Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Ondoorgrondelijke wegen

Jaap Kooij en Fons van Westerloo in gesprek

in Geloven

Het zou het begin van een veelbelovende mop kunnen zijn: Fons van Westerloo en EO-directeur Jaap Kooij rijden op een tandem door Hilversum. Voorop zit Jaap, Fons zit achterstevoren en kan niet sturen. De grap is: het is de realiteit.

In de zomerserie ‘De tandem’ ontmoeten twee mensen elkaar die in het dagelijks leven – in ieder geval op het eerste gezicht – een tegengestelde richting gaan. Wat beweegt hen, welke rol speelt geloof daarin en waar botsen hun overtuigingen? Brengt deze tandem hen nader tot elkaar?

“Fietsen op deze tandem is net als het geloof, Fons. Een kwestie van loslaten!” “Tja, als je het zo ziet, zou ik bijna weer gaan geloven.” Al pratend fietsen de twee door het Hilversumse. Voor hen overbekend terrein, maar vanaf deze tandem toch weer heel anders dan van achter het glas van kantoor of auto.
De fiets blijkt in het altijd drukke en verstopte Hilversum eigenlijk een prima vervoermiddel. Al zorgt het ruggelings fietsende duo bijna voor extra opstoppingen: hier en daar worden door verbaasde passanten kiekjes gemaakt met mobiele telefoons. Maar ach, het zonnetje schijnt en beide heren zijn er, zelfs in Hilversum, echt even uit. En als de onvervalste Nokia-tune uit de binnenzak van Fons van Westerloo klinkt en hij hem nu zelfs met beide handen had kunnen opnemen, zet hij hem uit. Nu even niet. Want wanneer komt het voor dat je je met een gerust hart kunt laten leiden door de directeur van de EO?

Maria FM
Ze hadden elkaar nog nooit ontmoet, maar gaandeweg blijken Jaap en Fons het goed met elkaar te kunnen vinden. Het geheim? Ze zijn ‘mensenmensen’; dat is hoe beiden zichzelf typeren. Dus het duurt niet lang voordat de eerste persoonsgegevens worden uitgewisseld.
Jaap Kooij (44), getrouwd met Lia, had als accountant zijn eigen bedrijf, en de laatste tien jaar runde hij een coachingsbureau voor zakenmensen. Sinds 2007 is hij directeur van de EO. Hij ziet het als zijn missie om de identiteit van deze omroep uit de verf te laten komen, met name door personeel en talenten zo goed mogelijk in te zetten. Jaap groeide op in een reformatorisch gezin in Moerkapelle. “We waren lid van de Gereformeerde Gemeenten. Een warm geloof en een warme gemeente, waarin de persoonlijke bekering en de liefde van God centraal stonden.” Die elementen probeert hij op zijn beurt door te geven aan zijn kinderen. “Mijn uitgangspunt in het leven is ‘relaties’. Met God en met elkaar.”
Fons van Westerloo (63) kennen we als de man die SBS6 op poten zette en daarna aan het roer van RTL stond om deze omroep weer winstgevend te maken. Ooit begon hij als verslaggever bij de AVRO. “Dat was een heel geëngageerde tijd. Met Jaap van Meekren, weet je nog? We zetten echt de toon, met grote inzamelingsacties voor de derde wereld bijvoorbeeld.”
Ook Fons komt uit een gelovig gezin. Geboren in Amsterdam, werd hij streng katholiek opgevoed. “Ik heb genoten van mijn opvoeding. Ik houd nóg van die wereld. Niet zozeer vanwege de religie zelf, maar om de cultuur eromheen. Ik was vroeger misdienaar en zong in het koor, ook veel solo. Daar was ik heel trots op.”
Wat het geloof zelf betreft: “Ik zou liegen als ik zeg dat ik nog gelovig ben, maar ik ben er ook niet helemaal los van. Ik kan nog oprecht genieten van een mooie mis en heb laatst toevallig een radiozender gevonden, vlak naast de BBC, op de middengolf: Maria FM. Daar luister ik graag naar. Een of andere priester houdt er elke dag een preek over alledaagse dingen, uit het leven gegrepen.”
Fons trouwde met Henny, een katholiek meisje uit Limburg. “Mijn ouders vonden dat in het begin maar niets. Die Limburgse katholieken waren zo los.”

Avondeten
Voordat ook maar het woord ‘televisie’ goed en wel valt, wordt er al druk gepraat over familie, relaties, vrouw en kinderen, en hoe daar als druk bezet mens mee om te gaan. Fons: “Als ik nu aan mijn kinderen vraag: ‘Hebben jullie vroeger iets gemist omdat ik druk was?’ dan zeggen ze: ‘Nee, je was er eigenlijk altijd.’ Ook al was ik lang niet altijd thuis. Je kunt liefde dus ook op afstand geven. En ik vind het plannen van vakanties heel belangrijk.” Jaap: “Maar ik wil wel iedere avond thuis zijn met het avondeten, tussen half zeven en half acht. Daarná wil ik best nog werken, maar díe tijd is heilig.” “Ik kon dat altijd wel beloven,” reageert Fons, “maar dat lukte toch nooit. Daarom had ik de afspraak dat ik zou bellen als ik wél kwam eten. En daar hield ik me dan ook aan.”
Maar etenstijd is het gelukkig nog lang niet. De zon is nog niet op zijn hoogste punt en het belooft een warme dag te worden. Een vakantiegevoel is nauwelijks te onderdrukken. “Jullie zijn al 44 jaar samen toch?” vraagt Jaap. “Ik las dit laatst nog ergens. Dat zie je niet vaak, helemaal niet in de televisiewereld.” “Ach,” stelt Fons, “mensen geven gewoon te snel op. Ieder huwelijk heeft zijn crisis. Maar wij gaan samen door, tot het graf.” Fons is dan ook zeldzaam zuinig op álle vrouwen in zijn leven. “Op zaterdag geef ik elke dame in mijn leven, mijn vrouw en dochters, een bos bloemen. Dan ga ik even bij hen langs, al is het maar een paar minuten aan de deur.”
Jaap is onder de indruk: “Dat is mooi. Je moet niet beloven, maar doen.” En – dan pas wordt voor het eerst de televisie erbij gehaald – “dat is juist ook wat we willen uitstralen als EO. Bijvoorbeeld met Het Familiediner of Nederland Helpt. Betrokkenheid, verzoening, er voor elkaar zijn. We willen iets van ons geloof in de samenleving laten zien en er tegelijkertijd trots op zijn.”

Verloedering
Fons: “Wat dat betreft heb jij het best lekker, Jaap. Jij hebt een mooie duidelijke opdracht. Uitgangspunt bij de commerciële omroepen was winst maken in plaats van normen en waarden. En dat maakt je rekbaarder. Het is best moeilijk om dan de kwaliteit te bewaren. Wij hebben ook programma’s gemaakt waar mijn vader bijvoorbeeld minder trots op geweest zou zijn. Dan denk ik niet alleen aan de ondeugende programma’s, of Over de Rooie; eigenlijk vond ik de soaps erger. Die presenteren een schijnwerkelijkheid, waar iedereen maar vreemdgaat alsof het heel gewoon is. Wat dat betreft hebben we wel bijgedragen aan de verloedering.”
Jaap: “Maar jij hebt toch ook je grenzen, Fons?” “Ja natuurlijk. Niet vanuit een godsbesef, maar meer intuïtief. Misschien ben ik rekkelijker dan een gelovige, maar ik vind bijvoorbeeld dat je nooit iets moet doen ten koste van een ander. Ik ben uiteindelijk ook niet voor niets bij RTL weggegaan. Er moesten honderden mensen worden ontslagen, en dat wilde ik niet. Zo was er een leidinggevende die goed functioneerde, maar toch weg moest. Op een avond kwam ik hem toevallig tegen bij een muziekevenement in het Feyenoord-stadion; hij zat met zijn gezin achter mij. Ik zag hem en dacht: ‘Ik doe het niet. Ik wil hem niet in het ongeluk storten.’ Hij is toen ook niet ontslagen.”
Gelovig of niet, voor Jaap is ook niet altijd alles klip en klaar. “Laat ik het zo zeggen, in de loop van de tijd ben ik van een duidelijke standpuntenman meer iemand geworden die gelooft dat je niet moet oordelen over anderen, maar de ander juist moet opzoeken; relaties. Dat deed Jezus ook. Vervolgens zette Hij ieders leven op zijn kop. Voor iedereen op een andere manier, maar altijd daar waar men het meest geraakt wordt. Ben je rijk, dan zegt Hij bijvoorbeeld: ‘Geef je geld aan de armen.’ Hij wil dat je ontdekt dat je niet zonder Hem kunt. Ik zelf moet bijvoorbeeld leren om niet alles in de hand te willen houden en te controleren. Loslaten, dus.”
“Als Hij mij zou moeten pakken, is het op mijn ijdelheid,” bekent Fons. “Ik ben best een ijdel mannetje.” Toch is het niet ‘alles ijdelheid’ wat Fons in zijn carrière heeft gedreven. “Ik leef vanuit mijn ambitie, om iets te bereiken. En ik heb daarbij ook goed geboerd hoor, veel geld verdiend. Daar denk ik ook niet te min over. Maar het staat niet op nummer één. Het draait om de passie voor wat je doet. Toen ik had afgesproken om voor RTL te werken, bood SBS me echt enorm veel geld om te blijven. Maar een man is zoveel waard als zijn woord. Dat was mijn antwoord.”

Kritisch
Die passie is nog steeds niet gedoofd. Van Westerloo staat nu op het punt om voorzitter te worden van de nieuw op te richten publieke omroep Wakker Nederland. Een opmerkelijke keuze. “Zoals je weet, ben ik altijd erg kritisch geweest op de Telegraaf en haar plan met Wakker Nederland. Die omroep moet namelijk echt iets toevoegen aan het publieke bestel. Net zoals vroeger de AVRO dat deed. Wat je nu ziet, is dat het opiniërende deel - dat eigen geluid - bij de publieke omroepen steeds kleiner wordt. Wat dat betreft blijft een omroep als de EO nog echt trouw aan haar oorsprong. Dat kun je bijvoorbeeld van de NCRV of KRO niet meer zeggen. Iedereen met ‘affiniteit met het geloof’ kan daar werken. En wie heeft dat niet?”
Jaap reageert: “Wij nemen daarom bewust alleen mensen aan die het verlangen hebben om God te laten zien middenin de samenleving van anno 2009. Vanuit die kern willen we middenin het publieke domein onze plaats innemen. Als je je als omroep niet meer profileert, hol je het publieke bestel uit.” Fons: “Het is toch lekker om zo uit je geloofsovertuiging te kunnen leven? Jij hoort ergens bij. Dat kan ik nog wel eens missen. Ik ben daarvoor te individueel geworden, heb te veel rondgefladderd. Voor mij is het toeval waar ik terechtkom. Ik kan wel jaloers worden als mensen met die zekerheid ergens bijhoren.”
Hij vervolgt: “De overheid wil dat de omroepen samenwerken, maar je mag van een omroep toch niet vragen zelfmoord te plegen? Men zegt dat er geen zuilen of profielen meer zijn. Toch zijn die er echt nog wel. Neem de doelgroep van Wakker Nederland: de ondernemer in het midden- en kleinbedrijf. De middenstander die denkt vanuit zijn eigen kracht, gezagsgetrouw is, ondernemend en een echte doener. Van huis uit heb ik dat ook meegekregen: mijn vader verkocht sigaren. Wat dat betreft is het cirkeltje met Wakker Nederland voor mij rond.”
“Toch wordt het voor ons wel steeds moeilijker om vanuit onze visie inhoud aan onze zendtijd te geven,” reageert Jaap. “We zien dat programma ’s met het heldere en onderscheidende geluid dat de EO wil laten horen, steeds lastiger de juiste plek krijgen. De identiteit heeft dus ook zijn beperkingen, maar ja, de EO is nu eenmaal de EO. En in een publiek bestel hoort het geluid van het Evangelie, los van het feit dat we een maatschappelijke stroming vertegenwoordigen.”

Rondje
Inmiddels is het tweetal beland op de rotonde voor het hart van mediaminnend Nederland: het instituut Beeld en Geluid. Uit puur plezier wordt de rotonde nog enkele keren genomen en wil Fons nu ook eens proberen te sturen. Nog één rondje dan.
Wat begon als een goeie mop op een bizarre tandem, eindigt als een gezellig uitje van twee mensen die elkaar beter leren kennen. Als ze uitgedraaid zijn op de rotonde, gaat de tocht weer verder, evenals het gesprek. Voor Visie tijd om af te haken, maar we vangen in het voorbijgaan nog wel de laatste flarden op. Over leuke televisie-ideeën voor de EO en voor Wakker Nederland. In de verte klinkt hun gelach en iets als: ‘Samen programma maken?’ Hilversums wegen blijven ondoorgrondelijk…

Met dank aan Ridder Tweewielers, Nijkerk.

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons