Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

'Vertel elkaar dat het kwaad eindig is'

Waarom Beatrice de Graaf put uit de hoop die in ons is

'Het kwaad' is terug in het publieke debat en in de gedachtewereld van jongeren, schrijft hoogleraar en terrorismedeskundige Beatrice de Graaf in haar nieuwe boek Heilige strijd. Met het essay wil De Graaf troost en houvast bieden in onveilige tijden. Visie vroeg haar: hoe kunnen kerkelijk leiders, gemeenteleden en opvoeders spreken over het kwaad in de wereld?

Na ‘ 9/11’ , in deze tijd van terroristische aanslagen, is het taalgebruik in het publieke debat wraakzuchtiger geworden, constateert Beatrice de Graaf in haar essay. “Na de Tweede Wereldoorlog was er ook zo’n piek in het spreken en schrijven over kwaad en onheil. Maar toen werd nog de vraag gesteld: waar is God, het goede, als antwoord op het kwaad? Tegenwoordig willen mensen zélf het kwaad beantwoorden. Maar als je kwaad met kwaad vergeldt, vergroot je juist het probleem.”
De Graaf snapt dat mensen bang zijn. Dat is voor een deel ook volkomen terecht, vindt ze. Maar, gaat ze verder, de vraag is: wat doe je ermee?

Welk verhaal moeten kerkelijk leiders, gemeenteleden en opvoeders vertellen in tijden van angst? De Graaf zoekt naar antwoorden, met als aantekening dat haar suggesties een bespiegeling, een reflectie zijn, en niet direct een pastorale handreiking voor mensen die zelf slachtoffer zijn.

1. Kerkelijk leiders

“Kerkelijk leiders kunnen de samenleving voorgaan in het nadenken over en bezinnen op ons verlangen naar veiligheid. Dat kun je doen met preken, met theologie. Maar ook met iets wat je – zoals de Amerikaanse theoloog Stanley Hauerwas zegt – een ‘liturgie van de hoop’ kunt noemen. Daarmee bedoelt hij het zoeken naar rituelen, symbolen die je als gemeenteleden samen kunt beleven, door ‘tekenen van de hoop’ op te richten. Dat kan een kerkdienst zijn, een viering. Maar ook een stille tocht. De kopten deden dat bijvoorbeeld nadat in Egypte een aanslag op een kerk was gepleegd. Ze droegen een kruis door de straten, waarmee ze lieten zien: het kwaad is niet het einde, Jezus is gestorven en opgestaan. Kort na de aanslag in het Duitse München hield een bisschop een wake op het plein waar de dader om zich heen had geschoten. Het zijn liturgische handelingen die in de ogen van de wereld ‘dwaas’ kunnen lijken, maar die mensen kunnen helpen met het kwaad om te gaan.

Daarnaast mag en moet je elkaar blijven aanspreken op de manier waarop je vormgeeft aan je angst of woede. Vertalen we angst in wraakzucht en onbarmhartigheid, of proberen we het om te zetten in hoopvol handelen? Stellen we petities op, of proberen we te onderzoeken hoe we de ander en elkaar echt kunnen helpen, procedures beter en rechtvaardiger kunnen maken?”

Voer het gesprek over je angst in de kerkelijke gemeenschap en weet je bij God geborgen

- Beatrice de Graaf

2. Gemeenteleden

“Op alle plekken waar je bent – op je werk, in de familie en op social media – kun je de notie van het einde van het kwaad wakker houden. Wijs geen valse messiassen aan. Verwacht niet dat Thierry Baudet of Jesse Klaver – om maar even twee uitersten te noemen – onze problemen kunnen oplossen. Jezus zegt: 'Wees arglistig als een slang en argeloos als de duiven.' Als je bang bent voor terreur, zoek het dan niet in je eentje uit op internet. Blijf op God gericht, wees nuchter en waakzaam. Voer het gesprek over je angst in de kerkelijke gemeenschap en weet je bij God geborgen. De overheid moet uiteraard terrorisme bestrijden, maar het is ook goed om in de kerk met elkaar te bespreken waar je angst toe kan leiden. Word je onbarmhartig naar vreemdelingen? Wil je kwaad met kwaad vergelden? Of blijf je – zoals Maria – anderen over Jezus vertellen?”

Wees eerlijk. Er kán een aanslag gebeuren in Nederland. Maar vertel ook dat het zelden voorkomt.

- Beatrice de Graaf

3. Ouders en opvoeders

“De huidige generatie jongeren is banger dan de generatie waartoe ik behoor, zo blijkt uit onderzoek. Er komt veel meer op hen af, ze leven in een tijdperk waarin nachtmerrie-achtige beelden voortdurend door hun timeline lopen. Maar, als je als christen nuchter en waakzaam wilt zijn, moet je weten wat een nachtmerrie is, en wat écht. Verdiep je dus in de feiten. Alleen dan kun je de vragen van kinderen en jongeren goed beantwoorden, op hun eigen niveau uiteraard. Vertel hen dat wat je op televisie ziet, niet het héle verhaal is. Beelden in de media kunnen heel overweldigend zijn. Maar als je uitzoomt en die beelden in perspectief zet, krijg je meer overzicht. Het is van belang tegengas te geven tegen de bangmakende informatie die je op Facebook leest. Wijs jongeren op informatie van serieuze kranten die deskundige mensen aan het woord laten. Maar ook: wees eerlijk. Er kán een aanslag gebeuren in Nederland. Maar vertel ook dat het zelden voorkomt.

Wat ik zelf heel belangrijk vind, ook in ons gezin, is het vertellen van bijbelverhalen – graag óók die ingewikkelde en moeilijke uit het Oude Testament, over het volk Israël. Daar zit zo veel in. Zelf gebruik ik hier de dikke Anne de Vries-bijbel voor, die ik wat hertaal. Israël kende ook golven van terrorisme en onderdrukking. En steeds als het volk zichzélf probeerde te bevrijden van hun vijanden en offerde op altaren van andere goden, ging het mis. Maar als ze hun vertrouwen op God vestigden, kwam het goed. De Bijbel vertelt ons op die manier heel duidelijk dat aardse veiligheid, hoop op koningen en regeringen, iets anders is dan hoop op God. Laten we elkaar daarom niet alleen maar doemverhalen vertellen, maar ook wijzen op het einde van het kwaad en de hoop die in ons is.”

Beeld: ANP

Beatrice de Graaf & Tijs van den Brink op tv

Hoogleraar en terrorisme-expert Beatrice de Graaf gaat in het eenmalige programma Verlangen naar Veiligheid in gesprek met Tijs van den Brink. In de Utrechtse Jacobikerk praten ze over de vraag: is het einde van kwaad mogelijk? En welke rol speelt het geloof daarin? Beatrice de Graaf laat een bijzondere kant van zichzelf zien. Voor het eerst vertelt zij op tv uitgebreid over haar geloof. Bekijk hieronder de trailer.

‘Verlangen naar Veiligheid’, 29 oktober, 23.45 uur, NPO 2

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

D66-voorman Pechtold: 'Wij zijn niet antichristelijk'

D66-voorman Pechtold: 'Wij zijn niet antichristelijk'

'Heb je ooit de moeite gedaan om je in mij te verdiepen?'

Sjoerd Wielenga

8 oktober 2018
'In vrijheid heb ik gekozen om afhankelijk te zijn van God'

'In vrijheid heb ik gekozen om afhankelijk te zijn van God'

Interview met Don Ceder: advocaat, bestuurder en lijsttrekker

Femke Taale

Antwoordbrief van Tijs aan Klaas Dijkhoff

Antwoordbrief van Tijs aan Klaas Dijkhoff

Geachte heer Dijkhoff, Vooruit: beste Klaas,

Tijs van den Brink

20 september 2018