Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

'Netjes gekleed en keurig getrouwd'

Het plaatje van de kerk

in Nieuws

Zondagochtend half twaalf. Koffiedrinken na de kerkdienst. In kleine groepjes staan gemeenteleden na te praten: een plukje twintigers, een tafeltje ouderen, een paar rokers. Allemaal blanke middenklasse-mensen. Dit beeld zullen talloze lezers herkennen. Is dat een probleem?

“Ja,” vindt Johannes Flink (26), zelf half-Surinaams, maar opgegroeid in een overwegend blanke PKN-kerk. “Ik vond het buitengewoon lastig aansluiting te vinden bij de anderen. Aanvankelijk dacht ik dat het vooral aan mijn karakter lag, maar toen ik als tiener naar een kerk ging waar overwegend Surinamers kwamen, voelde dat als thuiskomen. Ik kwam erachter dat de manier van denken, de uitdrukkingen en de vormen in die blanke kerk zo anders zijn dan waar ik me thuis voel. Ik overdrijf misschien, maar ik miste de relaxedheid. En ik had vaak het idee dat waarheid belangrijker was dan relatie, en het hoofd belangrijker dan het hart. Onlangs was ik met mijn Surinaamse vriendin weer eens in die kerk. ‘Wat een witte plek,’ zei ze. En zo voelde ik dat ook. Ik voelde me verweesd.”

Uitbundige diensten
Racisme wil Flink het niet noemen; het gaat volgens hem vooral om een focus op de eigen cultuur. “Dat is natuurlijk wel logisch – misschien zou iemand uit die kerk zich ook niet thuis voelen in de uitbundige diensten van de charismatische kerk waar ik nu naartoe ga. Maar het gaf me wel het gevoel dat ik moest veranderen om mee te komen. Soms voelde ik me als allochtoon niet helemaal serieus genomen.”

Hij is niet de enige die zo’n ervaring heeft in de kerk. De 34-jarige Willem van Dussen (niet zijn echte naam) bezoekt als single homo een “traditionele evangelische gemeente”, waar hij zich thuis voelt.
Maar: “In mijn kerk wordt regelmatig voor homo’s gebeden. Maar dan wel in het rijtje zieken en eenzamen. Dat vind ik lastig; vaak heb ik het gevoel dat ik er pas echt bij hoor als ik een vrouw en het liefst wat kinderen heb. Dan pas ik in het plaatje van mijn kerk: een netjes geklede, keurig getrouwde jongeman. Dat steekt me. Hoewel ik in mijn kerk uitstekend over God kan praten en heel lieve vrienden heb, bekruipt me vaak het gevoel dat ik er niet helemaal bij hoor.”

Braaf en blank
In Nederland zijn er – vooral in de wat grotere steden – diverse multiculturele kerken. In veel pinkstergemeenten komen mensen met verschillende achtergronden samen. Maar het gros van de Nederlandse gemeenten bestaat uit wat Willem omschrijft als “brave blanke broeders en zusters”. Moet het anders? Moeten we als blanke, Nederlandse middenklassekerk veranderen?

“Er zijn heel goede en belangrijke redenen om als kerk wél te ‘verkleuren’”, stelt Rien van der Toorn. Hij noemt zichzelf xenoloog en heeft zich als socioloog gespecialiseerd in multiculturaliteit; hij doceert dit vak aan het Tyndale Theological Seminary in Badhoevedorp en adviseert kerken, bedrijven en overheden op dit gebied. “De eerste twee redenen zijn theologisch. We begrijpen de diepte, breedte en hoogte van Christus samen met alle heiligen, zegt Efeziërs 4. In Nederland denken we soms dat we daarvoor de Nederlands-gereformeerden en de christelijk-gereformeerden moeten samenbrengen. Maar ik denk dat je die Bijbeltekst meer recht doet als je met een Nigeriaan, een Koreaan en een Nederlander God aanbidt. Samen met alle culturen krijgen we een beeld van hoe groot Gods liefde is. Want ons Nederlandse godsbeeld is veel te klein. Onze cultuur beperkt ons zicht op God – dat geloof ik werkelijk.

De andere theologische reden is: we zijn op weg van een monoculturele tuin naar een multiculturele stad. Van de hof van Eden naar het nieuwe Jeruzalem. Daar kunnen we nu al een beetje in oefenen; in steden met veel verschillende culturen God aanbidden.”

De derde reden is volgens Van der Toorn sociologisch van aard. De wereld globaliseert, we kunnen niet meer om andere culturen heen. We leven met hen samen; waarom zou je als kerk monocultureel blijven? “Het is een kwestie van tijd voordat de eerste buitenlander je kerk binnenwandelt.”

De klok
De grote vraag is dan natuurlijk: hoe verkleuren we dan? Want als je als kerk een homogene gemeenschap bent, verander je toch niet ineens in een multiculturele gemeente? Volgens Van der Toorn begint het klein: bij bewustwording. “We hebben overal cursussen voor in de kerk. Voor het huwelijk, de opvoeding, om stil te worden, om goed te zingen. Maar we zijn ons amper bewust van onze eigen cultuur. Het is mijn missie mensen zich daar bewust van te laten worden. Welk deel van mijn godsbeeld bijvoorbeeld wordt bepaald doordat ik Nederlander ben? En welke delen daarvan zijn Bijbels? We realiseren ons veel te weinig hoezeer ons Nederlander-zijn ons geloof kleurt. En welke culturele gedachten in de weg staan om anderen te ontmoeten.

Als je je daarvan bewust wordt, kijk je ook met een andere bril naar mensen die je eerst ‘raar’ vond. Dan ga je ontdekken dat jij net zo bepaald bent door jóúw cultuur, als de ander door de zijne. Want reken maar dat het een hoop ergernis scheelt als je begrijpt waaróm een niet-westerse allochtoon zich vaak weinig van de klok aantrekt. En dan gaat het mij niet zozeer om het gedrag, maar om het hart. Als mensen het hart van de ander een beetje begrijpen, kan er échte ontmoeting plaatsvinden.”

Als voorbeeld van onze culturele bril noemt Van der Toorn ons individualisme. “Dat zit heel diep. Het gaat in de kerk vooral over ons ‘ik’, zelfs in de aanbidding. Het gaat om ‘mijn God’, ‘ik voel me zo’, ‘ik heb nodig’, ‘ik beloof ’. Dat is een westerse manier van geloven. Mijn Iraanse vrouw ergert zich daaraan; voor haar lijkt het soms of het niet gaat over de grootheid van God, maar over het ego van de aanbidder.”

Echt welkom
Maar cultuurveranderingen zijn ingewikkeld, zeker als het om grote organisaties gaat – wat veel kerken zijn. “Kerken starten of steunen niet voor niets nieuwe initiatieven die wél multicultureel zijn,” beaamt Van der Toorn. “Dat scheelt een hoop aanpassingsproblemen. En als ik eerlijk ben, denk ik dat dit ook de eenvoudigste oplossing is. Maar die ontslaat ons niet van onze plicht als christen: anderen de hand reiken. Laten we geen gesloten gemeenschap zijn, maar een liefdevolle, open groep mensen, bij wie anderen – ook als ze niet op ons lijken – een warm welkom vinden.”

Tekst: Pieter-Jan Rodenburg
Beeld: Kalma Design

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

Andrew Brunson werd vrijgelaten wegens goed gedrag

Andrew Brunson werd vrijgelaten wegens goed gedrag

President Trump belde zelf met Brunsons advocaat

16 oktober 2018
Pastoor Verkampen en de koffiekan

Pastoor Verkampen en de koffiekan

Blog van Matthijn Buwalda

Matthijn Buwalda

11 oktober 2018
Anna van der Breggen combineert geloof met topsport

Anna van der Breggen combineert geloof met topsport

‘De kerk helpt mij mijn gedachten bij God te brengen’

Femke Taale