Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Kinderloosheid: 'Het gaat nooit over'

Arja de Jong-Kalkman maakt taboe-onderwerp bespreekbaar

Het onderwerp ongewenste kinderloosheid is vaak niet bespreekbaar. Niet in de omgeving van het echtpaar, maar ook niet tussen man en vrouw zelf. Tot die conclusie kwam psychologe Arja de Jong-Kalkman en deze ontdekking zette haar aan tot het schrijven van het boek ‘Het gaat nooit over’. “Communiceren met je partner en de omgeving maakt de verwerking makkelijker.”

Er ligt een taboe op het thema kinderloosheid. Dat ontdekte psychologe Arja de Jong via gesprekken met ongewenst kinderloze echtparen die zij ontmoette in haar praktijk en via een christelijke lotgenotengroep. “Je ziet vaak de impasse ontstaan dat de omgeving er niet over praat omdat het echtpaar zelf daar blijkbaar moeite mee heeft. En ook het echtpaar praat er niet over omdat zij het gevoel heeft dat er geen belangstelling voor is. Een misverstand dus, waardoor het vaak blijft bij een vraag of opmerking, maar het verdriet niet verder gedeeld kan worden.”

Blijven steken in het gemis
De hulpverlener ziet daarbij wel verschillen tussen echtparen onderling. Zo geeft ze aan dat sommigen al vrij snel een andere invulling voor hun leven zoeken omdat zij ervan overtuigd zijn dat ook een leven zonder kinderen waardevol is. Ze ontmoet echter ook mensen die lang blijven steken in het gemis. “Vaak komen zij niet toe aan loslaten of verwerken, omdat ze nog middenin allerlei medische onderzoeken zitten en de hoop op kinderen niet op kunnen geven. Maar voor allen geldt, zoals de titel van het boek zegt: Het gaat niet over; het is een blijvende moeite.”

De draad oppakken
Ieder mens heeft een eigen karakter en zal op een heel persoonlijke manier met de dingen van het leven omgaan. Dat is volgens De Jong een van de redenen waarom het ene echtpaar sneller de draad van het leven oppakt dan het andere paar. Maar ook de omgeving is een belangrijke factor. Ze legt uit: “In een omgeving waarin het krijgen van kinderen hoog gewaardeerd wordt, zal kinderloosheid anders beleefd worden dan in een meer ambitiegericht milieu. Daarin wordt het ouderschap weliswaar ook als een zegen beschouwd, maar heeft ook ontplooiing op andere levensterreinen hoge prioriteit.”

Wat zijn de opvallendste verschillen in beleving tussen mannen en vrouwen?
“In algemene zin zie je dat een vrouw emotioneler reageert. Bij een normale cyclus wordt zij er immers iedere maand opnieuw mee geconfronteerd dat haar lichaam zich tevergeefs heeft voorbereid op een zwangerschap. Deze teleurstellingen hebben veel invloed op haar leven. Bovendien neemt het ouderschap bij vrouwen meestal een meer centrale plaats in het leven in dan bij mannen, die weliswaar ook erg kunnen uitzien naar kinderen, maar bij wie hun werk vaak een grotere plaats vervult.
Die verschillen zie je in de verwerking van kinderloosheid terugkomen. Een vrouw heeft veel meer de neiging om uiting aan haar gevoelens te geven, op welk niveau dan ook. Terwijl een man er verdriet over heeft, maar het meer innerlijk verwerkt en veelal op zoek zal gaan naar praktische oplossingen om de leegte te vullen. Je ziet nogal eens dat de vrouw een rouwproces doormaakt en dat de man meer een troostende en beschermende rol heeft. Het gevaar daarvan is dat je niet toekomt aan het samen verwerken van het verdriet.
Communicatie is in elke relatie belangrijk, maar vooral als er zorgen en verdriet zijn. Veel kinderloze echtparen denken echter dat ze er maar beter zomin mogelijk over kunnen praten, omdat je het anders alleen maar erger maakt en de pijn steeds naar boven haalt. Men probeert elkaar zoveel mogelijk te ontzien. Terwijl juist het tegenovergestelde het geval is: gedeelde smart is halve smart; juist het delen en uiten van gevoelens verzacht. Ik doe in het boek een appèl op echtparen om er, hoe moeilijk het ook is, toch over te praten. Omdat het zo’n teer onderwerp is, ben je zo bang dat je de controle verliest over jezelf; je stelt je kwetsbaar op en je moet je eigen pijn prijsgeven. Maar dúrf dat en probeer samen een heilzame weg te vinden in hoe je verder wilt. Wees niet bang voor je emoties en onderdruk ze niet. Kinderloosheid is erg en daar mag je ook uiting aan geven. Dat lucht enorm op en het brengt je dichter bij elkaar. Als je gevoelens wegstopt, loop je het risico dat je allebei je eigen spoor trekt en kun je elkaar tenslotte helemaal kwijtraken.”

Teer verdriet

Voor jou is het een heel teer verdriet, terwijl andere mensen je het gevoel geven dat ze gewoon willen weten wat er aan de hand is. Wíllen ze geen kinderen of kunnen ze ze niet krijgen? Als het echtpaar dan zegt dat ze aan het dokteren zijn, wil men vervolgens graag weten aan wie het ligt. (Blz. 42)

U roept echtparen ook op het naar de omgeving bespreekbaar te maken. Kan de omgeving daar zelf bij helpen?
“De omgeving heeft, als het gaat om het verwerken, een belangrijk aandeel. Ga er daarbij niet vanuit dat je volledige hulp en troost kunt bieden en kijk uit voor goedbedoelde, maar zo vaak misplaatste opmerkingen. Het is meestal voldoende om een klankbord te zijn. Het belangrijkste is dat kinderloosheid een plek krijgt. Net zoals mensen mét kinderen vol zijn van hun gezin en daar veel over praten, zo mag ook het níet hebben van kinderen bespreekbaar zijn. Ik denk dat veel mensen zonder kinderen toch vaak - onterecht - bang zijn om zielig gevonden te worden of bang zijn het verwijt te krijgen dat ze klagen. Maar hun verdriet mag een plaats krijgen, net zo goed trouwens als ieder ander kruis in het leven. Meeleven kan dan heel troostvol zijn.
We hebben als christenen de bijbelse opdracht elkaars lasten te dragen. En ik denk dat dat vaak te weinig tot zijn recht komt. Die taak die we als gemeenschap hebben, is niet vrijblijvend. Meeleven is een onderdeel van ons medemens-zijn, zeker ook in de kerkelijke gemeente. Er zijn mensen mét kinderen en zónder kinderen, maar we hebben elkaar nodig. Dat erkennen, doorbreekt ook het taboe en voorkomt dat mensen zonder kinderen een stempel krijgen opgedrukt. Het voorkomt bovendien dat de omgeving nieuwsgierige vragen stelt of onhandige, pijnlijke opmerkingen maakt.”

Verwachtingspatronen

Het is belangrijk je te realiseren dat mannen evenzeer een verlies en rouwproces doormaken als vrouwen, maar daarmee vaak anders omgaan dan hun vrouw. Als je daar erg in hebt, kun je verkeerde verwachtingspatronen voorkomen en helpt het je de juiste toon te vinden in het praten hierover met elkaar. (Blz. 66)

In het boek wordt ook aandacht geschonken aan ongehuwden en aan secundaire onvruchtbaarheid (wanneer echtparen niet meer dan één kind kunnen krijgen) In hoeverre is hun proces te vergelijken met dat van kinderloze echtparen?
“Ook voor die groepen geldt dat velen het gemis van kinderen als een moeite in het leven ervaren. Voor ongehuwden kan het niet hebben van kinderen soms zwaarder wegen dan het niet hebben van een partner. En hoewel zij geen medische onderzoeken doormaken, is er wel heel veel herkenning in de beleving en verwerking.
Bij secundaire kinderloosheid hebben de ouders het gevoel dat ze er maar niet over moeten praten, omdat ze de kinderzegen toch hebben ontvangen. Ze zijn bang ondankbaar te zijn, terwijl het verlangen naar meer kinderen toch heel sterk kan zijn. Ook zij gaan vaak door een proces van onderzoeken heen.
Voor ongehuwden en voor mensen die te maken hebben met secundaire onvruchtbaarheid is het vaak nog moeilijker bespreekbaar, omdat de omgeving er eenvoudigweg niet óp komt dat ook dat een verdriet kan zijn.”

Op slot

Hij: ‘Wij kunnen geen kinderen krijgen. Onderzoek heeft uitgewezen dat het aan mij ligt en er is niets aan te doen. Ik heb het er erg moeilijk mee. Ik weet niet hoe het nu verder moet. Ik ben al geen prater, maar nu lijk ik van binnen helemaal op slot te zitten. Er gaan allerlei gedachten door mijn hoofd, maar de woorden blijven in mijn keel steken. En wat zou ik er ook over moeten zeggen? De situatie verandert er niet door en je doet jezelf en elkaar alleen maar pijn. Als ik naar mijn vrouw kijk die nu zo verdrietig rondloopt, voel ik me schuldig. Ik zou haar zo graag willen troosten, maar hoe?’
Zij: ‘We kunnen geen kinderen krijgen, omdat mijn man onvruchtbaar is. Ik heb daar veel verdriet over, maar ik kan daar met geen mogelijkheid met hem over praten. Ik weet eigenlijk niet eens hoe erg hij het vindt, want hij sluit zich nu meer dan ooit in zichzelf op. Hij heeft ook geen idee wat er in mijn hoofd omgaat. Ik durf er niet eens met hem over te beginnen. We moeten onze kinderwens loslaten en nu raken we elkaar ook nog kwijt. Ik heb me nog nooit zo eenzaam gevoeld. Ik zou hem zo graag willen bereiken, maar hoe?’ ( blz. 55)

Is ‘het gaat nooit over’ de enige conclusie die te trekken valt als het gaat om kinderloosheid?
"Nee. Het is een uitspraak die veel mensen zonder kinderen hebben gedaan, maar er staat geen punt achter, maar een komma. Het gaat nooit over, maar: je kunt er wel op een betere of zinvollere manier mee omgaan. Ds. Van den Born, die het laatste hoofdstuk heeft geschreven, wijst er op dat die uitdrukking ook een andere dimensie heeft. Gods liefde, genade en steun gaan nooit over - eindigen nooit - ook niet voor mensen zonder kinderen. Dus het is moeilijk, het is een kruis, maar ook mensen zonder kinderen kunnen een gelukkig, zinvol en waardevol leven leiden.”

Gewoon

Doe toch alsjeblieft gewoon tegen ons! We voelen ons al zo anders, zo apart. Sommigen willen ons helpen en zeggen: ‘Probeer het maar van je af te zetten en laat het vooral je leven niet beheersen!’ Of: ‘Je moet maar proberen het te accepteren, daar heb je veel meer aan dan al dat getob!’ Of: ‘Maar je kunt toch een kindje adopteren, dan heb je het verdriet om kinderloosheid toch niet meer.’ Was het maar waar... (Blz. 87)

Geschreven door:

Mirjam Hollebrandse

Eindredacteur visie.eo.nl

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

‘Ik dacht dat ik de enige was die niet zwanger werd’

‘Ik dacht dat ik de enige was die niet zwanger werd’

Er zijn mensen die er niet over uitgepraat raken, en ook Facebook staat er vol mee: de echo van de baby, de eerste stapjes, het beste merk luiers en...

Ongewenst kinderloos: onzichtbaar verlies

Ongewenst kinderloos: onzichtbaar verlies

Trouwen en kinderen krijgen. Het wordt vaak in een adem genoemd en lijkt de gewoonste zaak van de wereld. Toch krijgt één op de tien paren in...

Wat doen we met de kinderen?

Wat doen we met de kinderen?

Jaarlijks vinden bijna 40.000 echtscheidingen plaats en de rampzalige gevolgen voor kinderen worden zwaar onderschat: van stotteren, dromen en...