Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Achter de sluier van de eeuwigheid

Dr. P.J. Visser over de ultieme tegenstelling: hemel en hel

in Geloven

Een huiveringwekkender contrast is ondenkbaar: hemel en hel. De bestseller Deadline van Randy Alcorn zette dr. P.J. Visser, Hervormd predikant in Den Haag, aan het denken. Wat zegt de Bijbel over het leven na de dood?

“Tijdens het lezen van de roman Deadline realiseerde ik me hoe weinig we er eigenlijk bij stilstaan,” vertelt hij. “Als christenen geloven we dat ons een eeuwigheid wacht; waarom verdiepen we ons er dan zo weinig in? Als je op vakantie gaat, haal je reisgidsen om alvast een indruk te krijgen van de plaats van bestemming. Zo ben ik de Bijbel opnieuw gaan bestuderen om te ontdekken wat God ons erover vertelt. Alcorn beschrijft de hemel en de hel op zo’n manier dat ik vaak dacht: zo zou het inderdaad kunnen zijn.”

Veel christenen vragen zich af wat we zullen ‘doen’ in de hemel. Dr. Visser herkent die vraag. “Bij de beantwoording moet je voor ogen houden dat er een nauwe relatie is tussen het begin en het einde van de Bijbel,” stelt hij. “Uit Genesis wordt duidelijk dat God heeft gewild dat wij met onze eigenheid volop tot ontplooiing zouden komen. Hij schiep ons als koningen en priesters. Als koningen mochten we heersen over de werken van Zijn handen. We waren priesters in de zin dat ons hele leven toegewijd was aan onze Schepper. Dát is uiteindelijk wat Hij op de nieuwe aarde met ons gaat realiseren. Hij houdt Zijn oorspronkelijke bestemming met ons vast. Dat is ook de betekenis van de nieuwe naam die Hij ons zal geven (Openbaring 2:17, red.). Dit duidt erop dat wij onze persoonlijkheid niet verliezen; God zal haar echter wel vernieuwen. In Gods toekomst zal er zeker geen grijze eentonigheid zijn, maar juist een onvoorstelbare veelkleurigheid. In ons nieuwe bestaan zullen we volledig tot ontplooiing komen.”

Aan dit ‘tot ontplooiing komen’ zitten volgens hem diverse aspecten. “We zullen allereerst thuiskomen bij God. Er is op aarde altijd een soort permanente heimwee, een gevoel van ongeborgenheid. Dat voel je niet altijd, maar soms kan het je overvallen – hoe goed je het hier ook hebt. Dat zal pas voorbij zijn als we bij God zijn. In de tweede plaats zullen we thuiskomen bij elkaar, als broeders en zusters. De liefdeband die er nu al is, zal straks tot volle ontplooiing komen. De Bijbel gebruikt vaak het beeld van een feestmaaltijd. We zullen eten met Abraham, Izak en Jakob en een ontelbare menigte. Het zal absoluut geen saaie bedoening zijn! Eindeloos zul je elkaar ontmoeten en herinneringen en ervaringen met elkaar delen. Zoals de discipelen Mozes en Elia onmiddellijk herkenden bij Jezus’ verheerlijking op de berg, zo zullen wij mensen direct herkennen die we hier nooit hebben ontmoet. In de derde plaats kom je ook thuis bij jezelf: je komt als mens tot je bestemming. Het leven houdt – hoeveel je ook hebt bereikt – altijd iets onbevredigends, iets onafs. Straks niet meer. Ten slotte kom je thuis op de nieuwe aarde. De wereld heeft nu altijd iets dreigends: ze is mooi én gevaarlijk. Die nieuwe aarde is écht de aarde, maar dan zonder al dat onheilspellende.”

Wachtruimte

Veel christenen gaan er zonder meer vanuit dat de hemel de eindbestemming is voor de gelovigen. Visser deelt die mening niet. “De hemel is in de Bijbel geen eindbestemming, maar een tussenstation of wachtruimte,” licht hij toe. “De nieuwe aarde is onze eindbestemming. De hemel kun je vergelijken met Zwitserland in de Tweede Wereldoorlog: overal woedde de strijd, maar daar niet. Tegelijk is er in de hemel – lees Openbaring 6 – het besef dat de strijd op aarde nog altijd woedt. In de hemel wordt nog steeds geroepen, gehoopt en geloofd: ‘Hoe lang nog Here…?’ Volgens Pascal is Christus in doodsnood tot het eind der tijden en de Zijnen delen in die worsteling. In de hemelse heerlijkheid mogen wij dat echter wel helemaal doen in het licht van Christus’ uiteindelijke overwinning. Gelovigen zijn wel de aardse strijd te boven, maar zien tegelijk nog uit naar de totale zege, als Jezus alle vijanden heeft verslagen en het Koninkrijk aan de Vader gegeven heeft.”

Comfortabel

Over de andere eindbestemming die de Bijbel ons in inktzwarte kleuren schildert, de hel, wordt tegenwoordig beduidend minder gesproken dan enkele decennia geleden. Op de vraag of hij daar een verklaring voor heeft, reageert Visser: “Het hangt in ieder geval samen met onze cultuur. Geloven moet je iets opleveren en een goed gevoel geven. De ‘vele verdrukkingen’ waar Jezus over sprak, zijn ingewisseld voor de ‘kick’ die Hij geeft. In zo’n cultuur kun je al helemáál niet meer aankomen met de hel. Er rust een taboe op. Zeggen dat mensen verloren kunnen gaan, druist in tegen ons gevoel voor fatsoen. Waarschijnlijk was dat in Jezus’ dagen niet anders. Gelet op Zijn woorden ging bijna heel Israël ervan uit dat het toch wel goed kwam.”

Biedt het Oude Testament aanwijzingen voor het bestaan van de hel?
“Hemel en hel worden niet zo duidelijk benoemd,” reageert Visser. “Overigens was het voor een oosterling wel vanzelfsprekend dat het leven een vervolg had. Er wordt in het Oude Testament onomwonden gesproken over de toorn van God, over een eeuwige verwoesting en over het feit dat de goddelozen geen dageraad hebben. In die zin komt de notie van de hel wel degelijk voor, zij het veel minder concreet dan in het Nieuwe Testament.”

Ook de hemel komt in het Oude Testament minimaal in beeld, zegt hij. “Al zijn er wel aanwijzingen. Asaf heeft het er bijvoorbeeld over in Psalm 73: ‘Gij zult mij leiden door Uw raad en daarna opnemen in Uw heerlijkheid.’ Er is een diep besef en vertrouwen dat Gods barmhartigheid geen einde heeft en dat dus ook het leven van de Zijnen geen einde heeft. Dat is ook voor ons nog altijd een geweldige gedachte. Want geloven in de hemel blijft een aangevochten zaak, nooit logisch… Zijn eeuwige goedertierenheid, die vlees en bloed werd in Jezus, geeft echter houvast! Net zomin als jouw liefde ophoudt als een geliefde sterft, breekt de Zijne ook niet af. Onze liefde staat echter machteloos, terwijl Zijn liefde almachtig is.”

Ultieme kater

Over de hel is in de kerkgeschiedenis veel gedacht, geschreven en gepreekt. Wie zijn oor te luister legt, komt diverse denkbeelden op het spoor. Veel theologen hebben de klassieke visie op de hel losgelaten. Bekend is de hartenkreet van prof. H. Berkhof: “In Gods naam hopen we dat de hel een louteringsweg is.” Anderen, onder wie de bekende dr. John Stott, geloven dat mensen in de hel na verloop van tijd ophouden te bestaan. Voor geen van die alternatieve visies vindt Visser echter steun in de Bijbel. “Ik begrijp ontzettend goed dat ze een uitweg zoeken, maar die is er niet – hoe graag we dat ook willen. Toen ik met het onderwerp bezig was, greep het me ontzettend aan... het is zó vreselijk, als je nadenkt over die buitenste duisternis, de worm die niet sterft en het onuitblusbaar vuur. Jezus gebruikte deze beelden voor een onzegbare realiteit: geen streepje licht, enkel angst en eenzaamheid, pijn en demonie, wroeging en zelfverwijt. En het verstikkende is, dat er geen uitweg is. In de muziek wordt de hel soms voorgesteld als een plek van eindeloos uit je dak gaan in de zonde. Maar de angel van de hel is dat de ‘lol’ van de zonde eraf is – alleen het gif en het dodelijke ervan blijven daar over. De hel is de ultieme kater op de zonde.”

Op de keper beschouwd, zijn er volgens de bekende christelijke auteur en apologeet C.S. Lewis slechts twee soorten mensen. Zij die tegen God zeggen: ‘Uw wil geschiede’ én zij tegen wie God Zelf eens zal zeggen: ‘Uw wil geschiede’. Visser: “Lewis zegt daarmee terecht dat de hel de consequentie is van je eigen keuze. Wil je zonder God leven op aarde? Dan zal dat in de hel voorgoed zo zijn, al kan ik er met m’n verstand niet bij.”

Juist Kerst plaatst ons voor de realiteit van hemel en hel, benadrukt Visser. Hij verwijst naar de bekendste tekst uit de Bijbel: Johannes 3:16. “Daar staat dat God Zijn Zoon uit liefde voor de wereld naar deze aarde zond, opdat wie in Hem gelooft niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft. Niemand sprak zoveel over de hel als Jezus. En Hij doet dat omdat Hem er alles aan gelegen is dat wij daar niet komen. Hij weet als geen ander wat de verlorenheid is; misschien dat Hij er daarom als geen ander over spreekt. Uiteindelijk kunnen we niet geloven in het geheim van het kruis, zonder te geloven in de hel. Jezus is Zélf afgedaald in de hel, in de verlatenheid, de duisternis en de eenzaamheid – de verschrikking van het gescheiden zijn van God. Tegelijk is dat het geheim van Kerst: Hij daalde af tot in de hel voor mij… opdat de hemel voorgoed voor ons zou opengaan!”

Meer lezen

Voorbij de dood, dr. J. Hoek. Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer, 1996.
Deadline (roman), Randy Alcorn, Uitgeverij Novapres, Apeldoorn, 1995.
De grote scheiding (roman), C.S. Lewis, Uitgeverij Kok, Kampen, 2002.
Belangrijke vragen over de hel, Ajith Fernando, Uitgeverij Novapres, Apeldoorn, 1998.
In het licht van de eeuwigheid, Randy Alcorn, Uitgeverij Novapres, Apeldoorn, 1999.

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons