Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

OPINIE | Bevraag en onderzoek de realiteit

Onderzoek alles, behoud het goede

in Nieuws

In toenemende mate hebben we te maken met aantrekkelijke ‘buitenkanten’. We zien alleen het scherm van onze smartphone, we halen ons eten in de supermarkt en auto’s brengen ons naar warme bestemmingen. Maar wat voor processen zitten daarachter? Worden we niet te afhankelijk van iets dat we misschien niet willen? Dat zijn zomaar twee vragen die je kunt stellen. Zolang deze buitenkanten ons voorzien in wat we nodig hebben, stellen wij vaak juist geen vragen aan de herkomst van bijvoorbeeld producten die we gebruiken, de macht van technologie. En misschien laten we ons beeld van Jezus ook maar voor wat het is.

Kort geleden schreef Maurits Martijn op de website De Correspondent het artikel We begrijpen onze technologie niet (en daar kun je wat aan doen). Hij stelt daarin dat we steeds minder de werking van technologie doorgronden. Van een grammofoonplaatspeler begreep iedereen hoe het apparaat werkte. In het smartphone-tijdperk gaat dat niet meer op. Laat staan dat we vragen stellen over de herkomst van de grondstoffen, de werking van marketing en de politieke en economische machtsstructuren achter een smartphone.

We worden lui

Auto’s, schermen van smartphones en winkeletalages laten ons de gemakkelijk te gebruiken buitenkant zien. We hoeven alleen nog maar te consumeren. De Franse filosoof Bruno Latour zegt hierover dat, paradoxaal genoeg, hoe beter een technologie werkt, hoe minder je geneigd bent om het apparaat of product te leren doorgronden: het doet immers wat het behoort te doen. Het zou eigenlijk andersom moeten werken: hoe afhankelijker wij worden van technologie, hoe beter wij de technologie moeten begrijpen.

Voor de gek

Er kleeft volgens Maurits Martijn een risico aan dit gebrek aan kennis: “we missen het praktische begrip om de politieke implicaties van technologie in te zien. Je hoeft geen techneut te zijn, maar je moet wel een beetje begrijpen hoe het werkt om niet voor de gek te worden gehouden”.

Heb jij het idee dat je ‘voor de gek wordt gehouden’? Grote kans dat je prima in je vel zit en helemaal gewend bent aan de inrichting van je leven. Zo is het nu eenmaal en het werkt goed, denk je. Als we de lijn van techniek doortrekken naar de realiteit die ‘de wereld’ ons aanbiedt, dan moeten we eens verder praten. We worden geacht hard te werken, een gezin te stichten, te consumeren en zo gelukkig mogelijk te zijn.  Vaak komen zulke dingen de eerste plek. Ons doel is – karikaturaal gezegd – onze schaapjes op het droge krijgen en houden. We leggen ons erbij neer dat die wereld een bepaald soort mens (de consument) het beste kan gebruiken om de economie draaiende te houden. We moeten alleen maar zoet worden gehouden met voldoende entertainment en een aangepraat gevoel dat je er niet toereikend bent als je bepaalde producten niet koopt.

Je ziel vullen

De New Yorkse predikant Tim Keller gaat in zijn boek Goed Werk in op één van de zeven hoofdzonden, acedia genoemd. Dit wordt ook wel vertaald met ledigheid of luiheid.  Zich beroepend op een andere schrijfster zegt hij: “Deze zonde heeft er een handje van om zich te verbergen onder een dekmantel van vertwijfelde bedrijvigheid. We maken onszelf wijs dat we niet lijden aan traagheid door druk rond te rennen en met van alles bezig te zijn”. Een oud-Nederlands spreekwoord luidt: ledigheid is des duivels oorkussen. Als jij je ziel – Keller noemt ledigheid ‘de zonde van de lege ziel’ – niet op de juist manier vult, dan weten andere machten daar wel raad mee.

Ego

Onze beperkte realiteit en ons ego verheffen we elke dag weer tot de maatstaf. Ons bewustzijn en onze behoeften zijn reëler dan wat buiten ons is, zegt Keller. “Er is niets dan ons geluk waaraan we ons hoeven te onderwerpen.”

Paulus

Dat is de realiteit die de wereld aanbiedt. Uit de Bijbel komt een andere realiteit naar voren: je wordt gevraagd om je vrijheid op te offeren voor een ander. Keller haalt Romeinen 12 aan waarin Paulus begint met de volgende woorden: “Broeders en zusters, met een beroep op Gods barmhartigheid vraag ik u om uzelf als een levend, heilig en God welgevallig offer in zijn dienst te stellen” (Rom. 12:1). Dit offer, verwijzend naar het tempeloffer, betekent dat God vraagt dat we in alles naar God luisteren.  

Slik niet alles voor zoete koek

De uitdaging: slik alles wat je leest op internet,  hoort op journaal en wat je dagelijks eten niet voor zoete koek, net zo min als je dat moet doen met jouw beeld van Jezus en de Kerk.  De apostel Paulus zegt in zijn eerste brief aan Thessalonicenzen, als vervolg op zijn bekende uitspraak ‘onderzoek alles en behoudt het goede’, dat we elke vorm van kwaad moeten vermijden. Hij wenst ons toe dat we ons leven mogen heiligen en dat heel onze geest, ziel en lichaam zuiver bewaard mogen blijven bij de komst van onze Heer. Dat vraagt om discipline (lijkt op discipel) om ons te richten op juiste realiteit en geen genoegen te nemen met mooie toegankelijke ‘buitenkanten’ van de wereld en geloof.

Geestelijk voedsel

Hiervoor moeten we gericht zijn op geestelijk voedsel, de Heilige Geest die ons op de waarheid richt en een onderzoekende, open en sceptische houding richting alle denkbeelden die op ons afgevuurd worden. Of nog erger: waar we ongemerkt aan gewend zijn geraakt.

Onderzoeken

Volgens de Christelijke Engelse dichter T.S. Elliot in zijn gedicht Burnt Norton is er één probleem: “humankind cannot bear too much reality”.  We kunnen veel niet bevatten en hebben überhaupt geen tijd om ons in veel dingen te verdiepen. Probeer tóch, voor zover het in je macht ligt, zoveel mogelijk nader te onderzoeken. Probeer eens een computernetwerk - waar we steeds afhankelijker van worden - te doorgronden, onderzoek waarom rooms-katholieken hun diensten anders vieren dan protestanten of bevraag jezelf eens waarom jij geen consequenties durft te trekken van de onethische dingen die in jouw bedrijf voorvallen.

 

Daan Molenaar

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Meer over