Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

BLOG | Atheïst door een afwezige vader?

Blog van Reinier Sonneveld

Atheïsten doen zich meestal erg rationeel voor. Ze hebben harde argumenten waarom God niet zou bestaan. Maar, net als iedereen, ze baseren hun keuzes vooral op gevoel, blijkt uit onderzoek. Zoals het gemis van een eigen vader.

Paul Vitz is een vooraanstaande psycholoog en onderzocht tientallen levensverhalen van bekende atheïsten, zoals Friedrich Nietzsche, David Hume, Bertrand Russell, Jean Paul Sartre, Albert Camus, Arthur Schopenhauer, Thomas Hobbes, Ludwig Feuerbach, Sigmund Freud, H.G Wells en Madalyn Murray O’Hair.

Wat blijkt? Allemaal verloren zij hun vader door echtscheiding, verre reizen of overlijden, of anders hadden ze wel een uiterst problematische relatie met hun vader. Allemaal!

Hedendaagse atheïsten
Als ik de jeugd van de bekendste hedendaagse atheïsten onderzoek, vind ik hetzelfde. 

Sam Harris is zeer terughoudend met persoonlijke informatie, maar zijn vader lijkt vroeg met het gezin te hebben gebroken. Toen Daniel Dennett vijf was, overleed zijn vader in een nooit verklaard vliegtuigongeval. Datzelfde overkwam Philip Pullmans vader op zijn zevende. Christopher Hitchens’ vader was een militair, die zelden thuiskwam, geen enkele emotionele band met zijn zoons zocht en alcoholist werd. Ook Richard Dawkins vader was militair en vanaf zijn vroegste jeugd tot zijn achtste afwezig; op zijn negende verklaarde Dawkins atheïst te worden.

Over Nederlandse atheïsten is lastiger informatie te vinden, maar paar flinters over hen wijzen in dezelfde richting.

Vader met en zonder hoofdletter
Wat zegt dit? Nou, het kan dus dat een deel van het atheïsme uit rancune is ontstaan, een soort verlate wraak op de vaderfiguur die hen ooit verliet. Als de ‘sterke man’ ooit verdween, heb je zo’n wantrouwen opgebouwd dat je nooit meer in enige ‘sterke man’ geloofd, zeker niet in een verre hemel. 

En ik leer dat atheïsten projecteren. Gelovigen kunnen dat ook wel doen: als met een soort beamer projecteren ze hun verlangens op de hemel, en zie daar, een god naar hun beeld. Maar atheïsten kunnen er blijkbaar ook wat van. De leegte in hun jeugd projecteren ze op de hemel en die wordt vervolgens ook leeg.

Hun afwezige vader wordt een afwezige Vader. De stilte op de bank wordt de stilte van God.

Toename in atheïsme
Je kunt vermoeden dat na een oorlog een generatie later het aantal atheïsten flink toeneemt. Dat gebeurt inderdaad na de twee wereldoorlogen. Bovendien kan er een samenhang zijn tussen echtscheiding en atheïsme; als de huwelijken stabieler worden en de vaders meer aanwezig zijn, zal het geloof toenemen.

Net als iedereen zijn atheïsten vooral ‘hart’ en veel minder ‘hoofd’. Ze zouden misschien wel anders willen, maar zo zitten we nu eenmaal in elkaar. En dat lijkt mij een mooie conclusie. Atheïsten zijn net mensen.

Wat denk jij? Welke andere emotionele redenen kun je hebben om niet te geloven?

Geschreven door:

Reinier Sonneveld

Theoloog en schrijver

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons