Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Wat mij het meest is bijgebleven, is dit kaartje

Blog van Andries Knevel

Op 15 september 1943 gooide Etty Hillesum een briefkaartje uit de trein die haar van Westerbork naar Auschwitz vervoerde. Zij zat in die trein samen met haar vader, moeder en broer Mischa.

Op dat kaartje schrijft ze dat ze de Bijbel willekeurig heeft opgeslagen én dat ze gevonden heeft: ‘De Heere is mijn hoog Vertrek.'
Ik moest bij deze uitdrukking meteen aan Psalm 62 denken: ‘Immers is Hij mijn rotssteen, en mijn heil; mijn hoog Vertrek, ik zal niet grotelijks wankelen.’ Was het vanuit deze tekst, dat ze kon schrijven dat ze samen met haar familie zingend Westerbork heeft verlaten, op weg naar de trein? Etty Hillesum was een Joodse vrouw uit Amsterdam, die een aangrijpend dagboek heeft geschreven over haar belevenissen als Joodse in Amsterdam, en later als verzorgster en gevangene in Westerbork. Daarnaast zijn er van haar een aantal jaren geleden brieven gevonden, die ook zijn uitgegeven. Op indringende wijze beschrijft ze de steeds benarder wordende situatie van de Joden in Nederland, en later de erbarmelijke omstandigheden in kamp Westerbork.

Laatste briefje

Tot dat laatste briefje, met als poststempel 15 september 1943. Boeren langs het traject zochten vaak naar briefjes als de wekelijkse trein weer was vertrokken. Zo komen we aan dit allerlaatste levensteken. Want Etty Hillesum is op 30 november 1943 in Auschwitz vermoord. Evenals de rest van het gezin. 

Tot ziens

Ik heb in de vakantie heel veel dikke boeken gelezen. En wel tot mijn grote vreugde. Maar als u mij vraagt wat mij het meest is bijgebleven, is het dit kaartje van deze unieke vrouw. Ik las haar dagboek en haar brieven – juist op het moment dat er in de VS een nazibijeenkomst werd gehouden, die ook nog fors uit de hand liep – en huiverde. De laatste zinnen van Etty waren: “We zullen drie dagen reizen. Tot ziens van ons vieren.”

Geschreven door:

Andries Knevel

Theoloog en schrijver

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Meer over

Lees ook

‘Als jongensbesnijdenis niet meer mag, waarom abortus dan wel?’

‘Als jongensbesnijdenis niet meer mag, waarom abortus dan wel?’

Prikkelende vraag van cultuurtheoloog Frank Bosman

Mirjam Hollebrandse

Dit is Israëls meest controversiële film

Dit is Israëls meest controversiële film

‘A New Spirit’ draait om geloof in Jezus als Messias: bekijk de trailer

Gert-Jan Schaap

Israël
Een-na-laatste Dode Zeerol ontcijferd

Een-na-laatste Dode Zeerol ontcijferd

Tekst geeft nieuwe inzichten over feestdagen uit die tijd

Joëlle Post

jodendom

Zo vier je de veertigdagentijd met kinderen

Maak een 'kijktafel' – en 8 andere tips