Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Recensie | 'Doodstil' van Jan Mulder

Het essay van de maand van de Spiritualiteit

in Nieuws

12 januari wordt het startschot gegeven voor 'de maand van de spiritualiteit'. Op initiatief van Trouw, KRO en Happinez. Wij haken hier aan met een recensie van 'Doodstil' het essay wat nationale bekendheid Jan Mulder voor deze gelegenheid schreef.

Door Ronald van den Oever

Het boek leest als een onrustige zoektocht van Mulder naar stilte. De vraag die hem hoog zit is dan ook: "wat kan de stilte voor mij praktisch betekenen?" Hij is immers een nuchtere Groninger en houdt niet van onduidelijke zweverigheid.

Zijn zoektocht gaat alle kanten op, maar Mulder begint heel rustig vanuit Nieuwolda ('aan elkaar en met één w') Hij beschrijft zijn beleving van het Groningen van vroeger; hoe hij er in opgroeide; de vriendschappen die hij kreeg en hoe hij daar alles zag veranderen. Niet alleen zijn ergenissen komen voorbij, maar ook het genieten van wijdse uitzichten en het eenvoudige gebeuren van vroeger. Sfeervol en met gevoel geschreven, vol verbeeldingskracht. Soms wordt het saai zoals de uitgestrekte Groningse weilanden dit voor een stadsmens kunnen zijn. Net zoals de stilte zelf dit kan zijn.

Tussendoor beschrijft hij zijn gang van Groningen via Brussel naar Amsterdam en weer terug, vanaf zijn jeugd tot op heden. Welke rol speelde de stilte in zijn levenloop? Welk verlangen riep dit in hem op? Gravend in zijn geheugen, zoekt hij naar antwoorden op deze vragen.

Mulder komt zo terecht bij de filosofie, bij oudere spirituele tradities, maar ook de nieuwere spiritualiteit krijgt zijn aandacht. Zoals we hem van televisie kennen, is hij ook hier vaak plaatsvervangend knorrig en niet snel tevreden met onduidelijke antwoorden en adviezen. Steeds duidelijker wordt dat hij zich maar moeilijk kan vinden in de adviezen die stilte voorschijven als recept om er beter van te worden. "Zou het brein niet juist sterk en levenskrachtiger kunnen worden van een oplawaai?"

Eén van de christelijke bronnen die Mulder aandoet, is de christelijke kluizenaar uit de vroege kerk Johannes van Apamea. Zijn vijf vormen van stilte krijgen een belangrijke plek en hij keert later ook weer terug in het boek. Naast de gebruikelijke irritatie is er toch ook enige sympathie voor de woorden van Johannes. Zijn uitdrukking: "Een verstand dat ophoudt met bewegingen", krijgt een positieve nagalm bij Mulder.

Bij de bespreking van de BBC-serie The Monastry, irriteert Mulder zich aan de benedictijner abt Christoffer Jamison: "hij is te zelfverzekerd en te weinig twijfelend. Terughoudendheid zou hem sieren en mij innemen voor zijn fictieve leven met God in concrete stilte", zegt Mulder. Dit lijkt me een begrijpelijke ergenis bij het selectieve beeld wat de serie van Jamison schetst. Het brengt Mulder er helaas niet toe om zich ook in zijn boek "Levenslessen van een abt" te verdiepen en te ontdekken dat Jamison als benedictijn wil leven vanuit nederigheid en menselijkheid. 

Het advies van Jamison om bij 'jezelf' te komen, is voor Mulder niet duidelijk genoeg: "Wie ben ik? Hoe dring ik door tot de ware Jan, van vlees en bloed?"

'Jezelf' vindt Mulder een 'glibberig woord' een 'fictie'. Hierbij zegt Mulder verrassend, dat een antwoord met God hem meer verzoent met het streven naar waarheid, dan iemand die zegt dat hij zichzelf heeft gevonden. En laat dat nu net de weg zijn die in christelijke spiritualiteit naar jezelf leidt: God brengt mij via Jezus Christus bij mijzelf om te vernieuwen. Maar zover laat Mulder het niet komen.

Mulder vraagt in het rond bij alles wat hij over stilte tegenkomt. Daarbij kijkt hij ook naar zijn eigen verleden en legt op die manier verbanden met zijn eigen wortels. Het mooie Groningse landschap wordt zo het meest heilig voor hem. De meest heilige plek in Groningen is het dorpje Doodstil, 'de mooiste plaatsnaam van Nederland'. Ook daarin kan hij het onveranderlijke uiteindelijk niet vinden. Het onbedorven Groningse landschap wordt bedreigd door de oprukkende windmolens in naam van 'het duurzame vooruit'. Tot zijn grote ergenis, natuurlijk.

Jan Mulder heeft met 'Doodstil' een mooi essay geschreven. Mooie zinnen en herkenbare vragen en ergenissen, maar ook zijn verwondering. Wel vind ik het een gemiste kans dat Mulder soms niet voorbij zijn irritatie gaat. Stilte kan vaak heel irritant zijn. In de stilte merk je immers vaak je innerlijke onrust. Maar de uitwendige stilte kan vervolgens ook leiden tot inwendige stilte. Dat is een route die de oude woestijnvaders ons voorhouden. Maar dit is misschien ook een route waar je wat hulp van anderen bij nodig hebt. De enorme terugslag van zijn oprechte ergenis zit Mulder meer dan eens in de weg om tot het geheim door te dringen. Zo lijkt hij ook de essentie van christelijke spiritualiteit te missen.

Soms moet je in een zoektocht even door een mistig gebied heen. Soms moet je opmerkzaam worden gemaakt op plaatsen waar je even niet kijkt. Soms heb je daarbij de hulp een vriend of een gids nodig. Soms helpt het je om met andere ogen te kijken voordat je er iets waardevols in vindt. Nooit is er het laatste over gezegd en er blijft altijd wat over om te ontdekken. En dit geldt misschien ook wel voor dit essay. Ik vond het nu al erg mooi en oprecht geschreven. 

 

Ronald van den Oever is maker van de spiritualiteitwijzer en medewerker van Jouw Spiritualiteit Radio. 

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Meer over