Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

De erfenis van Martin Luther King

Zonder King was er geen Obama geweest

in Geloven

'God liet me de berg beklimmen en ik heb het beloofde land gezien. Ik zal daar misschien niet samen met u aankomen, maar ik weet dat we het als volk zullen bereiken', sprak Martin Luther King veertig jaar geleden. De volgende dag, 4 april 1968, werd een hatelijke kogel hem fataal. Is het beloofde land inmiddels bereikt?

Terwijl hij vrolijk vanaf de galerij van zijn hotel naar een jonge collega riep, werd hij overvallen door een schot. Het bleek het einde te zijn van de bijzondere loopbaan van deze jonge, zwarte predikant. Martin Luther King was inmiddels uitgegroeid tot de belangrijkste zwarte leider van Amerika en het boegbeeld van de burgerrechtenbeweging, die de rassendiscriminatie bestreed.

Slavernij

Hoewel de slavernij al bijna een eeuw geleden was afgeschaft, leefden Afro-Amerikanen in de jaren zestig van de vorige eeuw onder een opgelegd systeem van tweederangs burgerschap. Van restaurant tot school, zwarten mochten geen gebruik maken van dezelfde voorzieningen als blanken. “Het was een moderne vorm van slavernij,” vertelt Willem Post, Amerikadeskundige aan het Clingendael instituut. “Afro-Amerikanen hadden geen enkel recht. Ze werden door intimidatie en geweld weggehouden van de stembus en minderwaardig behandeld. Stel je voor dat je niet eens in de bus mag zitten waar je wilt, of je boodschappen niet mag doen in de winkel om de hoek.”

Liefde

Samen met de zwarte bevolking boycotte King het openbaar vervoer, ondernam hij protestmarsen en hield hij sit-ins in restaurants. Omdat dit verzet inging tegen de discriminatiewetten, volgden arrestaties. Het bracht de jonge dominee twaalf keer in de gevangenis. Willem Post: “King bracht een oprechte boodschap. Hij was bereid de prijs te betalen: de prijs van zijn leven, maar ook de gevangenis. Dagenlang zat hij dan met ‘zijn broeders’ in de cel; samen zongen ze negrospirituals of lazen bijbelteksten.” 

Al tijdens zijn theologiestudie ontwikkelde King ideeën over geweldloos verzet. Hij zag het als zijn christenplicht om zich niet te onderwerpen aan het kwade, maar om haat moedig te confronteren met liefde. Zelf vatte hij zijn principe samen als ‘de liefde van Jezus, de methode van Ghandi.’ Zijn oproep tot geweldloos verzet en het liefhebben van de vijand had succes: de rassenscheiding werd in 1964 ongrondwettig verklaard en in 1965 werd het kiesrecht voor Afro-Amerikanen hersteld.

Melk en honing

“Ik vind dat Amerika een grote sprong voorwaarts heeft gemaakt,” blikt Post terug. “Er waren aparte begraafplaatsen voor zwarte mensen, aparte hotels en aparte bioscopen. Die zijn allemaal verdwenen. Dat betekent een grote verandering voor de maatschappij. Racisme ban je natuurlijk nooit uit, maar tegenwoordig zit iedereen in de metro door elkaar heen. Barack Obama is het bewijs, dat ook de blanke mensen deze verandering hebben geaccepteerd. Een zwarte president is geen beladen issue meer.”

Het beloofde land is bereikt, maar het vloeit nog niet over van melk en honing. Sociaal-economisch zijn Afro-Amerikanen nog steeds een achtergestelde groep. Post: “Als je kijkt naar de economie, waar Martin Luther King zich aan het eind van zijn leven druk over maakte, is er weinig veranderd. In zijn tijd was de werkloosheid onder zwarten twee keer zo groot als onder blanke mensen. Dat is nu nog zo. In grote steden als Chicago en Los Angeles leeft een permanente zwarte onderklasse.”

Er waren aparte begraafplaatsen voor zwarte mensen, aparte hotels en aparte bioscopen

Jeugdbendes

Deze beruchte zwarte getto’s met veel armoede en criminaliteit, worden beheerst door gangs, jeugdbendes. Willem Post: “Ik heb een school bezocht middenin het ganggebied van Los Angeles. Daar stonden vier politieauto’s voor de deur en overal zag je beveiligingsmensen. In een klas zaten veertig kinderen en schoolboeken hadden ze nauwelijks.” 

Er is in de afgelopen jaren wel geprobeerd iets aan de zwarte economische achterstand te doen, maar daar zit een grens aan, constateert de Amerikadeskundige. “Veel Amerikanen hebben nu zo iets van: ‘Kom op, je moet het op een gegeven moment zelf doen.’” Ook voor de zwarte bevolking zijn de veranderingen snel gegaan, realiseert hij zich: “Ik was laatst in Atlanta, geboorteplaats van King. Daar zat een oudere meneer op zijn veranda. We maakten een praatje en het bleek dat hij Martin Luther King nog heeft gekend! De opa’s en oma’s van zwarte mensen leefden nog in de tijd dat er openlijk racisme was. Het duurt wel een paar generaties voordat zwarten hun zelfvertrouwen hervinden. Daarom is Obama ook belangrijk voor ze. Sinds King hebben zwarte mensen voor het eerst weer een sterke zwarte leider. Hij schrijft geschiedenis als de eerste succesvolle presidentskandidaat.”

Preekkunst

Willem Post herkent in Barack Obama een soort tweede King. “Hij gebruikt mooie retoriek en spreekt net als King met van die lange uithalen, als een echte zwarte dominee. Hij refereert aan de Amerikaanse droom, die er voor iedereen is. Dat was ook Kings belangrijkste boodschap. Terwijl ik wegliep bij Obama’s toespraak, stonden mensen op de banken met tranen in hun ogen, toen dacht ik: ‘Dit is niet zozeer een politicus, maar een prediker.’”

Als kind was hij trouwens al onder de indruk van Kings preekkunst, bekent de Amerikadeskundige. “Als ik vroeger in de kerk naar een saaie dominee moest luisteren, dacht ik wel eens: ‘Tjonge, je zou maar zo’n dominee hebben als Martin Luther King.’ Ik was geïmponeerd door zijn toespraken op tv. Hij verstond zijn roeping als dominee om mensen te raken.”

Bijbel

Retorisch doet Obama niet voor hem onder, maar toch is het nog te vroeg om echt te spreken van een nieuwe King. Zijn programma is bijvoorbeeld niet duidelijk over de aanpak van de zwarte getto’s. Post: “Het is vooral veel retoriek: ‘Yes, we can!’ Wat King kenmerkte, was een diepte in zijn standpunten. Ze waren ergens op gebaseerd, namelijk op de Bijbel. Bij Obama mis ik de basis. Veel zwarte mensen stemmen voor hem vanwege het idee: ‘Geweldig, eindelijk een zwarte kandidaat,’ maar wat dóet hij aan criminaliteit en tienerzwangerschappen? Als je preekt, moet je ook naleven wat je predikt.” 

Zonder King was er geen Obama geweest, beaamt Willem Post. “In de jaren zestig is de politieke en juridische toestand veranderd. Daar heeft niet alleen Obama profijt van, maar alle Amerikanen. King was een inspirerende leider, die een brug wist te slaan tussen zwart en blank.” Zijn geweldloosheid heeft hem zelfs in blank Amerika populair gemaakt. Dit jaar wordt in Washington begonnen met de bouw van een monument voor de zwarte dominee. “Daarmee hij wordt de eerste ‘gewone man’ tussen de beroemde presidenten.”

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons