Icon--npo Icon--menu Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

BLOG | Theo van Gogh was geen heilige

Johan Snel: "Het ging vooral om zijn eigen uitingsdrift"

Om zijn films en columns moest ik wel eens glimlachen, kan ik me herinneren. Maar tien jaar na de moord wordt hij om heel andere dingen geroemd. En daar valt wel op af te dingen.

We hebben het natuurlijk over Theo van Gogh. Hij bewoog door Amsterdam zoals ik zelf ooit, en ik ben hem wel eens tegengekomen zonder dat er iets is blijven hangen. Maar allemaal weten we hoe hij op straat is afgeslacht door een doorgeslagen jongerenwerker. 

Maakt hem dat tot een moderne heilige?

Wereldverbeteraar
Op de avond van de moord stonden duizenden mensen op de Dam. Met een ‘lawaaiwake’ demonstreerden ze voor de vrijheid van meningsuiting. Eerder die dag mompelde nota bene kardinaal Simonis iets over een aanslag op de vrijheid van meningsuiting, een kreet die altijd is blijven hangen.
Terwijl het daar niet om ging. Niet alleen was hij geen heilige, maar hij had ook weinig op met de vrijheid van meningsuiting. Bijna het omgekeerde, zou je haast denken.
Het ging hem niet om ruimte voor anderen. Maar om zijn eigen uitingsdrift, vaak ten koste van anderen. Met passie voor het vrije woord heeft dat weinig te maken: dan is elke galspuwer voortaan een wereldverbeteraar.
Te sporadisch heb ik hem gevolgd om te weten hoe diep ze zat, die haat bij hem. Te veel was hij een potsenmaker en te zelden kwam hij met een opinie. Als iemand me kan bijlichten: graag.

Antisemitisme
Zijn vele postume vrienden zullen het niet gauw toegeven. Maar eerder was hij door de rechter veroordeeld voor antisemitisme. Iets met vergaste joden en zo, zoek maar liever niet verder.
Daarmee herinnerde hij onbewust aan de Dreyfusaffaire, meer dan een eeuw geleden. Toen nam Émile Zola het op voor de joodse officier, tegen een tsunami van antisemitisme. Een strijder met de pen. Ook toen stond een krant pal voor het ‘vrije woord’, La Libre Parole. En strooide zijn anti-joodse gif.
De vrienden zien graag een nieuwe Zola. Maar de gelijkenis met die andere kant is toch treffender.
Wat is het antisemitisme van onze dagen? Dat richt zich niet alleen tegen joden, al erg genoeg. Maar ook tegen moslims en anderen, in vaak exact dezelfde termen.
Blinde vooroordelen zijn het gif van onze dagen. Wie daar het vrije woord in wil zien, kan van Zola nog iets leren. 

Nee, een heilige was hij niet. Dat hij moge rusten in vrede.


Johan Snel is o.a. auteur van het boek 'Recht van Spreken - Geloof in de vrijheid van meningsuiting'

Geschreven door:

Johan Snel

Historicus, docent journalistiek en onderzoeker

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons