Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

"Het is aan God of hij overlijdt of niet"

Marsha wacht al 9 jaar op haar man Donovan

Marsha is amper drie jaar getrouwd als haar man Donovan na een auto-ongeluk in coma raakt, waaruit hij niet meer ontwaakt. Vijf maanden later verliest ze hun ongeboren dochtertje. Hoewel ze de eerste jaren na het ongeluk kracht put uit haar geloof, staat ze voor haar gevoel nu – negen jaar later – met lege handen.

“Kijk, hij zit in zijn stoel,” zegt Marsha (41) als we de gezamenlijke woonkamer van het verzorgingshuis binnenkomen. Ze zet haar tas op de grond en met haar jas nog aan loopt ze op hem af. Zijn hoofd hangt naar rechts, zijn geopende ogen bewegen rusteloos heen en weer. “Hé Don,” glimlacht Marsha en voorzichtig draait ze met twee handen zijn hoofd recht. Ze buigt zich voorover, geeft hem een kus op zijn voorhoofd. “Je hebt het koud,” zegt ze, als ze met haar vingers over zijn armen strijkt. Zacht wrijft Marsha ze warm.

Iets meer dan een jaar woont Donovan hier inmiddels. Zijn toestand heet ‘vegetatief’, medisch jargon voor de ernstigste vorm van hersenlijden. Veel mensen verwarren zijn situatie met coma, waaruit iemand weer kan ontwaken. Marsha krijgt zelfs nu – na negen jaar – nog vaak de vraag of Donovan al wakker is. Of hij alweer kan praten. Lopen misschien? “Ze hebben geen idee wat zijn toestand inhoudt en realiseren zich niet dat hij nooit beter zal worden. Alles wat hij doet – slapen, gapen, rondkijken – doet hij reflexmatig. Als er ergens muziek aangaat, signaleren zijn hersenen geluid, waardoor zijn ogen naar het geluid draaien. Maar hij focust niet.”

In volle vaart
Het is 14 augustus 2007. Marsha is zeventien weken zwanger en samen met Donovan is ze een dagje uit in Duitsland. Ze bezoeken een kasteel, maken foto’s
en stappen aan het eind van de middag weer in de auto voor de rit naar huis. Via een provinciale weg rijden ze over het Duitse platteland, tot ze bij een T-splitsing komen. Hier moeten ze linksaf; rechts is de weg vrij, links komt heel in de verte een auto aan. Daar kunnen ze nog makkelijk voor. Donovan geeft gas en draait de weg op. Precies op dat moment ziet Marsha
de auto van links in volle vaart op hen afkomen. 

"De artsen gaven Donovan van begin af aan heel weinig kans"

Overal bloed
Marsha: “Het was een gigantisch harde klap. Onze auto draaide in het rond en toen dat eindelijk ophield, stonden we weer op de plek waarvandaan we de weg waren opgedraaid. Ik herinner me dat ik uitriep: ‘God, bescherm ons!’ En terwijl ik maar bleef roepen tot God, was het aan de kant van Donovan stil. Toen ik naar hem keek, hing hij opzij, uit z’n gordel. Overal was bloed en hij reageerde niet. In de verte hoort Marsha een eerste ambulance aankomen, even later een tweede. Voor ze het weet, wordt ze in de ambulance gezet en weggereden naar het ziekenhuis in Emmerich.

Buiten levensgevaar
In het ziekenhuis wordt Marsha onderzocht, maar op wat kneuzingen na, mankeert zij niets. Wel moet ze blijven, omdat de artsen graag de baby in de gaten willen houden. Keer op keer vraagt Marsha naar Donovan, maar er is niemand die weet hoe het met hem gaat. Eindelijk, aan het eind van die avond, hoort Marsha dat Donovan met een traumahelikopter naar de universiteitskliniek van Essen is gebracht, maar dat hij buiten levensgevaar is. “Ik was enigszins gerustgesteld, maar had natuurlijk totaal geen idee wat er speelde.” Ze kan niet naar hem toe, want ze moet ter controle in Emmerich blijven.

Pas twee dagen later hoort Marsha dat de situatie van Donovan kritieker is dan ze denkt. Op dat moment raakt Marsha in paniek en wil ze maar één ding: naar Essen.

Wirwar van slangen en draden
Als Marsha in Essen op de intensive care de kamer van Donovan binnenloopt, zinkt de moed haar in de schoenen. Bij zijn bed is het een wirwar van slangen, draden, piepjes en monitors. “Hij had een brace om en uit zijn hoofd stak een drain. Bovendien was zijn hoofd zo opgezet dat je alleen nog het randje van zijn oor zag.” Wat ze toen nog niets wist, was dat de artsen Donovan twee dagen lang slapend hadden gehouden vanwege ernstig hersenletsel. De slaapmedicatie hadden ze net een paar uur voor Marsha’s komst afgebouwd, zodat Donovan zou bijkomen en de artsen konden beoordelen hoe hij eraan toe was. Marsha: “Ik pakte zijn hand, die dik en beschadigd was. Ik wist niet wat ik moest zeggen of doen, ik kon alleen maar huilen. Hij reageerde ook op mij: er rolde een traan uit zijn oog.” Ze is even stil. Dan: “Dat was het enige moment dat Donovan bewustzijn heeft getoond.” 

De dag erna wordt Donovan geopereerd. Hij is er ernstig aan toe. Zijn tweede nekwervel is verschoven, zijn staartbeen gebroken, hij heeft een gescheurde milt, gescheurde lever, allerlei breuken elders in zijn lichaam en ernstig hersenletsel. Na de operatie, die uren duurt, is Donovan in coma. “Of dat door de operatie is gekomen, weten we niet,” zegt Marsha. “Maar daarna heb ik geen contact meer met hem gehad.”

Eenzaam en verdrietig
Vooral deze eerste twee weken in Duitsland, wanneer Marsha ’s avonds alleen 
op haar kamer is, ervaart ze God van heel dichtbij. “Meer dan ooit in mijn hele leven. Ik was bijna twintig weken zwanger, ik voelde het leven in mij bewegen. Juist op die momenten besefte ik in wat voor situatie ik zat en voelde ik me eenzaam en verdrietig. Maar als ik de bijbel pakte en tot God bad, ervoer ik heel sterk dat Hij er was. Alsof er een kracht aanwezig was, die mij rust gaf.”

Na twee weken kan Donovan naar Nederland vervoerd worden, waar hij drie maanden in het ziekenhuis verblijft. Ondanks haar steeds dikker wordende buik, wijkt Marsha geen dag van zijn zijde; van ’s ochtends elf tot ’s avonds elf is ze aan zijn bed te vinden. Zonder dat ze enig contact heeft met Donovan. 

“Het enige wat ik nog van Donovan had, is me afgenomen.” 

Geen hartje
Het enige lichtpuntje voor Marsha in deze afschuwelijke tijd van wachten, hopen en wanhopen, is de komst van hun dochtertje. Marsha kijkt er verlangend naar uit en zorgt dat ze in de laatste weken van haar zwangerschap alles heeft klaarstaan voor de bevalling. Maar dan gebeurt het ongelofelijke. Drie weken voor de uitgerekende datum krijgt ze krampen in haar buik en verliest ze bloed. De verloskundige denkt eerst aan voorweeën, maar als ze een echo maakt, is er tot Marsha’s ontzetting geen hartje meer te horen. Een dag later bevalt ze van een levenloos meisje: Shanae. 

Naar huis
Als duidelijk is dat er op neurologisch gebied niets meer voor Donovan gedaan kan worden, verhuist hij van het ziekenhuis naar een revalidatiekliniek. Hier zal hij voorbereid worden op een plek in een verzorgingshuis, hoewel Marsha hem het liefst naar huis haalt. Maar daarvoor moet ze wachten op een aangepaste woning. Na twee jaar, waarin Donovan veel in het ziekenhuis ligt vanwege allerlei ernstige complicaties, krijgt Marsha eindelijk een geschikte woning toegewezen. Op 10 februari 2010, tweeënhalf jaar na het ongeluk, komt Donovan thuis. Met hulp van professionele thuiszorg verzorgt Marsha hem vijf jaar lang zelf. “Het was een verademing dat hij thuis woonde. Op twee dagen na – de dag van mijn bevalling en de dag van de begrafenis – ben ik elke dag bij hem geweest. Dat heen en weer rijden hoefde niet meer. Bovendien was zijn toestand in die tijd heel stabiel; hij lag op een bed in de woonkamer en kon zelfstandig ademen.”

Geen huwelijk
In die tijd wordt Marsha’s geduld en geloof op de proef gesteld. Want hoewel ze hoop blijft houden op herstel, is contact met haar man nog steeds niet mogelijk. “Ik ben getrouwd met hem, maar eigenlijk is er geen huwelijk. Het is allemaal eenrichtingsverkeer. Al jaren.”

"Het is allemaal eenrichtings-verkeer, al jaren"

Het maakt Marsha moedeloos en ook haar relatie met God komt onder druk te staan. “Op de momenten dat het heel slecht
 met Donovan ging, heb ik vaak genoeg tegen God gezegd: ‘Als U nog meer van Donovan houdt dan ik, hoe kunt U dit dan toelaten?’ Ik was niet echt boos op God, maar ik voelde me zo vaak machteloos en teleurgesteld. Hoe vaak heb ik niet gebeden tot God: ‘Alstublieft, dóé iets...’” Ze is even stil. Dan, met tranen in haar stem: “God hoeft alleen maar zo te doen,” en ze knipt met haar vingers. “Kijk, kwaad of ongelukken overkomen iedereen. Voor God zijn we allemaal gelijk. Maar Donovan was zo radicaal, hij hield van God. En dat dan juist hij...” Haar stem stokt. Ze kijkt naar buiten, waar troosteloze miezerregen de lucht grauw kleurt. “Als ik daarover nadenk, begrijp ik er niets van,” zegt ze, terwijl ze opstaat en een zakdoek uit een laatje pakt. 

Opgegeven hoop 
“Mijn leven staat al jaren stil. Veel mensen hebben daarom in de achterliggende periode tegen mij gezegd: ‘Denk aan jezelf, Donovan wil ook dat jij gelukkig bent, ga door met je leven.’ Al die tijd kon ik dat niet. Tot vorig jaar. In mei 2015 heb ik het besluit genomen om hem los te laten. Als man, als echtgenoot.” Terwijl ze haar zakdoek dubbelvouwt en haar ogen droogdept, zegt ze: “Ik ben officieel nog gewoon getrouwd en ik zie ook het nut niet om nu te gaan scheiden. Bovendien zal ik hem altijd blijven bezoeken, zolang hij leeft. Maar de hoop op een leven met hem als getrouwd stel, waarin je echt contact hebt met elkaar, heb ik opgegeven.” 

"Het is aan God of hij overlijdt of niet" 

Met dat besluit draagt Marsha ook de zorg voor Donovan over. In augustus 2015 kan hij in een verzorgingshuis in de buurt terecht en sinds die tijd woont Marsha weer alleen. “Ik wil niet zeggen: ‘Ik ben ervan af ’, maar zo voelt het wel. Als je jarenlang dag in dag uit iemand verzorgt met wie je geen contact hebt, raak je uitgeput. Het kostte me alle energie die ik had. Ik wéét van hem dat hij mijn zorg waardeerde, maar zo voelde het op een gegeven moment niet meer. Bovendien gingen sommige dingen me irriteren, waardoor ik geprikkeld op hem reageerde. Dat wilde ik niet. Dan verdwijnt de liefde en zou ik een hekel aan de situatie en aan hem krijgen, en dat verdient hij niet. Maar ik kón lichamelijk en geestelijk niet meer.”

Denk je weleens: had hij het ongeluk maar
niet overleefd? Of: was hij maar overleden aan complicaties?
“Ja, zeker. In deze stabiele situatie blijft Donovan misschien nog wel twintig jaar leven. Maar het kan ook zijn dat hij langzaamaan meer bij bewustzijn komt en dat er een vorm van contact mogelijk is. Maar dan? Dan is hij gehandicapt en waarschijnlijk ook erg van karakter veranderd. De zorg wordt dan zoveel complexer en nog vermoeiender. Daar zit ik eerlijk gezegd niet op te wachten.”

Is het ooit een optie voor je geweest om ‘de stekker eruit te trekken’?

“Nee. Omdat ik weet dat Donovan tegen euthanasie was. Al heb ik een paar jaar geleden wel gekozen voor een niet-reanimatiebeleid. Dat vond ik heel erg moeilijk, en ik heb het ook echt bij God neergelegd. Maar ik kon niet anders. Veel mensen vinden het mensonwaardig om hem zo als een kasplantje te laten leven. Maar wie bepaalt wat menswaardig is en wat niet? Ik weet niet in hoeverre hij iets meekrijgt van wat er om hem heen gebeurt. Heeft hij nog hoop? Hoe staat hij in zijn geloof? Ik heb geen flauw idee. Maar het is aan God of hij overlijdt of niet. Dat is geen keuze van jou of mij.” 

"Ik ben het contact met God verloren"

Hevige strijd
Het verliezen van de hoop op genezing
en het loslaten van Donovan, gaat voor Marsha gepaard met een hevige strijd met God. “Ik ervoer Hem niet meer. Bijbellezen? Bidden? Ik kon het niet meer opbrengen. Het was echt op. Uiteindelijk ben ik het contact met God verloren. En vorig jaar heb ik het geloof losgelaten.”

Ben je boos op God?
“Nee. Vooral teleurgesteld. Het is niet zo dat ik niet voor Hem opensta of nooit meer wat met Hem te maken wil hebben. Maar ik ben wel bewust niet met Hem bezig. Mijn hart is verhard. Kijk, ik weet wie God is, wat Hij voor mij betekend heeft. Na mijn bekering en net na het ongeluk kon ik me geen leven zonder Hem voorstellen. Dus het zou naïef zijn om te zeggen dat God niet bestaat omdat ik Hem niet ervaar, of omdat ik ervoor kies om geen relatie met Hem te hebben. Maar als ik terugdenk aan al die jaren van bidden, smeken...”
Ze valt even stil en slikt. “Die energie heb ik gewoon niet meer. Laat me dan liever genieten van de kleine dingen in het leven, contact met vrienden, eten met familie.”

Verplichting
Eén keer per week gaat Marsha naar Donovan toe. Meestal ligt hij op bed, in de woonkamer, af en toe zit hij een uurtje in zijn rolstoel. “Of ik ernaar uitkijk om bij hem op bezoek te gaan? Om eerlijk te zijn: het voelt meer als een verplichting. Na- tuurlijk ben ik blij om te zien dat het goed met hem gaat. Maar het blijft eenrichtingsverkeer. En of ík hem nu aanraak of iemand anders, hij merkt het niet op. Bovendien, ik ben wel zo’n beetje uitgepraat. Wat moet ik nog zeggen tegen hem?”

Dit interview is afkomstig uit EO Visie.

Tekst: Mirjam Hollebrandse
Beeld: Ruben Timman

Geschreven door:

Mirjam Hollebrandse

Eindredacteur visie.eo.nl

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

Hoe denkt God over zelfdoding

Hoe denkt God over zelfdoding

Wim Grandia: "Je hoeft geen antwoorden te geven..."

Eenzame schoonmoeder in huis nemen?

Eenzame schoonmoeder in huis nemen?

Een groot dilemma voor zoon en schoondochter

Victor Rosier: 'Ik ben - gek genoeg - ongelofelijk gelukkig'

Victor Rosier: 'Ik ben - gek genoeg - ongelofelijk gelukkig'

Victor Rosier was 25 jaar getrouwd met voormalig EO-omroepster en kunstenares Christa. Hun zoontje Ephraïm, die aan een extreem pijnlijke ziekte leed,...