Icon--npo Icon--menu Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

'Het evangelie is mooi - en toch verveelt het'

Verveelde gelovigen

Soms is geloven zo vanzelfsprekend geworden, dat we eigenlijk niet goed meer weten wát we geloven. Misschien hebben we het er zelfs een beetje mee gehad – of in elk geval met de kerk. Want de preken, die kennen we nu wel. En op de Bijbelkring gaat het ook altijd over hetzelfde. Zijn we het geloof stiekem een beetje beu?

Wie denkt dat het hierboven geschetste scenario weer zo’n modern idee is van twijfelende twintigers en dertigers, heeft het mis. Bram Beute, voorganger in de gereformeerde kerk vrijgemaakt in Kampen, komt dit soort gedachten veel tegen onder kerkgangers tussen de 40 en 60 jaar. “Ze zijn jarenlang betrokken geweest bij de kerk – als diaken, of ze zaten in de bouwcommissie – en ontdekken langzaam maar zeker dat de kerk hun niet meer zo veel zegt. Alles wat ze horen, is waar en mooi. En toch verveelt het. Ze weten niet meer goed wat het geloof hun zegt en wát ze dan precies geloven.”

Gevorderde gelovige
Paul Visser, PKN-predikant in de Amsterdamse Noorderkerk, beschreef in De Nieuwe Koers van september vorig jaar hetzelfde fenomeen. Hij had een brief gekregen van een vrouw, net 50, waarin ze schreef: “Ik geloof, maar geloof ik eigenlijk nog wel?” Diepgelovige ouders, zelf altijd bij de kerk gebleven, belijdenis gedaan, kinderen gekregen en laten dopen, aan het Heilig Avondmaal, schriftjes volgeschreven met Bijbelstudies, Bijbelkringleider geweest... en nu wist ze het allemaal niet meer. Ze werd er bang van. Van de buitenkant leek het nog wel wat, maar ze ervoer een constante druk om het bijltje erbij neer te gooien. “Ik hoor dat als je Jezus gevonden hebt, je steeds meer vreugde in Hem vindt. Ik ervaar dat niet zo.” Haar man, zo schreef ze, zit in hetzelfde schuitje en is ‘het hele kerkelijke circus’ zat. “Ik zou een gevorderde gelovige moeten zijn,” had ze later in een persoonlijk gesprek gezegd. “Een voorbeeld voor mijn kinderen en kleinkinderen, maar ik ervaar het tegendeel.”

Regelrechte verzoeking
Visser noemt het verhaal van de briefschrijfster eerlijk, maar ook een symptoom van een veel breder verschijnsel: bewuste gelovigen die het beu worden. “Schokkend, maar niet te ontkennen. Blijkbaar treft de midlifecrisis ook het geloven, soms al dik voor je vijftigste. Waar je voorheen vol van werd, daar beleef je nu minder aan. De verveling slaat toe. Vertwijfeling steekt de kop op. Een gevaarlijke fase. Een regelrechte verzoeking om innerlijk los te raken en uiteindelijk openlijk af te haken.”

Grondige bezinning
In diezelfde periode (september 2016) riep Visser met collega-predikant Kees van Ekris uit Zeist in een indringend pleidooi in het Nederlands Dagblad op tot “een grondige bezinning op de innerlijke secularisatie”. Want “het geloof dreigt onder trouwe kerkgangers meer en meer te verkruimelen. Je merkt het aan allerlei signalen: aan kerkgang zonder verlangen naar de ontmoeting met God, aan Bijbellezen zonder verwachting en verrassing, aan kwijnend gebedsleven.”

Angst voor veroordeling
Visser kreeg veel reacties. Zijn verhaal, en ook de preken die hij er later in zijn eigen gemeente en elders aan wijdde, riepen herkenning op. “Mensen waren blij dat het expliciet werd benoemd. Want het is toch iets waarmee ze niet snel voor de dag durven komen. Uit schaamte, omdat je voor je gevoel faalt. Of uit angst om veroordeeld te worden. Al zijn er ook die niet meer zo de behoefte hebben om het aan de orde te stellen en zich stilzwijgend terugtrekken. Je wilt immers het feestje van anderen niet bederven.”

Uitgestoken hand
De Amsterdamse predikant is de laatste om harde oordelen uit te spreken. Hij zou de verhalen juist eerlijk op tafel willen hebben. “Niet vanuit een oordeel, maar met een uitgestoken hand. Wat is er gebeurd en hoe kon het zover komen?” Hij wijst erop dat dit thema in de Bijbel meer aan de orde komt dan wij soms vermoeden. “De hele Hebreeënbrief is eigenlijk een soort preek voor mensen die dreigen achterop te raken. De schrijver legt daar heel eerlijk de vinger bij, maar spoort ook liefdevol aan om niet op te geven en elkaar in de wedloop door het ‘dode punt’ heen te helpen.”

Ingeruild voor iets anders
Visser ziet verschillende redenen voor de verveling: “Het kan zijn dat het je te makkelijk is aangepraat. Dat er met elkaar iets in stand is gehouden wat je nooit eigen is geworden. Het is niet geworteld en kan daardoor zomaar worden ingeruild voor iets anders. Het kan ook zijn dat je heel bewust met het geloof hebt geleefd, maar dat het door van alles en nog wat verkruimeld en vervluchtigd is. Zoals in de gelijkenis van de zaaier, waarbij het zaad wel in de aarde viel, maar verstikt werd door de dorens en de distels – de zorgen en bezigheden van alledag.”

Zeg het!
De vraag ‘wat doen we eraan?’ is makkelijker gesteld dan beantwoord. Want waar begin je, als je merkt dat de kerkdienst je weinig meer zegt? Als je het idee hebt dat je alle antwoorden al een keer hebt gehoord? Als je eigenlijk niet meer goed kunt verwoorden wat je gelooft, zonder de standaard christelijke taal? Bram Beute pleit er allereerst voor dat gevoel van verveling kenbaar te maken. “Zeg het! Want het kan een aanjaagfunctie hebben, waardoor we als kerk gaan nadenken over de vraag of we het met elkaar nog over de juiste dingen hebben, in plaats van elkaar te pleasen en te vervelen. Als ik mensen bezoek die zijn afgehaakt, denk ik soms: als we dit gesprek nou vijf jaar geleden hadden gevoerd, hadden we er allebei nog wat aan kunnen hebben.”

"Probeer niet 'het goede antwoord' te geven"

Lastiger dan het lijkt
“Laten we niet alleen maar zeggen dat geloven zo geweldig is,” benadrukt Paul Visser. “God op het spoor komen, vertrouwd met Hem raken en het vervolgens volhouden, is soms lastiger dan het lijkt. Je kunt die eerste liefde zomaar kwijtraken. Jezus zegt zelf: ‘Wie volharden zal tot het einde...’ Daar zit de gedachte in dat het blijkbaar heel lastig kan zijn om het vol te houden. Volharden is leren volhouden, ook als je er soms helemaal geen zin in hebt. Juist door te volharden, kan het zomaar ineens weer opnieuw opleven.”

Spiegel voorhouden
Kan het ook helpen het geloofsgesprek in de kerk weer op gang te brengen? En dan niet het gesprek over wat waar is of wat er in de Bijbel staat, maar een gesprek over de vraag wie God voor jou is? “Zeker,” beaamt Bram Beute. “Al is het voor veel mensen ook moeilijk om daarin confronterend te worden. We vragen wel aan iemand wat het geloof of wat God voor hem of haar betekent, maar als iemand zegt ‘niks’, komen we vaak niet verder dan: ‘Jammer.’ Of we plakken er een Bijbeltekst op, wetend dat dit ook niet helpt. De vraag is: hoe kun je iemand een spiegel voorhouden en tegelijk nabij zijn, zonder dat je veroordelend bent?” Daar komt bij, zegt Beute: “Je kunt de Bijbel niet lezen, je kunt Gods stem niet horen, zonder jezelf, je cultuur, je eigen ervaringen en weerstanden serieus te nemen. En die van een ander. Dus als je samen Bijbelstudie doet of een gesprek over geloof probeert te hebben, laat dan elkaars vragen doorklinken en probeer niet ‘het goede antwoord’ te geven. Ga het gevecht aan. Als God er werkelijk is, zal Hij vroeg of laat antwoord geven, óf je moed geven om met de vraag toch met Hem te leven.”

Springende vonken
“Kijk iets minder naar wat jij eraan beleeft. Dat kan erg helpen,” besluit Paul Visser. “We leven in een emotiecultuur: het moet altijd goed voelen, we moeten er altijd wat bij beleven. Maar Jezus heeft niet gezegd: ‘Probeer elke dag te voelen of je nog wel genoeg aan Mij beleeft,’ maar Hij zei: ‘Blijf in Mij, als een rank in de wijnstok.’ Daar springen de vonken niet vanaf – het is volharden in de omgang met God en het goede doen onder de mensen – maar het belooft veel vrucht. En daar kunnen de vonken wél vanaf spatten.”

Tekst: Mirjam Hollebrandse
Beeld: Shutterstock

Geschreven door:

Mirjam Hollebrandse

Eindredacteur visie.eo.nl

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Meer over

Lees ook

Claartje Kruijff  is de nieuwe Theoloog des Vaderlands

Claartje Kruijff is de nieuwe Theoloog des Vaderlands

Bekendmaking tijdens 'Nacht van de Theologie'

Sjoerd Wielenga

Non-stop bidden voor je buurt; waarom zou je?

Non-stop bidden voor je buurt; waarom zou je?

Vandaag is het Burendag! Een dag waarop veel mensen iets goeds doen voor elkaar en de buurt. Wist je dat zes kerken in Amersfoort een week lang 24 uur...

Mirjam Hollebrandse

Wordt Rikko Voorberg zaterdag Theoloog des Vaderlands?

Wordt Rikko Voorberg zaterdag Theoloog des Vaderlands?

'Het is hoopvol dat een theoloog in nieuwsprogramma’s komt'

Sjoerd Wielenga