, Jesaja 54, Jesaja 60-62, Jeremia 33). Deze profetie is vervuld. Na de ballingschap is de stad Jeruzalem uit het puin herrezen. Maar niet alle onderdelen van de profetieën over het toekomstige Jeruzalem zijn vervuld. In de loop van de tijd kreeg het spreken van de profeten over Jeruzalem namelijk meer een eschatologisch karakter. Ooit, in de verre toekomst, tegen het einde van de wereld, zou nog veel meer gaan gebeuren met de tempel. Daardoor bestonden er na de terugkeer van het volk uit de ballingschap en de herbouw van de stad nog profetieën die nog niet in vervulling waren gegaan.

Het hemelse Jeruzalem

Jeruzalem lijkt dus bedoeld te worden met ‘de stad’. Toch denk ik dat er niet alleen verwezen wordt naar Jeruzalem, maar bovenal naar een hemels Jeruzalem. Het Jeruzalem, waarover de profeten hadden gesproken, met onvervulde profetieën. De contouren van die stad kom je dus in het Oude Testament al tegen.

De nieuwe tempel

Kent u de uitgebreide beschrijving van een nieuwe tempel in het boek Ezechiël? Het is een heel bijzonder gebouw. Met een heel bijzonder karakter. God zal daar eeuwig in komen wonen. De Israëlieten zullen dan de naam van God nooit meer besmeuren. Dat zijn zaken die helaas onmogelijk zijn in dit leven. Er is nog nooit een tempel of stad gebouwd met de door Ezechiël geschetste proporties, heel groot en heel bijzonder (Ezechiël 40-48). Jesaja profeteert over de materialen, waarmee die stad gebouwd zal worden: ‘Met fijne leem zal ik je stenen inleggen, op saffier zal ik je grondvesten. Ik maak je torens van robijn, je poorten van beril, je muren van kostbare edelstenen’ (Jesaja 54). Waar doet deze beschrijving aan denken? Inderdaad, aan het Jeruzalem van het boek Openbaring!

Ik wil nog even de profeet Zacharia noemen. Hij profeteerde aan het einde van de zesde eeuw. De tijd, waarin de tweede tempel werd herbouwd. Ook hij profeteerde van een tempel, een bijzonder Jeruzalem van straks, waarbij God als een vurige muur de muurloze stad Jeruzalem zal beschermen en in haar midden zal wonen (Zacharia 2:9) en de volkeren naar deze stad zullen trekken (Zacharia 2:10,11).

De centrale rol voor Jeruzalem

Conclusie: Veel profeten zagen voor Jeruzalem een centrale rol in het einde der tijden (Jesaja 2, 66; Micha 4; Zacharia 12-14). De stad krijgt in die profetieën wel steeds meer hemelse proporties. Zo’n stad heeft de aarde nooit gekend. Het hemelse Jeruzalem zal ooit de ontmoetingsplaats van God en de volken zijn.

Paulus en de andere apostelen richten zich steeds meer op een ander Jeruzalem.

Jeruzalem in het Nieuwe Testament

We gaan naar het Nieuwe Testament. We zien daar een soortgelijke trend. De stad Jeruzalem was van jongs af aan heel belangrijk voor Jezus. Op veel plaatsen blijkt hoeveel Hij van Jeruzalem hield. Tegelijkertijd is het ook Jezus die een oordeel uitspreekt over de stad en de tempel. Jeruzalem blijft ook heel belangrijk voor de eerste christelijke gemeente. De stad speelt eveneens een grote rol in het leven van Paulus. Maar je ziet dat hij en de andere apostelen zich steeds meer gaan richten op een ander Jeruzalem: het hemelse Jeruzalem. Die stad kom je dus tegen in de brief aan de Hebreeën. Dit staat er over de stad: God is de ontwerper (Hebreeën 11:10), bouwer (Hebreeën 11:10) en eigenaar (Hebreeën 12:22) van de stad. De stad is door God bereid (11:16) en heeft fundamenten (Hebreeën 11:10).

In Hebreeën 11 wordt niet gesproken over de locatie van deze stad. Wel wordt vermeld dat ook de aartsvaders uitzagen naar dit hemels vaderland, deze hemelse stad (Hebreeën 11:16). Zij verlangen naar de stad die God voor hen heeft bereid.

Later wordt deze hemelse stad in de brief op één lijn gezet met de berg Sion. Er staat namelijk: ‘Nee, u staat voor de Sionsberg, voor de stad van de levende God, het hemelse Jeruzalem, en voor duizenden engelen die in vreugde bijeen zijn’ (12:22).

Bewoners van de stad

De schrijver betoogt dat ook zijn gelovige lezers nu al horen bij de stad van God. Zij zijn niet de enige bewoners. Er is eveneens sprake van duizenden engelen. En natuurlijk zijn God en Jezus Zelf ook aanwezig. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat de gelovigen nog onderweg zijn naar die stad. ‘Wij hebben hier geen blijvende stad, maar wij zoeken de toekomstige.’

De strekking

De boodschap is duidelijk: In het hemelse Jeruzalem ontvangen wij wél een blijvende stad. Volgens het boek Openbaring zal dit hemelse Jeruzalem op aarde neerdalen. Die stad zal hemel en aarde verenigen. Wie gelooft, is al burger van en op weg naar die stad. Deze stad zal altijd bestaan. ‘Het hemelse Jeruzalem is vrij, en dat is onze moeder’ (Galaten 4:26).

Beluister hier het radioprogramma

Geschreven door:

Arie van der Veer

Presentator, dominee en schrijver

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons