Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Opstandingsfeest rond de seidermaaltijd

in Geloven

Van oudsher gedenken Joden tijdens Pesach de uittocht uit Egypte met ongezuurde broden en bittere kruiden. Ook wij mogen met Pasen gedenken dat we bevrijd zijn uit de slavernij van de zonde. Het is een feest dat verder gaat dan eieren zoeken in de tuin, want je kunt het, net als de Joden, met al je zintuigen beleven. Proef Gods verlossing!

Buiten steken narcissen hun loftrompetten de lucht in. Binnen dwalen de geuren van geroosterd lamsvlees, kruiden en zoete waren door het huis. Nog even en de ‘seidermaaltijd’ kan beginnen. Deze maaltijd is het startsein voor het eeuwenoude feest der ongezuurde broden, waarmee Joden gedenken dat God hen bevrijdde uit de slavernij in Egypte. Dit Joodse Pesach valt ongeveer in dezelfde tijd als Pasen, dat christenen vieren. In het Pesach, dat God in het Oude Testament al instelde, zit prachtige symboliek die ons duidelijk maakt waar het deze dagen werkelijk om draait. Sommige christenen hebben de seidermaaltijd daarom in ere hersteld (zie kader onderin: ‘Samen vieren’, ). Voorganger Don van den Brandt, die zich verdiept heeft in de Joodse geschiedenis, houdt de maaltijd ieder jaar met zijn gezin. “God zegt duidelijk dat je je kinderen Zijn woorden bij dag en bij nacht moet inprenten. Het is als voedsel, dat je elke dag tot je neemt en daar past deze maaltijd bij.”
Ook dominee-kok Han Wilmink, van wiens hand de recepten uit dit artikel zijn, roept op tot de gedachtenismaaltijd. “‘Eat history, my son,’ zei een oude rabbi eens. Eet geschiedenis. Je neemt het verhaal tot je, opdat het in je vlees, botten en ziel gaat zitten en je beseft: dit is ook mijn verhaal.” Met onder andere de inhoudelijke kennis van Van den Brandt en de culinaire kennis van Wilmink stelde Visie een speciaal viergangenmenu voor Pasen samen, gebaseerd op de seidermaaltijd.

Eerste gang: uittocht uit de slavernij (van de zonde)

In Exodus 12 wordt het pesachmaal ingesteld als een inzetting die voor eeuwig geldt (vs. 14). Het feest wordt gevierd in de maand nissan – dat valt meestal rond april – en God geeft aan dat dit voortaan de eerste maand van het jaar zal zijn, als teken van een nieuw begin. In oude vertalingen wordt deze maand ook wel het ‘hoofd der maanden’ genoemd. In de avondschemer op de 14e nissan wordt het paaslam geslacht, dat nog diezelfde avond in de oven wordt geroosterd en gegeten met de ongezuurde broden tijdens de seidermaaltijd. Seider staat voor orde; dat betekent dat dingen volgens een vast ritueel moeten verlopen. Die orde is terug te zien in de hele bijbel. Ook Jezus stierf in de avondschemer, het negende uur van de dag, en werd daarna in het graf gelegd.
Het is mooi om tijdens dit gedeelte van de maaltijd het verhaal van de uittocht uit Egypte te lezen en te beseffen dat deze geschiedenis voor ons allemaal geldt. Net als Abraham, trok Mozes door de woestijn om het Beloofde Land te bereiken. Zo worden ook wij door Jezus bevrijd uit de slavernij en opgeroepen om uit te gaan. Dwars door beproevingen heen, mogen we proeven van Gods beloftes en uiteindelijk het Beloofde Land ingaan.

Drinken: Tijden de seidermaaltijd worden vier bekers wijn gedronken, maar dit kan natuurlijk ook druivensap zijn. De eerste beker heet Yatsa, dat staat voor ‘uitleiden’.
Eten: Matses (ongezuurde broden) met bijvoorbeeld een notendip.
Lezen: De instelling van het Pesach en uittocht uit Egypte (Exodus 12).

Tweede gang: bevrijding

Voordat men de ongezuurde broden met het geofferde lam eet, wordt er in Joodse huishoudens grondig opgeruimd en gepoetst. Er mag geen enkel zuurdesem meer in huis gevonden worden. Het begrip ‘voorjaarsschoonmaak’ danken wij aan dit ritueel. Zuurdesem staat voor onreinheid en zonden. Als het lam geslacht is, is er geen zonde meer, dus kan lamsvlees niet samengaan met gerezen brood en eet men matses. Ook in je eigen leven kun je een voorjaarsschoonmaak houden. Welk verborgen ‘zuurdesem’ is er nog in uw eigen hart te vinden?
Met Pasen denken wij aan Jezus’ sterven en opstanding, maar volgens voorganger Don van den Brandt begint Pasen al bij Abraham. Toen Abraham zijn zoon Izak moest offeren, volgde hij Gods bevel op en geloofde hij dat God Zelf in een offerlam zou voorzien (Genesis 22:8). Izak ging met het brandhout de berg Moria op, Jezus ging later met het brandhout op zijn rug diezelfde berg op. Izak had kunnen tegenspartelen toen zijn vader hem op het altaar legde, maar daar is in de Bijbel niets van te lezen. Net als Jezus gehoorzaamde hij zijn vader. Uiteindelijk voorziet God in een offerlam; een heenwijzing naar Zijn eigen eerstgeboren zoon.

Drinken: De tweede beker Natsal, dat staat voor bevrijden.
Eten: Lamsgebraad of gekruide lamspiezen.
Lezen: Genesis 22 over Abraham en Izak, en Mattheüs 27 vanaf vers 27: Jezus’ kruisgang.

Derde gang: verlossing

Jezus werd voor ons als offerlam geslacht op de 14e van de maand nissan. De seidermaaltijd verbeeldt dit door het verpakken van drie matses in een linnen doek met drie compartimenten. Volgens orthodoxe Joden staan deze drie matses voor Abraham, Izak en Jakob. Voor mensen die de Messias kennen, zijn ze een synoniem voor de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Matses zelf zijn broden met lijnen en gaten, die herinneren aan de striemen en wonden die Jezus gedurende Zijn lijdenstocht op Zijn lichaam kreeg. De matses worden uit de doek genomen waarna de middelste matse wordt gebroken en opnieuw verpakt in de linnen doek. Deze verbroken matse wordt verstopt in huis en het is de bedoeling dat de kinderen die aanwezig zijn bij de maaltijd deze zoeken. Geen paaseieren zoeken dus, maar matses. Degene die het ongezuurde brood voor het einde van de maaltijd gevonden heeft, mag met zijn vader onderhandelen over het cadeau dat hij daarvoor zal ontvangen. Na precies vijftig dagen zal de vader hem dit geven, net zoals God Zijn belofte vervulde door vijftig dagen na de opstanding van Zijn Zoon de Heilige Geest te zenden.

Drinken: De derde beker Ga’al, dat staat voor ‘loskopen’. Jezus dronk deze beker Zelf niet tijdens het Pesachmaal, omdat Hijzelf deze beker symboliseert.
Eten: Iets zoets dat staat voor verlossing, bijvoorbeeld de Charosset, dat ook op de seiderschotel ligt.
Lezen: Mattheüs 27:57 ev. Jezus wordt in linnen gewikkeld en in het graf gelegd.

Vierde gang: opstanding!

Nu je de diepgang van het lijden en sterven van Jezus gelezen en geproefd hebt, is de vreugde van het nieuwe leven in God des te dieper. Een feest van bevrijding, een feest van hoop. Tijdens de seidermaaltijd wordt het Hallel, dat is Psalm 113 tot en met 118, gezongen. Jezus ging na het lezen van deze lofzang op weg naar de Olijfberg (Marcus 14:26). In de NBG-vertaling heeft Psalm 118 als titel ‘Feestzang na verlossing’. Viert u dit feest mee?
De vierde beker staat niet voor niets symbool voor het aannemen van de verlossing die Jezus geeft. Eieren staan symbool voor nieuw leven en daarom is het mooi om de maaltijd met een feestelijke paastaart van dominee-kok Han Wilmink af te sluiten.

Drinken: De vierde beker, Lagach, dat staat voor ‘aannemen’.
Eten: De hartige paastaart van Han Wilmink is een feestelijke en smakelijke aanrader! Minder bewerkelijk zijn de Joods-Romeinse eieren.
Lezen: Mattheüs 28 over de opstanding, of Psalm 118.

Ingrediënten op tafel

Tijdens de maaltijd staat er een ‘seiderschotel’ op tafel. Ook zijn er ongezuurde broden. Op de schotel liggen de volgende symbolische ingrediënten:

  • Een lamsbotje. Dit herinnert aan het bloed van het lam. Door het bloed op de deurposten te smeren, ging de tiende plaag aan de Israëlieten voorbij. Ook wij zijn door Jezus’ bloed gered.
  • Bittere kruiden, bijvoorbeeld mierikswortel. Dit symboliseert de bitterheid van het lijden in slavernij.
  • Groene kruiden als selderij en peterselie gedoopt in zout water. Het symboliseert de tranen van hen in slavernij. Groene kruiden staan ook voor nieuw ontkiemend leven.
  • Een ei. Het teken van breekbaarheid, maar ook van nieuw leven.

Charosset, een mengsel van gemalen vruchten, noten, kaneel en zoete wijn. Dit doet denken aan het leem waarmee de slaven in Egypte stenen moesten maken.

Meer proeven

De recepten uit dit artikel komen van dominee-kok Han Wilmink. Deze maaltijd kan naar eigen inzicht gevarieerd worden met meer recepten van hem.
Meer lekkernijen staan in de boeken Bijbels Culinair of Koken met Passie, Han Wilmink, uitgeverij Kok, ISBN respectievelijk 978 90 435 1459 0 en 978 90 435 15801.

Samen vieren

Vorig jaar vierde Hans Riphagen de maaltijd voor het eerst op zijn gemeentekring. Hij vertelt: “Iedereen had een recept gekregen; ik heb de Joods-Romeinse eieren gemaakt. Op de avond zelf vertelden we elkaar over de betekenis van onze gerechten en ik moet zeggen dat het verrassend lekker was. Het was erg bijzonder om dit feest met elkaar te proeven en te beleven.”

Susanne Messelink werd bij haar zus uitgenodigd voor de paasmaaltijd. “Ik hoop dat we het dit jaar weer doen,” zegt ze. “ Het was inhoudelijk namelijk heel goed en het eten was onverwacht lekker. Je wordt echt met elkaar stilgezet bij de diepe betekenis van Pasen, zeker omdat je ook verschillende bijbelgedeeltes met elkaar leest.”

Voorganger Don van den Brandt: “Deze maaltijd is een hoogtepunt voor ons gezin, zeker ook voor de kleinkinderen. Hoe dieper je in de Bijbel duikt, hoe meer heenwijzingen naar Jezus je met elkaar ontdekt. Zo Pesach vieren, is inhoudelijk heel rijk.”

Recept Notendip, oftewel Dukkah

Wat hebt u nodig:
50 gr. sesamzaad
50 gr. amandelen (blank of bruin)
100 gr. blanke hazelnoten
2 el korianderzaad
2 tl fleur du sel of zeezout
paar draaien met de zwarte pepermolen

Keukengerei:
Koekenpan, keukenmachine en (kruiden)vijzel

Voor erbij
Schaaltje met mooie extra vergine olijfolie
Warm brood, in repen.

Bereidingstijd: 15 minuten

Hoe gaat u te werk?
1. Gebruik een grote droge koekenpan met dikke bodem en rooster hierin het sesamzaad. Houd de pan in beweging totdat het zaad goudbruin kleurt en sommige zaadjes beginnen te springen. Laat ze afkoelen.
2. Herhaal dit bij de hazelnoten en amandelen. Als de noten beginnen te glanzen omdat ze olie afgeven, zijn ze klaar. Voeg ze bij het sesamzaad.
3. Rooster dan de koriander en komijnzaadjes. 1 minuut moet voldoende zijn. Laat ze niet te donker kleuren! Doe ze in een apart schaaltje om af te koelen.
4. Pak de vijzel en kneus het korianderzaad en de komijn enigszins fijn. Pak de keukenmachine en doe de afgekoelde noten en de gekneusde zaden erin. Voeg het zout doe en laat enkele malen op hoge snelheid draaien. Het mengsel moet een grof poeder worden, wat kleine stukjes noot mogen er best in blijven zitten. U kunt nog wat peper toevoegen.
Serveer de dukkah in een mooi aardewerk schaaltje, zet er een kommetje met fraaie olijfolie naast en een schaal met warm in repen gesneden brood. Doop het brood in de olie en dan in de dukkah.
Tip! De dukkah blijft twee weken op smaak in een goed afgesloten pot. Gestrooid over salades en bepaalde warme (groente)gerechten is het ook heerlijk!

Recept Charosset, bereidingstijd 10 minuten

Wat hebt u nodig:
3 stevige gewassen rode appels
100 gr walnoten
1,5 tl kaneel
5 el zoete rode port of pesachwijn
1 el honing
beetje citroensap

Schil de appels niet, in vieren snijden en klokhuizen verwijderen. Met grove rasp fijnraspen. Meng de appels met de overige ingrediënten tot een soort brij. Zet de kom tot gebruik afgedekt in de koelkast.

Recept Geroosterde kruidige lamsspiezen

De marinade geeft mooie aroma’s af aan het vlees, tijm en rozemarijn geuren naar een zomers veld met kruiden, knoflook en mosterd zorgen voor zuidelijke pit, kaneel en granaatappelsap voor een oosters zoet tintje… kortom wanneer u zich nu nog niet in de Bijbelse tijden waant, dan weet ik ook niet meer wat ik er nog aan moet doen…

Wat hebt u nodig:
Barbecue met houtskool of briketten
12 spiesen van metaal of van hout, of 6 grote spiesen

1 kilo mals lamsvlees in blokjes van 2 á 3 centimeter (alle lamsvlees gebruiken, vet wegsnijden!)

4 takjes verse tijm
2 el verse rozemarijnnaaldjes
½ kopje met peterselieblad (bij voorkeur de platte soort, dus geen krul)
3 teentjes knoflook
1/2 el grove pittige mosterd
½ - 1 tl kaneel
1 tl vers gemalen zwarte peper
3 el granaatappelsap (te koop in de supermarkt in het koelvak) en 1 el citroensap
of 2 eetlepels granaatappelsiroop met 2 el citroensap, of 3 el citroensap
3 el olijfolie

Pittabrood smaakt er heerlijk bij.

En verder voor het pittige uienmengsel om erbij te serveren:
2 uien kies b.v. voor rode uien!
1 kopje met peterselieblad (bij voorkeur de platte soort, dus geen krul)
2 tl sumak (verkrijgbaar bij de Midden Oosten specialist)
3 el pijnboompitten
2 tl honing
1 el olijfolie
Zeezout, zwarte peper
(Niet uit Abrahams tijd maar wel lekker pittig: 1 verse rode peper zonder zaadjes fijn gesneden)

Bereiding:
(15 minuten voorbereiding, wachttijd 1 uur, bereiding: 30 minuten)

Stap 1. Eerst maken we de marinade. Rits de tijm van de blaadjes, snijd de rozemarijnnaaldjes klein evenals de peterselie. Hak de knoflook fijn. Meng in een flinke kom de tijm, de rozemarijn, het peterselieblad, de knoflook, de mosterd, de kaneel, de zwarte peper, granaatappelsap, citroensap en olijfolie. Roer de marinade door elkaar en werk het vlees er goed doorheen. Gebruik geen zout, dat onttrekt teveel sap aan het vlees. Laat de marinade een uurtje intrekken.
2. Maak de barbecue minstens 40 minuten van tevoren aan. Veel mensen hebben te weinig geduld en roosteren hun vlees op een te hete barbecue met als resultaat zwart vlees, “gekruid” met kankerverwekkende stoffen. Op de kooltjes/houtskool moet een grijs laagje gekomen zijn, dan is de hitte intensiteit optimaal! Na deze korte vermaande preek van mijn kant gaan we verder. Gebruikt u houten spiesen, leg deze dan een half uurtje in water zodat ze niet verbranden. Voor het uienmengsel. Snijd de uien in mooie dunne ringen. Wanneer u niet zo van het scherpe van ui houdt: Leg de uienringen een kwartiertje in een bak met koud water en dep ze daarna droog. Snijd de peterselie fijn en meng in een kommetje de uien, de peterselie, de pijnboompitten, sumakpoeder, honing en olijfolie door elkaar. Voeg wat zeezout en evt. zwarte peper naar smaak toe. Zet koel weg.
3. De barbecue gloeit inmiddels lekker. De licht gekoelde rode wijn fonkelt in het glas. En u rijgt de blokjes vlees aan de spiesen en –hoewel u al goed gevuld bent- loopt het water u in de mond wanneer u in gedachten die heerlijk geroosterde spiesen al voor u ziet. U roostert de spiesen aan elke kant een kleine 3 minuten. Let goed op dat het vlees niet zwart wordt en draai ze af en toe. Het vlees moet niet te gaar en daarmee droog worden. De brochettes mogen een beetje rozé zijn van binnen. Rooster het brood lichtjes op de barbecue. De reuk van goed geroosterd vlees kan onweerstaanbaar zijn. Volgens Genesis 8: 20 en 21 was het vlees wat Noah bereidde na de zondvloed zelfs zo onweerstaanbaar dat de Eeuwige er door bewogen werd om de mensen hun zonden te vergeven en de wereld nooit weer te verwoesten.
4. Fraai is het om de warme spiesen op en grote platte schaal te serveren, met de kom met het uien/sumak mengsel en het brood. Als u zout blieft op het vlees, strooi dat er nu pas over.

Een recept met lamsgebraad vind je ook in Koken met Passie van Han Wilmink.

Recept Italiaanse Paastaart

In de Italiaanse landstreek Liguria kent men typische gerechten voor de paastijd. Een daarvan is paastaart, die lekker is maar ook “sprekend” door de prachtige symboliek. In Italië zelf eet men de taart met verschillende vullingen zoals met jonge snijbiet, venkel, artisjokken of (wilde) spinazie. Heel bijzonder is het om bodem en deksel van de taart van filodeeg te maken. Traditioneel in 33 laagjes, één voor elk levensjaar van Jezus. Ik maak het u wat gemakkelijker. Wij gebruiken korstdeeg. Ook deeg voor hartige taart of bladerdeeg uit de diepvries is oké. Er gaan drie hele eieren in de vulling, deze verwijzen zowel naar de opstanding van Jezus, “ten derde dage opgestaan,” als naar de Drie-eenheid: Vader, Zoon en Heilige Geest. In het deegdeksel worden vaak typische paassymbolen gekerfd zoals een kruis en het ichtusteken, een vis.
Wilde spinazie ook wel turkse spinazie genoemd is te koop bij de midden-oostenspecialist of natuurvoedingswinkel. Komt u niet aan wilde spinazie, koop dan maar gewone hollandse.

500 g korstdeeg of deegmix voor hartige taart of bladerdeeg uit de diepvries
1 kg wilde spinazie (steviger met meer smaak dan de gewone)
4 el olijfolie
2 fijngesneden middelgrote uien
2 teentjes fijngehakte knoflook
1 tl gemalen piment of anders ½ tl kruidnagelpoeder en ½ tl vers gemalen nootmuskaat
100 gram gedroogde tomaten in olie: uitgelekt en in kleine stukjes gesneden
klein kopje zwarte ontpitte olijven in kleine stukjes gesneden
(200 g verkruimelde verse geitenkaas, is in Italië gebruikelijk)
100 g vers geraspte oude (boeren)kaas
7 grote eieren
3 el rauwe rijst (neemt het vocht van de spinazie op, u kunt ook 4 el paneermeel gebruiken, die u over de deegbodem strooit)
zout
versgemalen peper
Speciaal keukengerei: een springvorm van 24 of liever 28 cm

Maak het korstdeeg volgens de aanwijzingen op de verpakking en laat een ½ uurtje rusten.
Verwarm de oven voor op 180 graden
Kneed het deeg nog even door en rol het op een schoon werkvlak met een deegroller uit tot een flinke lap. De lap moet groot genoeg zijn om bodem en wanden te bedekken en voor een “deksel” bovenop. Als u de bakblikbodem op de deeglap legt, kunt u mooi de bodem en het iets grotere deksel uitsnijden. Van het restant van het deeg kneed u nogmaals een bal, die u weer platwalst voor de wanden van de springvorm. Bekleed op deze wijze de met boter ingevette springvorm. Druk met uw vinders de bodem en het deeg stevig in de vorm en zorg voor een goede aansluiting om lekkende naden te voorkomen. Zet de beklede springvorm en het deksel koel weg.

Nu de vulling:
Was de spinazie en verwijder de ongerechtigheden. (Ook een mens kan daar aardig van opknappen) Snijd in repen als u grootbladige wilde spinazie gebruikt. Verhit in een ruime pan 2 el olijfolie en stoof al roerend daarin de spinazie 2 minuten tot deze geslonken is. Laat de spinazie goed uitlekken in een fijnmazig vergiet en druk er dan zoveel mogelijk vocht uit.
Verwarm in een pan 2 el olijfolie en bak hierin de ui glazig, roer er de knoflook en de piment door, even laten meebakken tot u het kruidige aroma opsnuift. Pak een flinke kom en kieper hier de uitgelekte spinazie in, het ui/knoflook/piment mengsel, (de stukjes tomaat,) de olijvenstukjes, (de verkruimelde verse geitenkaas), de geraspte kaas. Hutsel lekker door elkaar en voeg zout en peper naar smaak toe. Roer er dan 3 geklutste eieren door met de rijst.
Goed mengen!

Pak het bakblik met deegvulling en het deegdeksel. Klop een ei los en strijk de helft hiervan over de bodem. U hebt nu nog drie hele eieren over en een ½ geklutste. Zo niet: dan deed u iets fout. Schep ¾ van de vulling in het bakblik met deeg. Strijk glad. Maak m.b.v. een lepel drie kleine kuiltjes in de vulling en breek hierin voorzichtig de drie overgebleven eieren. Verdeel de rest van de vulling hier voorzichtig overheen en strijk glad. Leg het deegdeksel hierop en bestrijk met het restant ei. U kunt wat figuren in het deksel kerven, bv. een kruis in het midden of de vorm van een vis uitsnijden. Met een restje deeg kunt u er ook een kruis (zie foto) of vis opplakken. Bak de taart ruim 1 uur in de onderste helft van de oven op 180 graden gaar. Geef zonodig wat extra onderwarmte. U kunt ter controle een satéprikker in het midden van de taart steken, komt die er mooi droog (zonder vloeibaar ei) uit, dan is de taart gaar. Laat de taart even afkoelen voordat u hem aansnijdt. Paasheerlijk!

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons