Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop Icon--girl Icon--boy Icon--cross

Rena Netjes wil nooit meer terug naar Egypte

Als journalist in Egypte deed Rena Netjes (47) niets liever dan verhalen maken over ‘haar’ land. Tót ze in juni veroordeeld werd tot tien jaar gevangenisstraf, omdat ze terrorist zou zijn. Rena wist Egypte op tijd te ontvluchten, maar kan nooit meer terug naar huis.

Dag in, dag uit met meerdere gevangenen op elkaar gepropt in een klein hokje. Geen bed of schone douche. Overal smerigheid. Eén uurtje frisse lucht per dag. En de dreiging van verkrachting die altijd op de loer ligt.

Hoewel bijna niemand weet hoe het leven in de beruchte Tora-gevangenis in Caïro precíes is, staat één ding vast: het is er verschrikkelijk. Gelukkig hoeft Rena dit nooit te ervaren, maar dat scheelde niet veel. Begin februari moest de correspondent van onder meer Het Parool en BNR Nieuwsradio halsoverkop Egypte verlaten, toen ze op een lijst van terreurverdachten bleek te staan.

Alles kwijt

“Er gaat een mix van emoties door me heen,” reageert Rena op de vraag hoe het nu met haar gaat. Ze kijkt uit het raam van een Amsterdams lunchcafé. De Hollandse regen die met bakken uit de hemel valt, contrasteert sterk met het tropische weer dat ze in Egypte gewend was. “Ik kwam daar al 25 jaar en sinds 2010 woonde ik permanent in Caïro. Ik had er een prachtig huis en nu ben ik in één klap alles kwijt. Dat maakt me boos. Aan de andere kant wil ik niet klagen, en mijn zegeningen tellen. Ik ben vrij, en mijn platform om over Egypte te praten, is groter dan ooit. Sinds mijn terugkomst, word ik onophoudelijk benaderd door nationale én internationale media. Zo blijft het verhaal van de journalisten die vastzitten in de media. Mannen als de Canadees-Egyptische Mohammed Fahmy en de Australische Peter Greste zitten de komende zeven jaar gevangen en worden waarschijnlijk gemarteld. Dat is geen kattenpis. Omdat er nu westerlingen bij betrokken zijn, ziet de wereld hoe het er in Egypte aan toe gaat. Duizenden mannen en vrouwen zitten onterecht vast. Het is een schurkenstaat! Zij noemen ons terroristen, maar als je kijkt naar de definitie van het woord ‘terrorisme’, betekent het dat je onschuldige burgers angst aanjaagt. Dat is exact wat dit regime doet.”

Vrees je voor je eigen veiligheid?
“Nee, ik ben niet bang. In Nederland zeker niet. Onlangs ben ik met de trein naar Brussel geweest en dat ging goed, maar ik durf niet zomaar het vliegtuig te pakken en mijn paspoort te laten zien. Je weet niet wat Egypte aan het doen is. Misschien proberen ze een arrestatiebevel neer te leggen bij Interpol, of wellicht sturen ze informatie naar politiebureaus over de hele wereld. Er zijn voorbeelden bekend van mensen die daardoor worden aangehouden. Weliswaar voor korte duur, maar toch is dat niet fijn. Gelukkig heb ik een groot netwerk van mensen die mij steunen. In Brussel is mijn verhaal tot op het hoogste niveau bekend.”

Foute boel

Rena’s aangrijpende verhaal begint op vrijdag 13 december 2013. “Eigenlijk zou ik die dag naar Nederland vliegen om hier Kerst te vieren, maar omdat ik nog inkopen wilde doen, besloot ik een paar dagen later te vertrekken.” Als Rena een slokje cola neemt, begint het buiten nog harder te gieten. Voorbijgangers schuilen onder afdakjes, als ze vervolgt: “Omdat ik extra tijd had, plande ik die vrijdag wat afspraken in, waaronder een gesprek met Mohammed Fahmy. Hij werkte voor de televisiezender Al Jazeera English en wist veel over terroristische organisaties in de Sinaï-woestijn. Het was geen interview, maar een achtergrondgesprek voor mijn research. We spraken af in de lobby van het Marriott, een luxe hotel in Caïro. Toen ik aankwam, vroeg Mohammed: ‘Wil je naar boven komen? Daar hebben we een kantoor en ik ben wat beelden aan het monteren.’ Op dat moment hield de hotelbeveiliging mij tegen. Ze maakten een kopie van mijn paspoort en vroegen naar welke kamer ik ging. Ik zag ze nerveus worden en dacht: ‘Dit is foute boel.’ Ik wist toen nog niet dat Fahmy onder surveillance stond.”

Gevaarlijke terrorist

“Maar goed, ik ging naar boven en sprak met hem. Een paar dagen later vertrok ik naar Nederland,” vervolgt Rena. “Op 29 december hoorde ik dat Mohammed Fahmy, Peter Greste en een Egyptenaar vanuit hetzelfde hotel waren opgepakt. Ik schrok me kapot. Van mijn zusje mocht ik niet terug, maar ik ging toch. Samen met NOS-correspondent Sander van Hoorn kwam ik op 13 januari aan. Er was een referendum over de grondwet, dus wij gingen ‘gewoon’ aan het werk. Tot ongeveer tien dagen later bekend werd dat er naast de journalisten die waren opgepakt, nog zeventien anderen betrokken waren bij de – zoals ze het noemden – Marriot-terreurcel. In het document stond dat er ook een Nederlandse bij zat die voor Al Jazeera werkt. Omdat ik niet voor de televisie werk, dacht ik dat het niet om mij ging. Maar een dag later kreeg ik een berichtje van de Nederlandse ambassade: of ik zo snel mogelijk wilde komen. Het bleek dat de Egyptische autoriteiten mijn doopnamen hadden verhaspeld en na mijn bezoek aan Fahmy op de lijst hadden gezet. Omdat die namen anders zijn dan Rena, hadden ze de link met mij nog niet gelegd. In plaats van mijn paspoortnummer, was mijn sofinummer opgeschreven en daaraan zag de ambassade dat het om mij ging. De Egyptenaren wisten niet wie ze zochten, maar wel dat het een gevaarlijke terrorist was. Dat is toch te zot voor woorden?!”

'Ik was bang'

“De ambassade heeft mij geholpen Egypte te verlaten. In een uur heb ik wat spullen gepakt, terwijl ik constant dacht: ‘Er is vijftig procent kans dat ik in de Tora-gevangenis terechtkom.’ Ik moest drie minuten lopen naar de auto die mij kwam ophalen. Erg spannend, want ik was bang dat de politie me zou arresteren. Gelukkig bereikte ik veilig de auto. De betrouwbare chauffeur bracht me naar een geheime plaats, waar ik vier dagen heb doorgebracht.”

Door intensief contact van de Nederlandse ambassade met de Egyptische regering, kreeg Rena uiteindelijk toestemming om te gaan. “De minister van Buitenlandse Zaken zou die week Europa – ook Nederland – bezoeken. Hij wilde ons beeld van Egypte verbeteren en daar kon hij natuurlijk geen negatieve publiciteit bij gebruiken. Daarom hebben de autoriteiten in Egypte mij uiteindelijk beschermd tegen hun eigen veiligheidsdiensten en kon ik maandag 3 februari op de eerste vlucht naar huis stappen.”

Is het besef dat je nooit meer terug kunt al tot je doorgedrongen?
“Absoluut. Ik krijg vaak de vraag of ik geschokt ben door het vonnis. Maar ik kom al zó lang in Egypte en heb zó veel verhalen gehoord, dat ik vanaf februari al geen hoop meer had. Bovendien wíl ik nooit meer terug. Ze geven mij tien jaar celstraf, terwijl de hele wereld weet dat ik niet voor Al Jazeera werk. In zo’n land wil je toch niet wonen?”

Maar het was wel je tweede thuis.

“Dat is over. Heel spijtig, maar het gaat helemaal niet goed in Egypte. Er hoeft maar één politieagent te zijn die me weer oppakt; ik zou me er geen seconde meer veilig voelen.”

Wat is er met je huis en spullen gebeurd?

“Collega-journalisten die naar Egypte gingen, waren allemaal zo vriendelijk een grote koffer met spullen mee terug te nemen. Ik heb nog lang niet alles, maar de belangrijkste spullen staan nu in Nederland. De rest is daar opgeslagen op een veilige plaats. Nu zoek ik woonruimte in Amsterdam; ik verblijf tijdelijk in het huis van een vriendin, want mijn eigen woning is verhuurd en ik kan het contract niet zomaar openbreken.”

Stel, Egypte geeft zijn fout toe en je bent weer welkom. Wat zou je als eerste doen?
“Vrienden bezoeken en een vakantie vieren aan de Rode Zee. Ik hou van warmte. Als ik écht veilig zou zijn, zou ik ook graag mensen interviewen en verhalen maken.”

Met je artikelen stelde je vaak onrecht aan de kaak. Daar betaal je nu een hoge prijs voor. Wat doet dit met je?

“Veel mensen bekommeren zich om mij, en ja, het gaat met ups en downs. Ik zeg niet dat ik enorm gelukkig ben, maar het is zoals het is. Nu ben ik de spreekbuis die het onrecht in Egypte aan de kaak stelt. Vanuit Nederland kan ik veilig mijn mond opentrekken. Misschien slaap ik door al die interviews iets te weinig en volg ik het nieuws te intensief, maar dat is mijn manier om alles te verwerken. En hoe meer aandacht er is, hoe veiliger het wordt voor degenen die vastzitten. De omstandigheden van Peter en Mohammed zijn verbeterd sinds de wereld meekijkt. Zo probeer ik mijn situatie om te buigen tot iets positiefs.”

Knielen

“Ook uit mijn geloof put ik kracht om door te gaan. Als je kijkt naar de levens van mensen uit de Bijbel, hadden ook zij het lang niet altijd makkelijk. Paulus zat bijvoorbeeld onterecht in de gevangenis. Ik wil me op geen enkele manier met hem vergelijken, maar ik haal troost uit de wetenschap dat het recht uiteindelijk zal zegevieren. Is het niet hier, dan is het boven.

Toen ik in januari van de ambassade hoorde dat ik zo snel mogelijk moest komen, was knielen het eerste wat ik deed. Nadat er vier dagen later nóg geen groen licht gegeven was, ben ik weer op mijn knieën gevallen en heb ik Hem opnieuw om een oplossing gevraagd. Ik bad dat ik Egypte kon verlaten en een klein uur later kreeg ik toestemming. Daar ben ik gigantisch dankbaar voor.”

Welke kerk bezocht je in Egypte?
“Ik ging naar een evangelische kerk. Eerst in mijn eigen wijk Rahab City, tot de politie tegen de christenen daar zei dat ik een spion ben en dat ze niet met mij moeten omgaan. Sindsdien was ik niet meer welkom. Ergens snap ik het wel. De bijeenkomsten werden in een woonhuis gehouden, en dat mag niet in Egypte, dus ze waren bang dat ze ontdekt zouden worden. Toch vind ik het jammer dat niemand mij daarna heeft gebeld om te vragen hoe het met me gaat. Je zou denken dat christenen opkomen voor mensen die verdrukt worden, net als Jezus deed.
Daarna ging ik in het centrum naar de kerk, maar ook die voorganger beantwoordde mijn mailtjes en andere pogingen tot contact niet. Ze lieten me vallen als een baksteen.”

Geen tijd voor mensenrechten

“Wat ik jammer vind, is dat de Egyptische kerken zich achter Sisi scharen. De kopten waren terecht bang voor de moslimbroeders, want zij erkenden christenen niet als burgers. Maar nu rennen de kerken in de armen van een dictator. Sisi wil immers dat de kerk zich aan hem onderwerpt en komt niet op voor mensenrechten. Maar dat lijkt ze niets uit te maken, want de Egyptische paus heeft gezegd: ‘Dit is niet de tijd voor mensenrechten.’ Dan denk ik: ‘Wat? Het christendom drááit toch om mensenrechten en rechtvaardigheid?’ De meerderheid van de christenen in Egypte vindt mensenrechten niet belangrijk. Niet iedereen is het daar mee eens, hoor. Ik ken een koptische journalist die niet meer naar de kerk gaat. Hij zegt: ‘Het negeren van mensenrechten druist in tegen alles wat het christendom is. Hoe kun je dat nu preken?’”

Heb je nog hoop voor Egypte?
“Dat is de moeilijkste vraag die je me stelt. Iedere week komen er nieuwe maatregelen waardoor de vrijheid nog meer wordt ingeperkt. Ik snap dat Egyptenaren Sisi willen steunen, want hij pakt jihadisten aan. Maar aan de andere kant kweekt hij door alle martelpraktijken juist een nieuwe lichting terroristen. Veel Al Qaida-leiders zijn geradicaliseerd na jarenlange martelpraktijken in Egyptische gevangenissen. Daarnaast voedt Sisi zijn volk via de televisie met haat tegen het Westen. Er worden bewust leugens over ons verteld, ook over Nederland. Dat gaat gevolgen hebben, vrees ik. Er zitten veel Egyptenaren in de gelederen van terreurorganisaties als Al Qaida. Dus mijn antwoord is: ik heb weinig hoop. Zo’n beetje alle activisten proberen het land uit te komen. Als je demonstreert, kun je vijftien jaar gevangenisstraf krijgen. Wie durft de straat nog op te gaan? Mensen worden bang gemaakt.”

Wat is je gebed voor Egypte?

“Ik bid dat dit onrecht stopt. En tot dit gebeurt, zie ik het als mijn morele plicht overal te vertellen welke duistere praktijken daar aan de gang zijn. Ik zou niet rustig kunnen slapen als ik dat niet deed.”


Tekst: Femke Taale
Beeld: Ruben Timman
Bron: Visie 2014, nr. 33/34

Geschreven door:

Femke Taale

Redacteur

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

Andrew Brunson werd vrijgelaten wegens goed gedrag

Andrew Brunson werd vrijgelaten wegens goed gedrag

President Trump belde zelf met Brunsons advocaat

16 oktober 2018
Pastoor Verkampen en de koffiekan

Pastoor Verkampen en de koffiekan

Blog van Matthijn Buwalda

Matthijn Buwalda

11 oktober 2018
Anna van der Breggen combineert geloof met topsport

Anna van der Breggen combineert geloof met topsport

‘De kerk helpt mij mijn gedachten bij God te brengen’

Femke Taale