Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

'Hooglied is intiem, maar nooit banaal'

in Geloven

Wist u dat de vrouw in het Hooglied tweemaal zo vaak aan het woord komt als de man? Al eeuwenlang spreekt dit oudtestamentische bundeltje met opmerkelijk openhartige liefdesliederen tot de verbeelding. Hooglied in vogelvlucht via vijf vragen.

1. Wat doet een boek met uitgesproken erotische verzen in de Bijbel?

"Interessante vraag!" zegt theoloog drs. Cees Stavleu (zie kader). "Als je goed naar de tekst kijkt, ontdek je dat liefde, passie en erotiek daarin als goede scheppingsgaven van God naar voren komen. Hooglied presenteert ze in volle kracht, en wel zo dat je moet concluderen: God heeft ons in de schepping iets met een ongekende power gegeven: 'Sterk als de dood'! Die mooie gaven kun je goed, maar ook verkeerd gebruiken. Hooglied laat – in allerlei jubelzangen – zien hoe je ze goed gebruikt, namelijk in de context van het huwelijk tussen één man en één vrouw."

2. Sommige theologen stellen juist dat Hooglied pleit voor experimenteren met 'vrije liefde'!

"Klopt; volgens hen is het daarom een revolutionair boekje. Er is echter geen enkele aanleiding om de tekst zo te interpreteren! Hooglied werkt naar het huwelijk toe; je vindt er niet voor niets bijvoorbeeld steeds de waarschuwing om de liefde niet te prikkelen 'voordat het haar behaagt'. Er is alle grond voor de opvatting dat Hooglied de lichamelijke eenwording bewaart voor het huwelijk, zoals overal in het oude Oosten. Terzijde: vroeger werden delen van Hooglied waarschijnlijk ook wel voorgedragen op bruiloften."

3. Zijn deze teksten door koning Salomo geschreven?

"Er zijn allerlei argumenten vóór en tegen Salomo als auteur te geven. In ons commentaar hebben we die allemaal op een rijtje gezet. Op grond van diverse overwegingen komen wij er zelf op uit dat Hooglied in ieder geval in zijn tijd is geschreven: rond 950 voor Christus, een glorietijd in Israël. Misschien is de uiteindelijke collectie van deze teksten wel door hemzelf samengesteld – wat je bijvoorbeeld ook in Spreuken ziet –, maar zijn ze door anderen geschreven. Zelf betwijfel ik dat het Hooglied van Salomo's hand is: op enkele plekken wordt er in de derde persoon én kritisch over hem gesproken."

4. Hooglied wordt vaak opgevat en uitgelegd als een beeld voor de verhouding tussen God en de gelovige(n). Terecht?

"Juist omdat er erotische passages in staan, stellen oude Joodse én christelijke tradities dat Hooglied níet over de lichamelijke liefde tussen een man en een vrouw gaat, maar om de geestelijke liefde tussen God en de ziel, God en Israël of Christus en de gemeente. Dat is een manier om te 'ontsnappen' aan die erotische verzen, maar daarmee doe je geen recht aan de tekst. Wij gaan uit van een letterlijke interpretatie: in dit bijbelboek gaat het allereerst om de dichterlijke beschrijving van de liefde tussen een man en een vrouw. Het is dus geen allegorie (gelijkenis met een geestelijke strekking, red.), hoewel die opvatting stokoude papieren heeft in de Griekse, maar niet in de Joodse traditie. Tegelijk noemen wij Hooglied wel 'Messiaans'. Er wordt op zo'n ongekend verheven, paradijselijke manier over de liefde gesproken, dat je – al is het niet de eerste bedoeling van de tekst – 'automatisch' aan de relatie tussen God en Zijn volk moet denken. In het Oude en het Nieuwe Testament wordt het huwelijk vaak afgeschilderd als het hoogste beeld voor de relatie tussen God en Zijn volk; denk bijvoorbeeld aan Hosea en Efeze 5. Op een indirecte manier kan en mag je de lijnen dus doortrekken naar Christus en de gemeente, maar zonder alle details te gaan 'uitleggen' in die richting."

5. Kan ik dit bijbelboek met goed fatsoen hardop aan tafel lezen met jonge kinderen erbij?

"Waarom niet? Dat zou ik zeker doen; het is echt niet zo schokkend! Hooglied is intiem, maar nooit banaal. Met echt jonge kinderen ligt het misschien wat moeilijker, maar ik denk dat christelijke ouders soms vergeten dat een stuk voorlichting op het gebied van intimiteit en seksualiteit hún taak is. Hooglied is een mooie kapstok om daar samen over door te praten. Stel het ook maar in de catechese en in de prediking aan de orde – laat het alsjeblieft niet aan de straat over!"

studiebijbel.nl

Tekst: Gert-Jan Schaap
Beeld: Christian Zomer

Nieuwste deel Studiebijbel Oude Testament

Drs. Cees Stavleu is onderzoeker en auteur bij het Centrum voor Bijbelonderzoek, dat onlangs het nieuwste deel (Hooglied-Jesaja) van de Studiebijbel Oude Testament heeft uitgegeven. Samen met dr. Annechien van Veen-Vrolijk heeft hij zich gebogen over Hooglied.

N.a.v. 'Hooglied-Jesaja' (deel 9 'Studiebijbel Oude Testament'), Centrum voor Bijbelonderzoek, Veenendaal, 911 blz. (gebonden), € 65,-, ISBN 9789077651155

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

Bijbellezer vooral op zoek naar liefde, licht en vrijheid

Bijbellezer vooral op zoek naar liefde, licht en vrijheid

Debijbel.nl trekt half miljoen unieke bezoekers per jaar

‘Iedere gelovige z’n eigen beschermengel? Onbijbels!’

‘Iedere gelovige z’n eigen beschermengel? Onbijbels!’

Engelen komen – van Genesis tot en met Openbaring – meer dan 250 keer voor in Gods Woord. Toch spelen ze doorgaans geen grote rol in het...

Gaan christelijk geloof en evolutie samen?

Gaan christelijk geloof en evolutie samen?

Ja, zegt Gijsbert van den Brink in ‘En de aarde bracht voort’ (recensie)

Gert-Jan Schaap