Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Eberhard van der Laan en de barmhartige Samaritaan

Burgemeester van 'een lieve stad' overleden

De 13-jarige Eberhard zette de dominee voor het blok: “Komen Inca’s die Christus niet kennen in de hemel?” Het korte antwoord dat volgde, was voor de puberende Van der Laan de druppel om de kerk de rug toe te keren. Of de Inca’s dan pech hebben gehad, vroeg hij voor de zekerheid nog. Die vraag beantwoordde de predikant met ja.

Donderdagavond 5 oktober overleed de Amsterdamse burgemeester op 62-jarige leeftijd aan longkanker. De reacties op zijn overlijden tekenen het beeld van een man die gemist zal worden. “Een Rijnsburgse Amsterdammer en gedreven dienaar van de publieke zaak is heengegaan. Veel sterkte voor zijn familie,” twittert Gert-Jan Segers. Alexander Pechtold zegt het nog kernachtiger: “De stad verliest een barmhartig burgemeester." Barmhartig, de betekenis van dat woord fascineerde Van der Laan en kleurde zijn leven.

Van der Laan preekt

In november 2011 sprak Van der Laan in Amsterdam de preek van de leek uit. Het gekozen Schriftgedeelte laat zich bijna raden. Het verhaal van de barmhartige Samaritaan (Lucas 10:25-37) was de inspiratie voor de woorden die hij wilde doorgeven. “De parabel van de Barmhartige Samaritaan heb ik altijd een fascinerend verhaal gevonden. Het houdt je een spiegel voor en het is verrassend,” zo zei hij. Niet voor niets greep Van der Laan in zijn preek terug op het voorval op catechisatie, toen hij nog een jongen van 13 was. Het starre ‘nee’ van de predikant. “Ik heb lang een bozig gevoel gehad over wat ik toen zag als harteloosheid.” Het leidde ertoe dat hij later een stapel schriftjes met preken van zijn opa, predikant in Friesland, weggooide. Zijn preken, die vond hij toen onverteerbaar. Maar uit het verhaal van de barmhartige Samaritaan, trok Van der Laan een belangrijke les.

Het verhaal gaat over een man die gewond langs de kant van de weg ligt. Na elkaar passeren drie verschillende mannen hem, twee godsdienstigen – een priester en een leviet – en een Samaritaan. Die laatste man verleent de gewonde hulp. Van der Laan: “Dus de vrome heren die in theorie alles over God weten, laten het slachtoffer links liggen en de Samaritaan, lid van een door de Joden als minderwaardig beschouwd bastaardvolk, weet wat hem te doen staat.” De burgemeester hield zijn toehoorders voor dat Jezus de lat hoog legt: “Ga en doe jij evenzo.”

Vrede en recht

“Ik zat net met tranen in mijn ogen naar Radio 1 te luisteren,” zegt Jurjen ten Brinke, voorganger bij de multiculturele kerk Hoop voor Noord in Amsterdam. “Deze burgemeester was authentiek en kwetsbaar. Hoewel hij aan het begin van zijn ambtstermijn aangaf dat hij de grens tussen kerk en staat goed wilde bewaken, is zijn leiderschap goed geweest voor alle Amsterdammers.” Ten Brinke vertelt dat Van der Laan recht en vrede heeft gebracht in de stad, kernwaarden uit het Evangelie. “Ik leer van hem dat het in de eerste plaats gaat om contact van mens tot mens, eerst luisteren, maar als het nodig is ook durven optreden.”

De Amsterdamse theoloog Rikko Voorberg denkt in de eerste plaats ook aan het gevoel voor rechtvaardigheid van de burgemeester: “Hij had altijd aandacht voor de persoon, bijvoorbeeld rondom de Vluchtkerk. Hij verdedigde het recht om de kerk te kraken. Zijn hart ging uit naar mensen in nood, maar hij vroeg zich ook altijd af: gaat het hier nog om de zaak? Of wordt er door mensen gereld om het rellen? Komt dit vanuit het hart van de mensen? Wat hij deed, kwam namelijk ook uit zijn hart. Niet hard en rechtvaardig, maar zacht en rechtvaardig.” Bij Van der Laan ging het volgens Voorberg om rechtvaardigheid. Het moest kloppen, zonder zich in de regel vast te bijten. “Ik leerde tijdens mijn opleiding dat je soms moet zondigen tegen een regel, om de geest van de regel te eerbiedigen. Dat is hoe het evangelie omgaat met de wet. En dat is ook wat Van der Laan steeds heeft willen doen. Daarmee was hij een hele goede, geschikte man als burgervader. Er is verdriet, maar ik hoop dat hij nu rust heeft. Rust en vrede. Dat hoop ik echt.”

Lieve stad

Toen Van der Laan deze zomer te gast was in het tv-programma Zomergasten besloot hij de uitzending met: “Ik hoop dat Amsterdam een lieve stad blijft.” Of, zoals hij in 2011 de preek van de leek besloot: “Als ik vandaag voor één keer namens Jezus mag spreken: ‘Ga en doe jij evenzo.’”

VPRO Zomergasten in 5 minuten: Eberhard van der Laan

Geschreven door:

Marco van der Straten

Hoofdredacteur Visie

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Meer over