Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu clock Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Hoe tolerant zijn christenen?

Thema Kroonbede 2005: 'Tillen aan verschillen'

in Nieuws

Hoe moet je met elkaar omgaan in een samenleving met forse culturele en religieuze verschillen? Ook voor christenen is die vraag brandend actueel. Daarom staat de komende Kroonbede, de landelijke gebedsdienst aan het begin van het parlementaire jaar, stil bij het thema: 'Tillen aan verschillen'. Hoe tolerant zijn christenen?

Hoofdspreker tijdens de Kroonbede van 13 september (zie kader) is Arnold van Heusden, directeur van de Evangelische Alliantie in Driebergen. Dr. Gijsbert van den Brink, Hervormd predikant en docent dogmatiek aan de Universiteit in Leiden, hield in januari een veelbesproken lezing over tolerantie tijdens een forumdiscussie voor het Platform Normen en Waarden. Daarbij sprak hij over ‘tillen aan verschillen’. Die fraaie uitdrukking is tot thema van de Kroonbede 2005 verheven.

Voor de duidelijkheid: wat verstaan jullie onder tolerantie?
Van den Brink: “Tolerantie betekent drie dingen: je bent werkelijk geïnteresseerd in anderen, je lijdt eraan wanneer hun opvattingen een wereld van verschil vormen met je eigen diepste overtuiging en je zoekt het gesprek daarover, maar je erkent tegelijk het recht van die ander om zijn mening uit te dragen.”
“Tolerantie is dus het tegenovergestelde van onverschilligheid,” vult Van Heusden aan. “Tolereren is het lijden aan en verdragen van schijnbaar onoverbrugbare verschillen.”

Wat leren jullie vanuit de Bijbel als het gaat om de vraag hoe wij als christenen moeten omgaan met andersdenkenden?
Van Heusden: “Mijn belangrijkste observatie vanuit het Oude Testament is dat ‘de vreemdeling in de poort’ allereerst welkom werd geheten en veel burgerrechten ontving. Allereerst was er dus belangstelling, zorg en gemeenschap binnen Israël. Direct over tolerantie beginnen als iemand bij je binnenkomt in je land of huis, is een wonderlijke benadering. Je moet met gastvrijheid, zorg en liefde beginnen. In de loop van dat proces komen eventuele verschillen openbaar.”
“Die verschillen kun je beter benoemen dan verbloemen,” reageert Van den Brink. “Ook is het goed om te erkennen dat verschillen – zeker op religieus gebied – niet onbetekenend zijn.”

Oplossen

Heeft tolerantie niet ook te maken met het feit dat mensen geschapen zijn naar Gods beeld?
“Inderdaad,” beaamt Van den Brink. “Christen-zijn houdt in dat je anderen ziet als mede-beelddragers van God. De huidige problematiek in onze maatschappij heeft alles te maken met het feit dat we uit elkaar vallen in losse groepen en individuen. In de Bijbel staat altijd het gemeenschapsdenken voorop.”

Is tolerantie geen plat woord in vergelijking met het gebod om je (andersdenkende) naaste lief te hebben als jezelf?
“Misschien ja en nee,” antwoordt Van Heusden, “want tolerantie is ook een bijbels woord. De Efezebrief spreekt over het elkaar verdragen. Tolerantie is een realistisch woord. Bij sommige mensen moet je ermee beginnen, terwijl je bij anderen ook niet verder komt dan tolerantie. Ik ken er enkelen, bij wie ik mezelf op de schouders klop als ik ze verdragen heb.”
Van den Brink: “Als je het woord tolerantie neemt in de zin van verdraagzaamheid, of eventueel zelfs lijden aan elkaar en het ondanks dat toch met elkaar uithoudt, dan kan tolerantie wel eens de proef op de som zijn van de naastenliefde. Natuurlijk is het begrip naastenliefde breder dan tolerantie. Het is een passieve vorm, misschien ook niet de makkelijkste, van naastenliefde.”

‘Tolerantie kan wel eens de proef op de som zijn van naastenliefde’

Christelijk Iran

Zijn Nederlandse christenen tolerant?
“Ik onderscheidt drie soorten,” antwoordt Van den Brink. “Je hebt christenen die ‘tolerant’ zijn in de zin van onverschillig: ‘Iedereen moet zelf maar weten wat-ie gelooft.’ Zij verschillen niet veel van de doorsnee Nederlander. Daarnaast zijn er christenen – dit zijn er echter mijns inziens veel minder dan vaak wordt gedacht – die zeggen: ‘Eigenlijk zouden alle mensen naar ons moeten luisteren; ze moeten doen wat wij willen.’ Die zouden het liefst een soort christelijk Iran willen. Ook dat is geen echt tolerante houding. De derde groep lijdt aan de enorme teloorgang van alles wat met het Evangelie samenhangt, maar laat zich daardoor niet verleiden tot intolerant gedrag. Zij proberen de verdraagzaamheid van God na te volgen: Hij heeft ook geduld met ons.”
“Zou er nog een vierde groepje zijn?” vraagt Van Heusden. “Een kleine avantgarde van clubs als Evangelie & Moslims en Stichting Gave. Zij lijden daar niet alleen aan, maar zij zien ook de positieve bijdrage die nieuwe Nederlanders meebrengen. Vanuit een houding van belangstelling en gastvrijheid gaan zij met die ander in gesprek en nemen daarin het Evangelie voluit mee, maar nét nog een tandje positiever dan bij die derde groep.”

Waar liggen de grenzen van de tolerantie?
“Die vraag is zo oud als de eerste christenvervolgingen,” meent Van Heusden. “Toen begonnen christenen zich al af te vragen of ze vervolgingen en het lijden moesten ontlopen of opzoeken. Waar de grenzen precies liggen, zou ik niet goed weten. Wel vind ik dat wij ons als Nederlandse christenen niet het kaas van het brood moeten laten eten. Anderzijds zou ik er ongelukkig mee zijn als dat ooit werd geïnterpreteerd als staan op onze rechten en ons gemak. Wij worden niet vervolgd. Iets lijden vanwege je liefde voor Christus, dat overkomt ons bijna niet. Wel komt in het publieke debat, ook in het politieke debat, steeds vaker iets om de hoek kijken waarvan je kunt zeggen dat het kwaadaardig is. Daar moeten we op letten. Maar laten we alsjeblieft wél onderscheid maken tussen de vervolging van gelovigen in andere landen en onze situatie. Martelaartje spelen, zou ik heel fout vinden. We moeten ook een beetje ‘n brede rug hebben!”
Van den Brink: “We moeten inderdaad niet zielig doen, maar we mogen anderzijds best assertief zijn en verantwoording vragen. Allerlei ontwikkelingen richting heidendom stemmen mij somber. Talpa’s spermadonorshow is wat dat betreft maar het topje van de ijsberg. Misschien wordt het tijd dat we als christenen de krachten eens wat meer bundelen om samen op bepaalde ontwikkelingen te reageren, zoals dat bijvoorbeeld in de Verenigde Staten gebeurt. Iemand schreef mij laatst dat we eigenlijk tot een soort christelijk Cidi zouden moeten komen. Daar kon ik me wel iets bij voorstellen.”
“Da’s een goeie!” vindt Van Heusden.

Islam

Wat moet onze houding zijn ten opzichte van de islam? Dr. Van den Brink, u hebt betoogd dat we met de moslims moeten strijden tegen het libertijnse klimaat in Nederland. Maar iemand als dr. Bart Jan Spruyt van de Edmund Burke Stichting roept juist op tot ‘strijd’ tegen de islam, vanuit de gedachte dat onze westerse cultuur is gebaseerd op christelijke normen en waarden!
“Sommige journalisten hebben ervan gemaakt: we moeten een front of alliantie vormen met moslims. Maar dat soort woorden heb ik niet gebruikt,” benadrukt Van den Brink. “Mij ging het er vooral om dat na de moord op Van Gogh moslims zwaar onder druk kwamen te staan en bijna collectief in het verdachtenbankje terechtkwamen. Dan denk ik dat er voor ons als christenen aanleiding is om te zeggen: wij weten hoezeer geloof je leven doortrekt en hoe belangrijk het is dat dit wordt erkend. In die zin heb ik gezegd dat het goed zou zijn als christenen in reactie daarop zich nu eens primair tegen dat libertijnse klimaat keren, waarin absoluut geen begrip bestaat voor religie. Natuurlijk is het als individuele christenen óók onze taak om moslims in aanraking te brengen met het Evangelie, maar het een moet je niet tegen het ander uitspelen.”
“Voor zo’n strijd tegen de islam voel ik niets,” zegt Van Heusden. “We kunnen met elkaar in gesprek gaan en waar mogelijk het Evangelie tegenover de boodschap van de islam zetten. Maar vergeet ook niet dat veel islamitische jongeren zelf razendsnel seculariseren en libertijns worden.”

Hoe kunnen we als individuele christenen in onze omgeving meewerken aan meer tolerantie?
“Vaak weten wij precies welke auto de mensen in onze buurt hebben, terwijl we hun naam niet eens kennen,” reageert Van Heusden. “We zijn zó geïndividualiseerd. Toen ik jaren geleden ernst met mijn geloof ging maken en voor mensen om mij heen begon te bidden, ontdekte ik hoe weinig ik van ze wist. In een aantal gevallen was dat aanleiding om eerst maar eens kennis te maken.”
“Christenen moeten in hun eigen straat en buurt het sociale leven ondersteunen,” vindt Van den Brink. “Waarom zouden we bijvoorbeeld niet eens een buurtbarbecue kunnen organiseren?”

Kroonbede 2005

De Kroonbede wordt jaarlijks in de week voor Prinsjesdag georganiseerd door het Comité Kroonbede met vertegenwoordigers van de Evangelische Alliantie, Stichting Residentie Pauzediensten en Zendtijd voor Kerken. De gebedsdienst vindt op dinsdag 13 september van 20.00 tot 21.30 uur plaats in de Bethlehemkerk (Laan van Meerdervoort 627) in Den Haag. De algehele leiding is in handen van ds. Paul Visser. In verband met radio-opnamen dienen belangstellenden tijdig aanwezig te zijn. Het Comité Kroonbede roept christenen op om rond Prinsjesdag ook lokaal Kroonbedes te organiseren.

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

Op de knieën voor moslims tijdens Ramadan

Op de knieën voor moslims tijdens Ramadan

Nieuwe gebedskalender Evangelie & Moslims

5 tips voor christenen tijdens ramadan

5 tips voor christenen tijdens ramadan

Wat kunnen christenen voor moslims betekenen?

Christenen bidden voor moslims tijdens ramadan

Christenen bidden voor moslims tijdens ramadan

Voor veel christenen is de islamitische vastenmaand ramadan aanleiding voor extra voorbede voor moslims. Wereldwijd nemen miljoenen christenen deel...