Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

Een weekje beter luisteren...

Laat je zien

in Geloven

Dat leek de redactie een leuk idee: degene met de grootste mond, gaat een weekje leren luisteren. Geregeld kreeg ik de vraag of ik al begonnen was, “want je praat nog steeds best veel.” Wie de indruk wil wekken goed te luisteren, moet blijkbaar zijn mond houden. Maar dat is niet waar.

Een paar jaar geleden ontdekten wetenschappers waarom mensen zo graag over zichzelf praten: het prikkelt de hersenen op dezelfde wijze als eten of seks dat doen. Dat verklaart ook deels het succes van social media: we hebben het graag over onszelf. Veel mensen luisteren niet, ze wachten op hun beurt, las ik ergens. Ze vormen zich bovendien direct een oordeel over wat de ander zegt, ontdekte de psycholoog Carl Rogers al in de vorige eeuw, en dat staat luisteren in de weg. Maar hoe ontdoe je jezelf van de neiging te oordelen? En op welke manier kun je luisteren zonder het over jezelf te hebben?

Naar jezelf kijken
Het is de vraag of dat kan. Want wie wil luisteren, moet juist naar zichzelf kijken, zegt Harry van de Pol. Hij is schrijver van Harthorend, een boek over luisteren, en hij traint mensen om elkaar beter te verstaan (Vanbinnenuit.nl). Een luistercoach dus, al zou hij zichzelf niet zo noemen. We gaan wandelen, stelt hij voor, want hij heeft net twee uur lang vergaderd. Wat volgt, is een adembenemend gesprek over luisteren. Of beter gezegd: over de ander uitnodigen ‘tevoorschijn’ te komen.

Uit het oor
Ik leg Harry een klassiek voorbeeld voor: tijdens een preek dwalen mijn gedachten hopeloos af. Mijn telefoon heb ik dan al omgekeerd onder mijn stoel gelegd (ik las dat alleen al de zichtbare aanwezigheid van een mobiel ervoor zorgt dat mensen in een gesprek minder verbondenheid ervaren), maar toch kan ik mijn aandacht er niet bij houden. Wat moet ik doen? “We zijn geneigd in zo’n situatie te forceren,” zegt Harry. “We bestraffen het afdwalen en dwingen onszelf te luisteren. Of we kiezen voor de overgave: we haken af. Maar wie de ander goed wil horen, moet naar zichzelf durven luisteren. Wat gebeurt er vanbinnen? Stel jezelf de vraag waarom je gedachten afdwalen. En gebruik de antwoorden om beter te luisteren.”

Het roept prikkelende vragen op. Waarom zit ik in de kerk? Moet ik mijzelf beter voorbereiden, in plaats van halsoverkop op de fiets te springen? En beschouw ik de preek niet als een te vanzelfsprekend onderdeel van een kerkdienst, en ben ik uit het oog (of oor) verloren dat iemand mij iets te vertellen heeft?

‘Wat een onzin’
Wie googelt op ‘tips om beter te luisteren’, komt van alles tegen: ‘Stel in een gesprek vooral vragen’, ‘toon oprechte interesse’ en ‘maak instemmende geluidjes’. Dat gaat vooral over de buitenkant, het zijn trucjes. Echt luisteren is de ander uitnodigen zichzelf te laten zien, zegt Harry. Dan komen ze tevoorschijn. 
Ik vertel over een ander gesprek dat ik onlangs had. Iemand verhaalde over een ervaring op een christelijke, nogal charismatische conferentie. Hoewel ik mijn mond hield om te luisteren, vond ik daar van alles van. En mijn scherpe oordeel (‘wat een onzin allemaal’) stond verdere oprechte interesse in de weg. “De vraag is waarom je zo geprikkeld werd,” zegt Harry. “En het is de kunst dat oordeel niet weg te stoppen, maar te bevragen. Welk verlangen verbergt het? Je zou kunnen vragen: ‘kun je mij helpen het te begrijpen?’ Of: ‘het intrigeert mij hoe jij je durft over te geven. Kun je vertellen hoe je dat doet?’ Ja, dan moet je iets overwinnen. Trots misschien, of schaamte, omdat je er meteen iets van vindt. Maar dan ontstaat er wel een gesprek waarin je niet alleen de ander uitnodigt tevoorschijn te komen, maar jezelf ook. Luisteren naar de ander is naar jezelf luisteren.”

In het licht
Kun je zo ook God verstaan? Harry aarzelt. Dat is eigenlijk van een andere orde. Tegelijkertijd: het idee dat ook God mensen vraagt tevoorschijn – in het licht – te komen, is bijna te mooi om te laten passeren. “God vroeg aan Adam: ‘Waar ben je?’ Het was een uitnodiging om zichzelf te laten zien. Adam moest vervolgens nog wel de sprong wagen: hij dacht dat hij in z’n eentje veiliger was, maar leerde dat hij juist in relatie veiligheid en erkenning vond.”

Op papier
Wat als je op een papier zou schrijven wat je allemaal voelt en denkt bij een bepaalde vraag of opgave. Zou het kunnen dat een van die ‘stemmen’ van God is? Dat Hij zich verstaanbaar probeert te maken te midden van je eigen gedachten? “God spreekt
in ons én buiten ons,” denkt Harry. “Hij roept ons op in het licht te komen, ons niet langer te verstoppen. Hij is in ons ver- langen onszelf te laten zien zoals we zijn, maar staat tegelijkertijd naast onze angst afgewezen te worden.”

Mild
De les na een weekje ploeteren? Luisteren is mensen geven wat ze zichzelf niet gunnen. Dat gaat verder dan wat tips, het is meer dan ‘je mond af en toe houden’ of instemmende geluiden maken. Het is de ander ruimte geven – ‘uitnodigen’, zoals Harry het zou zeggen – zichzelf te laten zien. Dat begint bij jezelf. De luistercoach nog maar een keer: “Wie geleerd heeft mild te zijn voor zichzelf, biedt ruimte voor het vreemde van de ander.” Dat komt goed uit. Ik heb heel vreemde collega’s.

Tekst: Maarten Vermeulen
Beeld: Wijtze Valkema

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

Albino in Afrika

‘Albino’s in Afrika sterven niet – ze verdwijnen’

Jantina Boelaars beklimt de Kilimanjaro om ze een stem te geven

Arianne Ramaker

20 september 2018
Buurtdominee Jan Wolsheimer: 'Tijd is het nieuwe goud'

Buurtdominee Jan Wolsheimer: 'Tijd is het nieuwe goud'

Wat Jan leerde in een Amsterdams buurthuis

Willemijn de Jong strijdt tegen prostitutie

Willemijn strijdt tegen prostitutie

'Ik houd niet op totdat het stopt'

Maarten Vermeulen

Video's

Zo verduurzaam je je kledingkast

11 leuke en makkelijke tips om mee aan de slag te gaan