Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

In het bruisende kielzog van Hebe Kohlbrugge

Crossmediaal project rond oud-verzetsstrijdster

De 95-jarige oud-verzetsstrijdster en theologe dr. Hebe Kohlbrugge is zo’n fenomeen, dat de EO een crossmediaal project rond haar persoon lanceert. Radio, televisie én internet – inclusief de allernieuwste technologieën – vormen samen een soort interactief monument voor deze levende legende, die deze week te gast is in een bijzondere aflevering van ‘’t Zal je maar gebeuren’.

Kartrekker van het crossmediale megaproject is EO-programmamaker Tamme de Leur. “In ’t Zal je maar gebeuren maken we samen met haar een reis door de geschiedenis,” vertelt hij. “We bezoeken allerlei plekken die in haar leven een belangrijke rol speelden, zoals de Berlijnse Muur, het graf van haar overgrootvader (de invloedrijke theoloog H.F. Kohlbrugge, red.), en het voormalige vrouwenkamp Ravensbrück, waar ze in aanraking kwam met Corrie ten Boom. Ik vind het bijzonder dat ze op haar hoge leeftijd bereid was hieraan mee te werken. Maar ze is gewoon ‘te groot’ voor één televisiedocumentaire.”

GoogleMaps
Opmaat naar de indrukwekkende tv-uitzending vormen vier documentaires in Kerk in beweging op Radio 5, waarvan de eerste twee op 17 en 24 oktober te beluisteren waren. De overige radiodocumentaires worden op 31 oktober en 7 november uitgezonden. 

Verzet
Hoewel vriend en vijand erkent dat dr. Hebe Kohlbrugge een fenomeen is, zal niet iedere Nederlander haar direct kunnen plaatsen. Daarom in Visie alvast een korte kennismaking. Zij werd in 1914 geboren in Utrecht, in een Nederlands-hervormd gezin. Met een hbs- en een verpleegdiploma op zak reisde ze in 1936 als 24-jarige naar Duitsland, om het opkomende nationaal-socialisme persoonlijk te taxeren – destijds wist niemand precies wat de agenda van de nazi’s was, en Hebe wilde er het fijne van weten. Saillant detail is dat ze op 20 april de jarige Hitler door de straten van Berlijn zag paraderen. Hij zou, al wist ze dat toen nog niet, haar levensloop in sterke mate bepalen. Al snel raakte ze betrokken bij de Belijdende Kerk. Ze vond onderdak bij pastor Günther Harder, een van de voormannen van deze protestantse verzetsbeweging, en begaf zich in het actieve verzet.

Gestapo
De onverschrokken Hebe nam het initiatief tot de ‘Zwitserse Weg’, een smokkelroute tussen Nederland en Zwitserland, die voor de Nederlandse regering in Londen van vitaal belang was. Ze trotseerde levensgrote gevaren, bijvoorbeeld door in het holst van de nacht via pikdonkere bossen de grens naar het vrije Zwitserland over te kruipen met waardevolle informatie.
In april 1944 werd ze aangehouden, omdat haar persoonsbewijs niet goed vervalst was. Gelukkig sprak ze vloeiend Duits, zodat ze haar ware identiteit kon verbergen – ze stond hoog op het verlanglijstje van de Gestapo. Ze beweerde dat ze de ‘Rijksduitse’ Christine Doorman was, en haar verloofde in Zwitserland wilde bezoeken. Het vervalste persoonsbewijs leverde haar tien maanden in het Duitse strafkamp Ravensbrück op. Ze verzorgde er pasgeborenen; dagelijks zag ze één of twee baby’s sterven. Hier leerde ze Corrie ten Boom kennen, en allerlei vrouwen uit het Oost-Europese verzet. Twee communistische kampvriendinnen redden haar van een wisse dood toen ze tuberculose kreeg en in de tyfusbarak belandde. Op 24 januari 1945 werd ‘Christine’ vrijgelaten. Ze bleef ondergedoken totdat de oorlog voorbij was.

Bronzen Leeuw
Vanwege haar betrokkenheid bij het verzet ontving ze de Bronzen Leeuw, een hoge Nederlandse onderscheiding. De Amerikaanse regering overhandigde haar in 1954 de Medal of Freedom voor haar activiteiten in de frontlinies van het verzet.
Op verzoek van de Nederlandse Hervormde Kerk zette zij zich in voor de noodzakelijke verzoening tussen Nederland en Duitsland. Ze vertegenwoordigde de kerk van het Westen in het Oostblok. Zoals ze eens de strijd aanbond met de nazi’s, nam ze nu – opnieuw vanuit de kerk – de handschoen op tegen het communisme, dat ze als een groot gevaar bestempelde. Hebe smokkelde bijbels naar communistisch geworden landen en zorgde ervoor dat Nederlandse theologiestudenten in Oost-Europa konden studeren. Als dank voor haar tomeloze inzet voor de Nederlands-Duitse betrekkingen ontving ze in 1975 de Joost van den Vondelprijs; later nam ze ook twee eredoctoraten in ontvangst.
Hoewel ze hoogbejaard is, kunnen de geraniums wat haar betreft wachten: ze is nog actief op het snijvlak van kerk en samenleving en correspondeert met mensen over de hele wereld. Voor ’t Zal je maar gebeuren reist ze nog één keer terug naar plekken die kruispunten op haar levensweg vormden. Haar verleden herleeft, en daarmee de veelbewogen 20e eeuw.

Tekst: Gert-Jan Schaap
Beeld: Herma van Boven

Geschreven door:

Gert-Jan Schaap

Redacteur Visie Magazine

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons