Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

FILM | Recensie The Butler: Versterkt geloof racisme?

'Christelijk geloof bevordert onderdrukking', lijkt film ‘The Butler’ te zeggen

De film ‘The Butler’ is los gebaseerd op het verhaal van een Afro-Amerikaanse butler in het Witte Huis. Uiteindelijk dient hij acht presidenten – van Truman tot en met Reagan. Tijdens zijn loopbaan op die afgeschermde werkplek vecht de burgerrechtenbeweging voor gelijke behandeling van zwart en blank in Amerika.

Een katoenplantage in het racistische zuiden van de VS is het decor van de opgroeiende Cecil Gaines. Daar brengen zijn wrede blanke meesters hem de kunst van serveren bij. Dat slavernij al driekwart eeuw geleden is afgeschaft, lijkt vergeten.  

Als tiener verlaat hij de plantage, op zoek naar een beter leven, maar wat hij met zich meeneemt is zijn onderdanige houding. Zo overleef je als zwarte in een blanke wereld.
 
En met dat karakter schopt hij het ver in zijn branche. Cecil geeft geen aanstoot, doet enkel stil en betrouwbaar zijn werk, precies het soort zwarte die blanke meesters graag zien. Cecil Gaines is een 'huisneger' - de personificatie van 'Oom Tom'. Toch is Cecil trots op wat hij heeft bereikt, het is meer dan hij ooit had gedroomd. Ondertussen groeit zijn zoon op met andere dromen. Hij droomt van een andere wereld, van gelijkheid en recht, en schaamt zich voor zijn vader.

Gehoorzaam geloof
Wat Cecil ook met zich meeneemt vanaf de plantage is zijn geloof - hetzelfde geloof als van zijn racistische blanke meesters, dezelfde Bijbel, dezelfde God, dezelfde Jezus (er hangt een plaat van een blonde Jezus naast zijn voordeur). Hij lijkt de religie van zijn meesters te hebben overgenomen. Het komt in deze film tot uiting als een burgerlijk gehoorzaam geloof ('slaven gehoorzaam uw aardse meesters'), waarmee hij het helemaal tot het Witte Huis schopt . 
 
De filmmakers brengen dat christelijk geloof herhaaldelijk subtiel in beeld. Van het brandende kruis van de haatdragende Ku Klux Klan, tot de kruisjes aan de muur bij Cecil thuis. Ze lijken te zeggen dat Cecils geloof een instrument is van zijn aanhoudende onderdrukking, een kruis wat hij zichzelf nu tragisch eigen heeft gemaakt.
 
Verdraaide feiten
Het is de filmmakers goed recht om dat te vinden, maar het is niet hun recht de feiten te veranderen. Feit is dat de burgerrechtenbeweging een christelijke voedingsbodem had. De zogenaamde ‘Nashville sit-ins’, waar zwarte studenten weigerden nog langer in de kleurlingensectie te gaan zitten, was het initiatief van christenen. Dat ondersteunt waarschijnlijk niet het vooroordeel dat de filmmakers over het geloof hebben, want dat feit wordt in de film verzwegen. En dat de bekendste voorvechter voor burgerrechten Dr. Martin Luther King eveneens dominee was, komt ook nergens in de film naar voren.
 
Bovendien zien we een scène van een zwarte kerkdienst, waarin geld wordt opgehaald om 'freedom riders' te sponsoren, alsof de kerk besluit dan ook maar mee te doen. Feit is echter dat de freedom rides een initiatief van christenen was.
 
Godswonder
Het grootste godswonder in dit alles is misschien wel dat de zwarte slavenbevolking van de VS destijds überhaupt ontvankelijk was voor de Bijbel en de religie van hun onderdrukkers. Maar het Bloed kruipt waar het niet gaan kan en de Geest waait waarheen hij wil - onderdrukte slaven herkennen zichzelf in het verhaal van Gods onderdrukte volk in slavernij - een tocht van outcasts door de woestijn, naar het Beloofde Land. Dat oude bevrijdingsverhaal dat Jezus nog eens herhaalt (in Christus zijn geen slaven of vrijen meer), houdt onverminderd kiemkracht om de wereld te veranderen.
 

Auteur: Geert Heetebrij

Geschreven door:

Geert Heetebrij

Nederlandse Amerikaan, scriptschrijver en producer

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons