Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Turkije bij de EU?

in Geloven

Past Turkije binnen de Europese Unie (EU), of is dat vragen om moeilijkheden in de toekomst? Nu de EU het officiële onderhandelingstraject – met open einde - met Turkije aangaat, is het tijd voor een analyse van voors en tegens als het gaat om wel of geen toetreding.

Veel christenen moeten er niet aan denken: Niet alleen Turkse buren, die je toch nooit spreekt, maar een compleet land met aanhangers van ‘de valse godsdienst’. En dát als lid van de Europese Unie. Dat nooit! Maar Ihsan Özbek, voorzitter van de Unie van Turkse protestantse kerken, tekent de andere kant: “Sinds er sprake van is dat Turkije in de toekomst met de EU gaat onderhandelen, is het leven voor christenen hier verbeterd. Nog steeds worden evangelische gemeenten niet erkend, maar dat wordt dankzij de EU nu als probleem gezien en vroeger als probleem ontkend. Dat is de eerste grote stap vooruit.”

Genocide

Al in de eerste eeuw na Christus kwam het evangelie naar Turkije. Tot het begin van de twintigste eeuw was een groot deel van Turkije christelijk. Niet voor niets was ook het huidige Istanbul, in de Romeinse tijd als Constantinopel, het centrum van het christendom.
Van het christendom is in Turkije vrijwel niets meer over. De huidige Turken zijn ook geen afstammelingen van de vroegere Turken. Zij komen oorspronkelijk uit Centraal-Azië. Tweeduizend christenen telt Turkije nu nog, de rest is in de loop van de twintigste eeuw vermoord (de genocide op de Armeniërs en Syrisch Orthodoxen tijdens de Eerste Wereldoorlog), vertrokken, of gedwongen tot de islam bekeerd. Turkije wil nog steeds niet erkennen dat in opdracht van de toenmalige leiders van het Ottomaanse rijk 1 miljoen Syrisch Orthodoxen en anderhalf miljoen Armeniërs zijn afgeslacht. Alleen al het noemen van deze volkerenmoord werd in Turkije tot voor kort bestraft.”

Scheiding
En al wordt alles rondom de genocide erkend, dan nog vrezen Europese christenen de miljoenen aanhangers van de islam die met Turkije tot de EU zullen gaan behoren. Maar is dat redelijk? Volgens drs. A. Kamsteeg, buitenlandcommentator van het Nederlands Dagblad, zeker niet. ‘Turkije kent een niet minder strikte scheiding tussen kerk en staat dan Frankrijk. Het Turkse rechtsstelsel is verwereldlijkt en dat heeft alles te maken met het moderniseringsideaal van de stichter van het hedendaagse Turkije, Kemal Atatürk’. Bovendien signaleert Kamsteeg dat een hoofdstroom van de Turken niets moet hebben van de islam zoals die door Bin Laden wordt uitgedragen.

Dat onderschrijft ook Ihsan Özbek, voorzitter van de Unie van Turkse protestantse kerken. “De islam in Turkije is anders dan in andere islamitische landen. In de eerste plaats komt dat doordat het al sinds de jaren ‘20 een seculiere staat is. In de tweede plaats is de islam in Turkije meer cultureel dan religieus. De meeste Turken doen niet veel met de islamitische wetten en zeggen toch dat ze moslim zijn. Slechts vijf procent mag zeer conservatief genoemd worden. Van hen komt ook de angst dat Turkije zelfs zal christianiseren wanneer het EU-lid wordt.”

Anders

Voor Tineke Huizinga, buitenlandwoordvoerder van de Tweede-Kamerfractie van de ChristenUnie, is Turkije echter te anders om bij de EU te kunnen horen. “In 1963 is er weliswaar een soort toezegging gedaan dat het land ooit een handelsovereenkomst met Europa zou kunnen sluiten. In een veranderende Europese Gemeenschap is die nog wel eens herhaald. Maar steeds is teruggegrepen op de eerdere toezegging, zonder dat ooit het debat gevoerd is of Turkije wel of niet bij de EU hoort of niet. De toezegging die gedaan werd in een andere situatie heeft een werkelijk debat over de toetreding tot de EU zoals die er nu uitziet, voorkomen. Dat is mijn bezwaar. Wij zijn daarbij niet gerust op de mensenrechtensituatie. Ik ben bang dat de verbeteringen die zijn doorgevoerd papieren verbeteringen zullen worden, wanneer is besloten dat Turkije bij de EU gaat horen. Dan is er geen stok meer achter de deur. Daarom geeft een open einde maximale druk op Turkije om de positie van bijvoorbeeld christenen duurzaam te verbeteren.”

“Daar komt nog iets kroms bij. Minister Verdonk is bezig de toestroom van Turken in te dammen, terwijl vrij verkeer van personen van EU-lidstaten een wezenskenmerk van de EU is. Ook zal een groot land als Turkije, als het lid van de EU wordt,
straks veel invloed gaan uitoefenen. Het aantal zetels in het Europees Parlement is namelijk gerelateerd aan de grootte van de bevolking van een land. En in meer geledingen van de EU krijgt een land met een grote bevolking meer invloed dan een kleiner land, zoals in de raad van ministers, waar de stem van een groot land zwaarder weegt dan die van een klein land. Dat betekent meer macht voor een groot land. En de ChristenUnie heeft bezwaar omdat de geprezen scheiding tussen kerk en staat in Turkije mede door het leger wordt afgedwongen. Als Turkije straks verplicht democratisch is, zal die scheiding dan stand kunnen houden, of is de macht dan aan moslimfundamentalisten?”

Leger

Kamsteeg acht het in het ND ‘onwaarschijnlijk’ dat de islam in Turkije aan macht zal winnen. ‘De grotere politieke partijen hebben de principes van de seculiere democratische rechtsstaat aanvaard.’ Huizinga: “Maar er is wel degelijk een groep fundamentalisten die geen scheiding van kerk en staat wil. In Turkije is er nu onder druk van het leger een scheiding tussen kerk en staat. Onder de vlag van de EU mag dat niet en in een democratie kan de aanhang van het moslimfundamentalisme gemakkelijk groter worden. Het is weliswaar onzeker, maar juist vanwege die onzekerheid is het mooi dat de onderhandelingen een open einde hebben.”
Volgens Wolter Woning, een Edenaar met een roeping voor Turken, is het juist ter voorkoming van moslimfundamentalisme van belang dat Turkije lid wordt. “Horen ze straks niet bij Europa, dan gaan ze de kant van het Midden-Oosten op? Je kunt ze beter het gevoel geven bij het lichaam van Europa te horen, dan ze in de armen van moslimfundamentalisten te drijven. Dat zou ook gevolgen hebben voor de ligging van Turken in Nederland. Wellicht blijkt dan dat je met hen een paard van Troje hebt binnengehaald.” Ozbek: “Wij moeten partners hebben, waar die uiteindelijk ook zitten.”

Banden
In tegenstelling tot Woning vindt Huizinga niet dat Turkije om die reden lid moet worden van de EU. “Je kunt sterke banden met Turkije hebben zonder dat dat land deel is van de EU. Ik denk bijvoorbeeld aan een sterke associatieovereenkomst op het gebied van handel. Zonder dat het land dan lid wordt, kun je toch voorkomen dat de Turken zich helemaal van Europa afwenden.”

Een belangrijk motief voor Woning, die onder meer zes jaar lang voor Operatie Mobilisatie in Turkije werkte, is de positie van de christenen in dat land. “Hun positie kan er alleen maar op vooruit gaan. Er zijn veel meer controlemogelijkheden wanneer Turkije bij de EU hoort, dan met welke andere overeenkomst ook.”
Huizinga: “Nu de onderhandelingen mogen beginnen, moeten we er uit halen wat er in zit. Dat geldt uiteraard ook voor christenen. Maar wanneer mensenrechten en de positie van christenen de redenen zijn om een land van de EU lid te laten worden, zijn er wat ons betreft nog veel meer landen waar christenen niet in vrijheid leven en die dus voor lidmaatschap in aanmerking kunnen komen. Je wilt hun positie graag verbeteren, maar kunt niet om die reden lidmaatschap aanbieden. Dat moet ook lukken door een andere worst aan de Turkse regering voor te houden. Maar hoe ver ben je op de weg van de mensenrechten als je zelfs een volkerenmoord uit de geschiedenis niet wilt erkennen?”

Het beeld dat Europeanen van Turken hebben, klopt volgens Ihsan Özbek van geen kanten. Daarbij lijkt hij niet zo’n hoge pet op te hebben van zijn landgenoten die naar Europa verhuisd zijn. Volgens hem waren dat degenen die in eigen land beslist geen baan konden krijgen en de “minst opgeleiden”. “Ze gingen naar Europa zonder te weten wat Europa is en hoe je er kunt overleven. De beste manier bleek om de eigen identiteit met bijbehorende godsdienst en taal te behouden. Het zijn daarom geen representatieve Turken. De meesten van hen hebben tijdens hun leven in Turkije nooit een flinke Turkse stad gezien.”

Te trots

“De Turken zijn te trots om de genocide te erkennen,” zegt Woning. Passen ze daardoor wel bij de EU? “Ik denk het wel. Veel Turken zijn westers georiënteerd. Ik ben bang dat Turkije voor die andere drukmiddelen ongevoelig zal zijn. Ze zullen liever verhongeren dan toegeven aan druk. Wanneer zij echter als volwaardig worden gezien, en dus lid zullen mogen worden, zal de neiging om aan eisen gehoor te geven groter zijn. Als gelijkwaardig lid is het minder vernederend de les gelezen te krijgen. Ze snappen dan best dat er iets moét veranderen.”

Alles op een rij vindt Huizinga het beter dat Turkije geen lid van de EU zal worden. Volgens Özbek is er echter geen andere optie voor Turkse christenen. “Verwerping zal een grote teleurstelling voor de Turken zijn. Turken zullen hun gezicht dan naar andere horizonten richten en dat zal een ramp zijn voor christenen. Er is voor de Turkse regering dan geen reden om de positie van christenen te verbeteren.”

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons