Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

'Bach is de enige componist van wie werkelijk álles goed is'

in Geloven

De droom om profvoetballer te worden werd Pieter Jan Leusink (55) in zijn tienerjaren ontnomen. Nu beleeft hij een droomcarrière als topdirigent met een passie voor Bach en zijn Matthäus Passion. Dromen doet hij soms nog, maar nooit vrijblijvend. “Er zit voor mij altijd een kern in die ik wil waarmaken.”

Terwijl Pieter Jan tijdens het dirigeren met grootse gebaren en bewegingen los gaat, leunt hij nu rustig achterover in een stoel aan de keukentafel van zijn Elburgse woning. Hij zit midden in een reeks uitvoeringen van de Matthäus Passion met zijn eigen The Bach Choir & Orchestra. Om dit fysiek vol te houden, leidt hij een regelmatig leven. Met een sigaar – zijn enige uitspatting – in de hand: “Ik wil altijd het uiterste eruit halen. Die drang heb ik overgehouden aan de tijd dat ik voetbalde.”

Dromen van vroeger

“Ik was keeper en mocht naar de voet- balschool van de club Go Ahead Eagles in Deventer,” blikt Pieter Jan terug op zijn jeugd. “Maar omdat er op zondag gespeeld werd, ging het niet door. Ik groeide op in een christelijk gereformeerd gezin, en over de keepersopleiding was geen discussie mogelijk. Mijn vader was een ‘zware’ ouderling en van zijn zoon mocht niet gezegd worden: ‘Kijk eerst naar je eigen kind.’ Dus de kans iets te doen in mijn leven werd met harde hand van tafel geveegd.”

‘Iets anders wist ik niet’

Een tijdje leefde Pieter Jan zonder droom. “Ik was een jaar of 15 en moest beslissen wat ik na de mavo zou gaan doen. Maar iets anders wist ik niet. Tot ik een briefje zag hangen van het Zwolse conservatorium. Ik had vanaf mijn 6e iedere donderdagmiddag orgelles. Fanatiek was ik niet – oefenen deed ik vaak pas één uur van tevoren –, maar het ging me handig af.” Na zijn studie ging hij aan de slag als concertorganist. “Dat was slechts voor even, want er kwam bijna niemand luisteren. Ik kreeg een baan bij de muziekschool, maar dacht gelijk: ‘Help! Is dit mijn lot tot mijn pensioen?’”

Dromen van Bach

“Toen ik op televisie een uitzending zag over jongenskoren, inspireerde mij dat om mijn eigen koor op te richten: het Holland Boys Choir. Met de jongens studeerde ik in twee jaar de Matthäus in. Ik ontdekte dat zij Bach bijzonder goed begrepen. Ze snapten wat hij bedoelde, zonder dat ik het hoefde uit te leggen. Op dat moment is mijn liefde voor Bach en zijn Matthäus Passion nóg groter geworden. Voor het Bach-herdenkingsjaar in 2000 heb ik met het jongenskoor zestig cd’s opgenomen met alle cantates. Toen heb ik een heleboel geheimen ontrafeld in zijn muziek.”

‘Zó geniaal’
Voor Pieter Jan is Bach de grootste componist ooit. “Die man was zó geniaal. Zijn oeuvre en werktempo zijn imponerend. Bovendien is hij de enige componist van wie werkelijk álles goed is. De Messiah van Händel is prachtig en het Requiem van Mozart eet me helemaal op, maar zij hebben ook dingen geschreven waarvan ik denk: ‘Spoel maar door.’ Het speciale gevoel dat ik bij Bach heb, voel ik bij geen enkele andere componist.”

Dromen van echtheid

“Als ze tegen mij zeggen dat ik het hele jaar alleen nog maar de Matthäus mag uitvoeren, zou ik het direct doen. Het is mijn favoriete werk. Vanuit mijn opvoeding heb ik affiniteit met het passieverhaal, en het gevoel dat ik erbij heb, neem ik mee in de compositie. Ik sta niet alleen een kunstvorm te doen, maar zie het schouwspel voor me. Ik geloof ook wel dat het echt gebeurd is.”

Hoewel Pieter Jan het verhaal over Jezus’ lijden en sterven onderschrijft, voelt hij een sterke aarzeling bij de vraag of hij christen is. “Ik vind ‘christen’ een lastig woord. In de naam van geloof en christen-zijn worden veel onrechtvaardige dingen rechtgebreid. Daar heb ik weerzin tegen en het weerhoudt me ervan ‘ja’ te antwoorden.”

‘Ik hekel heilige boontjes’
“Die terughoudendheid heb ik overgehouden aan mijn tijd in de kerk. Dat ik als twintiger wegging uit de kerk, was niet omdat ik niet meer in God geloofde. Het had te maken met de schijnheiligheid van anderen. Het verschil tussen hoe mensen doordeweeks leefden en op zondag in de kerk zaten, kon ik niet begrijpen. Op dankdag bestond de helft van de collecte uit geld dat zwart verdiend was. En erger: incest werd met de mantel
der liefde bedekt. Ik hekel heilige boontjes. Daarom heb ik liever dat mensen aan mijn levenswandel kunnen zien of ik christen ben, dan dat ik mezelf zo noem. Echte mensen, daar houd ik van.”

Dromen van nu

Pieter Jan noemt zichzelf ‘de saaiste man van Nederland’. Om elk concert fit te zijn, moet de dirigent bewuste keuzes maken. “Sociale verplichtingen slopen me, dus ik doe niet aan verjaardagen en na concerten blijf ik nooit hangen. Ik wil iedere repetitie en elk concert bruisen, en daar heb ik stabiliteit en regelmaat voor nodig. Een concert is voor mij geslaagd als het publiek met een rijk gevoel naar huis gaat. Als de zaal stil wordt, heb ik ze te pakken.”

‘Vertrouw me, doe mee’
“Muziek maken is risico nemen. Het is niet spannend als ik met mijn musici drie meter langs de kant van een ravijn ga lopen. Wat ik liever doe, is zeggen: ‘Jongens, we gaan op één centimeter van de rand lopen. Houd mij vast en loop achter me aan. Vertrouw me, doe mee en weet: als ik niet oplet, storten we allemaal naar beneden.’ Door die kick zetten we iets speciaals neer wat mensen raakt. Vroeger kon ik niet van die spanning genieten. Ik was constant bang voor passages die nog moesten komen. Je moet veel op het podium staan wil je dat kwijtraken. Tegenwoordig kleed ik me het liefst vijf minuten voor het concert om. Dan zit ik in de flow en vlíegt het voorbij.”

Dromen van later

“Concrete dromen voor de toekomst heb ik niet. Ik leef met de dag. Maar als het lukt, blijf ik tot mijn dood dirigeren. Ik blijf mezelf ontwikkelen en heb het gevoel dat ik nog veel kan betekenen. Toen ik 40 was, zei ik dat ik op mijn 50e mijn top bereikt wilde hebben. Nu ik 56 word, heb ik die ambitie opgeschoven naar mijn 65e. Misschien schuift het nog een keer op. Het mooie van dit vak is dat je – mits de gezondheid meewerkt – tot op hoge leeftijd kunt doorwerken. Als ik de sport was ingegaan, was het allang afgelopen geweest.”


Tekst: Femke Taale
Beeld: Wilma Breunissen
Bron: Visie 2014, nr. 14

De Matthäus Passion door The Bach Choir & Orchestra van Pieter Jan Leusink zijn een jaarlijks terugkerend fenomeen. Voordat de concerten uitgevoerd kunnen worden moet er uiteraard veel gerepeteerd worden. Wij waren bij de generale repetitie voor het eerste concert van 2014. Bekijk hieronder het videoverslag.

De Matthäus Passion

De Matthäus Passion is een oratorium geschreven door componist Johann Sebastian Bach. Het is een van zijn bekendste en langste composities. De Matthäus vertelt het lijdens- en stervensverhaal van Jezus volgens het Evangelie van Mattheüs.

Pieter Jan Leusink

Pieter Jan (vader van drie kinderen en drie stiefkinderen) werd in 1958 geboren in het Gelderse Elburg. Na een studie aan het Stedelijk Conservatorium in Zwolle was hij drie jaar concertorganist. Later werkte hij als muziekleraar en op zijn 26e richtte hij zijn eigen koor op: het Holland Boys Choir. Sinds 1983 dirigeerde Pieter Jan meer dan 250 cd- en dvd-opnamen. Van de zestig cd’s die hij opnam voor het Bach Herdenkingsjaar, werden wereldwijd ruim zes miljoen exemplaren verkocht.

In totaal heeft Pieter Jan de Matthäus Passion al meer dan 350 keer uitgevoerd. Dit jaar geven hij en The Bach Choir & Orchestra of the Netherlands van 28 maart tot en met 20 april uitvoeringen door heel Nederland.

Website:
Pieterjanleusink.nl

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons