Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Levenslang? Over vergeving en verzoening

in Geloven

Veel gevangenen blijken na hun detentie nog met schuldgevoelens rond te lopen. Als vergeving en verzoening met het slachtoffer mogelijk is, is dat vaak voor beide partijen heel bevrijdend. Maar als het slachtoffer geen verzoening wenst, of als vergeving en verzoening niet meer mogelijk zijn, is de straf pas echt levenslang.

Ruim acht jaar geleden kreeg Henk Hoogendoorn (37) tijdens een flinke woordenwisseling een klap in het gezicht waarna hij de dader in de nek greep en van de grond tilde. Daarbij verbrijzelde hij drie nekwervels wat zijn slachtoffer fataal werd. De man overleed en Henk belandde voor acht jaar achter slot en grendel. Drie maanden geleden kwam hij vrij. "Maar,“ zo zegt hij zelf, "ik zal het mijn hele leven met mij meedragen. En dat is misschien nog wel mijn grootste straf.“

Brief
Vooral in de eerste maanden van zijn detentie voelde hij schaamte en vertwijfeling. "Het was heel irreëel allemaal en ik had mijn omgeving teleurgesteld.“ Ook voelde hij een vreselijke woede tegenover zichzelf. "Ik had nooit problemen gehad, werkte altijd met mijn handen, maar had ze nog nooit zo gebruikt.“ Hij ging twijfelen aan zichzelf en sloeg regelmatig zijn handen kapot aan de muren van de gevangenis.
Op advies van hulpverleners in de gevangenis schreef hij een brief. "Al was het alleen maar om mijn gevoelens op papier te zetten.“ Hij liet de brief een week liggen en hakte toen de knoop door. "Ik stuurde hem op naar de ouders van mijn slachtoffer en hoopte dat ik antwoorden zou kunnen geven op hun vragen. Maar ik heb nooit een reactie van hen teruggehad.“ Ook zijn tweede brief leverde niets op. „Ik heb mijn best gedaan. Ze weten dat verzoening van mijn kant mogelijk is. Als ze dat willen, zal ik er voor hen zijn, maar ik kan niets forceren.“

Onomkeerbaar
Na zijn vrijlating kwam hij tot tweemaal toe de zus van het slachtoffer tegen. "Ze schold me uit en bedreigde me zelfs. Of ik wel wist wat ik hun had aangedaan. Op dat moment kon ik wel door de grond zakken, maar ik begreep haar wel. Ze moest haar frustraties kwijt. Ze zaten in een heel moeilijke tijd.“
Henk vraagt zich af of vergeving hem veel zal helpen. "Wat ik heb gedaan, is onomkeerbaar. Ik denk niet dat ik het mijzelf ooit zal kunnen vergeven. De persoon is er niet meer. Met hem kan ik niets meer goed maken.“

Kort na zijn vrijlating bezocht hij het graf van zijn slachtoffer. En ook nu komt hij er nog regelmatig. "Het leek alsof ik die eerste keer bij het graf pas echt besefte wat ik had gedaan.“

Uitbetaling van overuren
Frank van Oost
(29) werkte bij een bedrijf waar hij veel overuren draaide. Die overuren zou hij één keer in het half jaar uitbetaald krijgen. Totdat het wat slechter ging met het bedrijf en Frank graag de uitbetaling van zijn overuren wilde hebben. Zijn baas weigerde en liet hem weten dat hij er geen recht op had. Na de eerste boosheid veranderde Frank van baan en na een paar maanden was hij zijn boosheid al bijna vergeten. Maar toen hij en zijn vriendin plannen maakten om te gaan trouwen, kwam het geld – het ging om enkele duizenden guldens – hem eigenlijk wel goed van pas. Frank: "Toen kwam het boze plan in me op om dat te gaan halen. Ik kocht een pistool en dacht: ‘Ik zet dat pistool op zijn hoofd, dan krijg ik m’n geld en dan ga ik weer naar huis’.“ Maar het liep iets anders.

Gewapende overval
Toen Frank bij het huis van zijn ex-baas was, durfde hij niet meer. Hij schoot een paar keer op het raam omdat hij hem daar zag zitten en reed weg. 'In eerste instantie dacht ik: ‘Die man is doodgeschoten’. Achteraf bleek dat, God zij dank, niet zo te zijn. Maar feit was wel dat ik mijn geld nog niet had, terwijl ik daar wel recht op had. Diezelfde avond pleegde ik een gewapende overval bij een tankstation. Daar kreeg ik wel geld.“

Verstandsverbijstering
"Dat ik fout was, wist ik. Maar toch deed ik het. En waarom doe je zoiets? Daar heb ik zelf ook nog geen antwoord op. Je doet het in een soort vlaag van verstandsverbijstering. Toen ik naar binnen ging en het geld in handen kreeg, voelde ik wel van ‘Frank, wat je nu doet, dat kán niet. Dit geld is niet van jou. Geef het terug en ga naar huis’. Maar aan de andere kant hoorde ik ook die stem: ‘Ja, doe het maar, want je spel is nog niet afgelopen’. Ja, en daar heb ik naar geluisterd. Maar toen ik na een paar maanden weer tot mezelf kwam en alles weer kon relativeren, vroeg ik mezelf wel af: ‘waar ben je in vredesnaam mee bezig geweest’?“

Omkeer
Frank belandde voor acht maanden in de cel. "In het begin was ik ongelofelijk boos op God. Ik dacht: ‘Hoe kan het nou dat ik hier zit? Ik ben toch gedoopt? Ik ging naar de kinderclub, de jeugdvereniging, catechisatie en daarna belijdeniscatechisatie, zat twee keer per zondag in de kerk, dus ik vond eigenlijk dat ik mijn stoel in de hemel wel verdiend had. En wat Gods hand begonnen is, dat laat Hij toch niet zomaar los?’ Tot na een paar maanden een stem in me zei: ‘Frank, je bent gedoopt. Ik heb een verbond met jou. En ook al wil je dat verbond met Mij verbreken, Ik verbreek dat verbond met jou niet’. En dat zijn de woorden geweest van redding en behoud. Want op dat moment kwam er een radicale omkeer en ben ik oprecht gaan geloven.“

Schelden
Frank heeft na de overval altijd gezegd: ‘Ik heb vergeving gekregen van God, van mijn vriendin, ouders, broers, zussen en kennissen, maar nog niet van het slachtoffer. En tot zolang is het boek voor mij nog niet uit’.
Toen er op een dag een artikel verscheen in een tijdschrift waarin Frank zijn verhaal deed, ging het balletje rollen. Zijn slachtoffer las het verhaal en reageerde erop. Met behulp van Bureau Herstelbemiddeling is er een gesprek geregeld. "Dat is voor mij en voor het slachtoffer heel helend geweest. Ik verwachtte dat ze mij het eerste half uur de huid vol zou schelden, maar ze heeft geen onvertogen woord gezegd. Ik kon haar laten zien, zoals ik echt ben. Maar tegelijk besefte ik toen eigenlijk pas wat ik aangericht had. Voor mij was alles weer redelijk goed gekomen, maar zij zat er nog mee. ‘s Avonds werkte ze niet meer, ze fietste niet meer in het donker, ze had nek- en rugklachten.
Ik heb haar gevraagd of zij mij kon vergeven. Maar ze kon het op dat moment niet. Dat vond ik toen heel erg, maar ik wist ook dat ik haar niet kon dwingen. Een paar maanden later kreeg ik een brief van haar waarin ze schreef dat ze mij had vergeven. Ze schreef: ‘Als God onze schulden vergeeft, waarom zouden wij de schulden van onze naasten dan niet kunnen vergeven’?“

Schuld
Mr. Hans Barendrecht, directeur van Gevangenenzorg Nederland in Zoetermeer, zou graag in zijn zorgaanbod een project opnemen dat zich richt op herstelbemiddeling.
"Herstelgerichte detentie is heel belangrijk. Er wordt nu in het strafproces alleen gekeken naar wat iemand gedaan heeft en hoeveel straf hij daarvoor nodig heeft. Maar er wordt nauwelijks gekeken naar wat er gedaan kan worden om het leed wat iemand is aangedaan, te herstellen of in ieder geval te compenseren.
Een van de belangrijkste dingen daarbij is dat een gevangene zijn verantwoordelijkheid neemt voor datgene wat hij gedaan heeft. Daar komt ook schuld bij kijken, terwijl schuld in de huidige therapieën veelal buiten beschouwing blijft.“

Bevrijdend
Veel gevangenen lopen de rest van hun leven met schaamtegevoelens rond en durven hun slachtoffer of familie niet onder ogen te komen. Hans ziet de oplossing voor veel gevangenen dan ook in vergeving en verzoening. Het goed maken van wat je fout gedaan hebt. "Dat kost tijd en inspanning, maar het kan.“
Hoewel we misschien wel geroepen zijn tot vergeving - er staat immers in de Bijbel ‘tot zeven maal zeventig maal’ - gelooft Hans niet dat vergeving een recht of plicht is van het slachtoffer. Een slachtoffer kan heel snel het idee krijgen van ‘ik ben christen, dus ik moet vergeven’. Dat is het laatste wat ik zou willen suggereren. Maar het is juist vanuit christelijk perspectief wel een mogelijkheid. Als je kunt vergeven, werkt dat heel bevrijdend.“

Compassie
Toch kunnen er volgens Hans omstandigheden zijn waarin vergeven bijna uitgesloten is. Zo kan het slachtoffer overleden zijn waardoor de schade onherstelbaar is. Ook kan het zijn dat de dader totaal geen schuldbesef heeft of niet beseft wat hij gedaan heeft. In zulke gevallen kan het voor een slachtoffer heel moeilijk zijn om verder te leven. Misschien zelfs ook voor een dader. Want het is voor de maatschappij makkelijker om compassie te hebben met een slachtoffer dan met een gevangene. ‘Een gevangene moet je lekker laten zitten’, denken we al gauw.“
Hans merkt bij veel gevangenen die niet in het Evangelie geloven, dat ze niet kunnen geloven dat ze vergeving kunnen ontvangen. "Een God Die in Jezus Christus vergeeft om niet, dat kan niet. Er moet altijd iets tegenover staan. Terwijl dat juist het bijzondere van genade is. En nu zal ik niet zeggen dat iemand die niet gelovig is, niet zou kunnen vergeven. Maar het blijft allemaal horizontaal. Het mist de hoogte en diepte van het bovenmenselijke, het Goddelijke. Voor mij is het ingebed in de levensovertuiging, waarin Jezus Christus het hart is, ook van de aardse realiteit.“

De naam Frank van Oost is om privacyredenen gefingeerd.

Gevangenenzorg.nl

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Meer over