Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Films kijken én doorzien

'Film is de barometer van de cultuur'

in Mediatips

Onderzoeken wijzen uit dat christenen massaal film kijken. Toch is er nauwelijks sprake van een grondige bezinning. En de filmkritiek die er is, blijft nogal eens steken in oppervlakkige beoordelingen waarbij de essentie van de film niet wordt gepeild. Dat moet anders, vinden we bij Visie. Naast filminformatie willen we ook diepgaander de bezinning op films stimuleren.

In Visie besteden we sinds mei 2007 aandacht aan de films die op televisie worden uitgezonden. Al langer plaatsten we met enige regelmaat recensies van actuele bioscoopfilms. Waarom doen we dat? Uit eigen onderzoek blijkt dat bijna driekwart van onze lezers de aandacht voor films op prijs stelt; slechts tien procent ziet liever geen filmbesprekingen in Visie. Welk deel van onze lezers ook daadwerkelijk film kijkt, hebben we nog niet onderzocht. Maar uit onderzoek van het Reformatorisch Dagblad blijkt dat in hun achterban, die vanouds doorgaans geen tv in huis heeft, maar liefst zestig procent van de jongeren regelmatig films kijkt via dvd, video of internet. We mogen aannemen dat het percentage bij Visie-lezers hoger ligt, omdat zij meestal ook tv in huis hebben.

Kritisch

Ronald Westerbeek is hoofdredacteur van het opinieblad CV•Koers. Met een aantal andere filmliefhebbers nam hij het initiatief voor de website CV•Film. “In de Verenigde Staten vindt er al gedegen bezinning op film plaats door orthodoxe christenen, maar in Nederland is dat nog nauwelijks op gang gekomen. Als filmliefhebbers willen we daaraan bijdragen door recensies te bieden van actuele films, maar ook door bezinnende artikelen op de site te plaatsen. We weten dat er massaal naar films wordt gekeken door christenen, maar er wordt helaas vaak kritiekloos geconsumeerd. Er zijn gelukkig ook veel goede films waar je echt van kunt genieten, maar het is wel zaak om kritisch te onderscheiden. Iedere film heeft een onderhuidse boodschap, die er soms heel geraffineerd in verpakt zit. Dat is boeiend, maar je moet het wel doorhebben. We willen met de site bevorderen dat er wat kritischer geconsumeerd wordt. Leer filmtaal begrijpen, doorzie hoe filmmakers je hun waarheid voorspiegelen en wees je ervan bewust hoe film werkt. Als je bewuster met film omgaat, zul je bovendien ontdekken dat je van knap gemaakte films nog meer gaat genieten.”

Cultuur

Er blijkt nóg een reden te zijn om je als christen in film te verdiepen. Westerbeek: “Als je het Evangelie wilt verkondigen in de huidige cultuur, is het enorm belangrijk om die cultuur te kennen en te begrijpen. Film is een heel geschikt middel om de belevingswereld van mensen te leren begrijpen. Juist ook films waar je zelf als christen niet zoveel mee hebt. Waarom verschenen er voor de millenniumwisseling zoveel sombere films over een naderend wereldeinde? Waarom was The Matrix zo’n enorme hit?” Westerbeek legt uit hoe het in Hollywood vaak werkt: “Films zijn zelden trendsettend; de massafilms zijn meestal trendvolgend. Het produceren van een film kost namelijk zoveel geld, dat de makers zeker willen weten dat de film een kassucces wordt. Filmmakers zijn heel goede marketingmensen, die goed aanvoelen wat er leeft in de cultuur. Wil je de cultuur leren kennen, kijk dan naar wat film- en reclamemakers doen. Film is een barometer van de cultuur.”

Mythe

Reinier Sonneveld is filmmaker, schrijver en medewerker van CV•Film. In het artikel ‘Film is de achtbaan’ onderzoekt hij welke houding christenen aannemen ten opzichte van film. Hij schrijft: “Als je bedenkt hoe de meeste christenen films kijken, lijkt het antwoord: naïeve openheid. Alles wat los en vast zit kijken, volledig op smaak selecteren en hoogstens enig ongemak voelen bij een al te erotische scène.” Is het dan niet maar beter om film helemaal te mijden? “Het kan een diep-christelijke keuze zijn je van film te onthouden.” Maar, verderop in zijn verhaal benadrukt Sonneveld dat mijding vaak een te makkelijk criterium voor rechtzinnigheid is geworden. Als de mythe eraf is, blijken er geen regels overgebleven te zijn. “Oppervlakkige mediakritiek leidt tot nog oppervlakkiger openheid.”

Als openheid en mijding geen opties zijn, kunnen we maar beter goed selecteren: slechts een deel van de films kijken en eventueel uitzetten als het te erg wordt. Sonneveld waarschuwt echter voor oppervlakkigheid: “De valkuil van christelijke selectie is wetticisme.” Ronald Westerbeek herkent dit en licht toe: “Er wordt nogal eens uitgegaan van het aantal vloeken en bedscènes dat in een film voorkomt. Er zijn zelfs Amerikaanse websites die daar concrete scores van bijhouden. Zo wil ik als christen niet in de samenleving staan; het is oppervlakkig en krampachtig. En het werkt ook niet. Er zijn films waar geen geweld, erotiek of grof taalgebruik in zit, en die dan op zo’n site een heel mooie score krijgen, terwijl de boodschap van de film haaks staat op de liefde en waarheid van God. En andersom zijn er films die zich in een harde context afspelen, waarin klappen vallen, maar die iets laten zien van de betekenis van vergeving en verzoening. To end all wars bijvoorbeeld, is een keiharde film die beoordeeld is als 16+. Maar het is een film die op overtuigende wijze het Evangelie toont.”

Sympathie

“De beslissing valt bij de persoonlijke houding,” concludeert Sonneveld in zijn artikel. “Veel meer dan het vaststellen van de precieze grenzen, zal een christelijke kijker zich dus moeten concentreren op het vormen van zijn karakter.” Hij citeert Marcus 7:15: ‘Niets wat van buiten de mens in hem komt, kan hem onrein maken, maar wat uit de mens naar buiten komt, dat maakt hem onrein.’ Sonneveld benadrukt dat ons karakter zich vormt in de navolging van Jezus. Hij haatte de zonde, maar hield van de wereld. “Wie zo liefheeft, verandert. Dat betekent niet een keuze voor of tegen mijding, openheid of selectie. Deze blijven alledrie een optie. Maar mijding is dan niet meer uit angst, maar uit wijsheid: het wordt een positieve keuze iets te laten voor Gods eer. En openheid is niet naïef meer, maar verdiept tot solidariteit: je kent oprechte interesse in je medemens en weet de verwantschap. En selectie is niet oppervlakkig meer, maar persoonlijk: je laat je niet binden door wetticisme, maar vormt je verlangens in gerichtheid op Christus.” De houding die Sonneveld voorstaat is: sympathie. Sympathie voor een wereld die geschapen is en gevallen. Juist wie liefheeft, kent zijn grenzen, maar met een andere motivatie. “Niet alles ligt van tevoren vast, er is ruimte voor het experiment. Voor verrassingen, echte ontmoetingen en leermomenten – helaas ook onaangename.”

Sympathie dus, zoals Jezus sympathie had voor deze wereld. Niet bepaald de makkelijkste weg, maar wel de boeiendste. Van volwassenen kun je dat vragen. Maar hoe ga je daar richting je kinderen mee om? “Of je het nu leuk vindt of niet, kinderen groeien op met films,” reageert Westerbeek. “En leer ze maar dat filmkijken ook heel erg leuk kan zijn. Er wordt vaak gedacht dat we het allemaal buiten de deur kunnen houden. Dat is een mythe. Of men heeft het idee dat het allemaal wel losloopt. Nou, het loopt dus niet los, want er komt veel beïnvloeding op ze af. Film doet wel degelijk wat met je. Er zit veel tussen wat op je geloof wel degelijk negatieve invloed heeft. Leer je kinderen daarom vrijmoedig, maar waakzaam met cultuuruitingen omgaan. Leer ze onderscheiden. Wij doen dat door samen met hen te kijken en te bespreken wat we zien. En dan hebben ze soms opvallend goed door wat er aan de hand is.”

Christelijke filmrecensies

Tekst: Arie de Kok

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons