Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

‘Het is volbracht’ - een scharnierwoord

in Geloven

De lijdenstijd vindt ds. P.J. Stam uit Katwijk de mooiste tijd van het kerkelijk jaar. Dat vond hij als kind al en nu preekt hij over niets liever. "Ik preek altijd graag, maar het liefst over deze stof. Je zit hier in het hart van Christus’ borgwerk, de verzoening. Tegenwoordig het meest aangevochten stuk in de theologie."

Op de Boulevard in Katwijk lijkt ds. Stam iedereen te kennen. Als we naar een restaurant lopen voor een goed gesprek, groet hij links en rechts joviaal de mensen. Zeker allemaal Hervormde gemeenteleden... "Ja, we hebben er hier in Katwijk 22.000 met tien predikanten." Een echt Hervormd bolwerk dus, Katwijk. Binnengekomen fluistert hij me toe: "Kijk, daar zit dr. Arntzen. Even een handje geven." En zowaar, daar zit de oude theoloog aandachtig te studeren in een boek van ds. C. Harinck – De toeleidende weg tot Christus. Een blocnote vol met aantekeningen ernaast. "Interessante man. Moet je ook eens interviewen," adviseert ds. Stam als we een tafeltje opzoeken in de hoek van het restaurant.

Koksopleiding
Ds. Stam verzorgt voor de radioserie De Bijbel Open een serie over het lijdensevangelie en is aanstaande zondag toe aan Johannes 19 vers 28 tot 30. Hij heeft misschien al 25 jaar maal zeven weken over het lijdensevangelie gepreekt. Is het niet moeilijk om elke keer een nieuwe invalshoek te kiezen?
"Nee, er komen elk jaar weer nieuwe facetten naar boven. Ik ben trouwens pas achttien jaar predikant. Een late roeping, want ik was kok van mijn vak. Deze omgeving spreekt mij dus wel aan. Ik deed de koksopleiding, liep stage in Rotterdam en ik zou hofmeester worden aan boord van een mooi groot schip. Ja, ik kom uit een varensfamilie. Mijn vader was kapitein, ooms en broers ook, alles zat op zee en mijn hart ligt er ook, nog steeds. Ik was geen man voor kapitein of zo. Ik had niet zo veel hersens, dacht ik toen, dus ik wilde kok worden.

Ik was een jaar of zeventien en was de pinksterdagen in Vlaardingen. Op eerste pinksterdag preekte daar ds. A.P. Nauta over de pinksterprofetie uit Joël 2. Dat raakte mij diep. Tweede pinksterdag preekte ds. Jac van Dijk over dezelfde tekst. Dat was voor mij een bevestiging dat God mij krachtdadig riep tot het ambt. In beide diensten voelde ik: dit is voor mij. Na de dienst zat ik nog in m’n eentje in de kerk te peinzen. De koster vond dat ik maar eens naar huis moest.

Ik vertelde het mijn moeder en tot mijn teleurstelling zei ze: ‘Kom er over een jaar nog maar eens op terug’. Een jaar later zei ik hetzelfde. Toen zei ze: ‘Ik heb er al die tijd voor gebeden’. Ik ben opnieuw begonnen in de eerste klas van het gymnasium, tussen apen van twaalf jaar. Psychisch een moeilijke tijd. Daarna ging ik naar Leiden."

Leiden?
"Ja, ik sta altijd graag met de rug tegen de muur. ‘Leiden’ is volgens mij de beste theologische opleiding van Nederland. Utrecht was mij te beschermd. Het was een heerlijke tijd. Hele discussies met de professoren Van Gennep en Ter Schegget. Mijn geloof is daar zelfs verdiept. Daar werd ik echt teruggeworpen op het heil in Christus. We gingen er respectvol en vriendschappelijk met elkaar om."

Volbracht
De radioserie van ds. Stam heet Verhoogd en verheerlijkt naar aanleiding van Johannes 19. De verzen voor die van zondagavond laten zien hoe Jezus Zijn moeder aan Johannes verbindt. Ds. Stam: "Langzaam maar zeker maakt Jezus Zich los van de mensen. Hij maakt Zich ook los van Zijn moeder. Dat begint al in Kana – ‘Vrouw, wat heb Ik met u van node?’ Johannes kon haar ook in het geloof goed opvangen. De geestelijke band van Maria met Johannes was veel sterker dan met haar andere zonen. Die moesten aanvankelijk niet zo veel van Jezus hebben."

Omdat ds. Stam vers 30 zo uitermate belangrijk vindt, besteedt hij er twee uitzendingen aan. En dan gaat het om de woorden Het is volbracht! Ds. Stam: "Een woord zonder weerga. Het is een scharnierwoord. In het Grieks is het één woord: Tetelestai. Het laatste kruiswoord is: ‘Vader, in Uw handen beveel ik Mijn geest’. Eigenlijk is het een citaat uit een kindergebed voor het slapen gaan.

Bij Het is volbracht kun je je afvragen tegen wie Jezus spreekt en wat dan is volbracht. Daar zijn veel antwoorden op te geven. Een kunstenaar die zijn werk af had, zette daaronder tetelestai, voleindigd, volbracht, vervuld, klaar. Ook: volledig betaald. Er zijn heel pakkende voorbeelden waarin dat woord gebezigd werd. Bij contracten bijvoorbeeld die gesloten werden. In de uitzending spits ik het toe op de raad van God. Jezus spreekt dit kruiswoord tegen God, tegen de mensen en tegen de discipelen. Alles is tot vervulling gebracht: het lijden en de wil van God. Ten diepste is dat woord en dat moment de samenvatting van heel de wereldgeschiedenis en de geschiedenis van God met mensen. Een scharnier waarmee Hij de deur naar God helemaal opendraait."

Lijden
Het lijden van Jezus was niet alleen lichamelijk uiterst zwaar, maar vooral geestelijk. Dat begint eigenlijk al als Hij vanuit de hemelse heerlijkheid op aarde moet omgaan met zondige mensen, mensen die Hem en Zijn liefde verwerpen zelfs. Ds. Stam: „Als Jezus in de rechtzaal staat, is er een ‘bende’, staat er. Dat is vijfhonderd man. En er is er niet één die zegt: ‘Handen thuis, niet doen’. Jezus verkeerde in een volledig isolement. Er was geen druppeltje troost of hulp. Dat gaat de hele lijdensgeschiedenis zo door.

Johannes heeft een heel andere visie op het lijden en sterven dan de drie andere evangelisten. Die zien het als laatste punt in de vernedering, het absolute dieptepunt. En bij Johannes begint de verhoging al bij het kruis: de koningskleding, de doornenkroon... Dat is geen toeval, dat is Gods regie. Het is mijn Koning Die daar staat. Het staat niet voor niets op het bordje boven het kruis: ‘Koning der Joden’. Dat is geen misdaad. Hij regeert vanaf het kruis en zorgt voor Zijn moeder. De eerste trede van de trap naar Zijn troon is het kruis, gevolgd door een koninklijk graf en de opstanding.

Dan scheurt het voorhang. Dat is iets ontzagwekkends geweest. De mensen zijn vreselijk geschrokken. En de graven gaan open. Dat is wat geweest! Een moment waarop God liet zien dat hier zo iets indrukwekkends gebeurt, zo ingrijpend... Men moet in rep en roer geweest zijn. Daar wordt in de Bijbel verder weinig aandacht aan geschonken.“

Dorst
De kruisdood was een verschrikkelijke dood. Daarom kregen de kruiselingen wat wijn aangeboden als verzachting. Jezus weigert de eerste keer. Hij wilde dat werk van de verzoening bewust volbrengen. Aan het eind roept Hij: ‘Mij dorst’. Ds. Stam: "Ik denk dat Hij nog één keer helder met luider stem dat ene woord wilde roepen: Tetelestai. Dan geeft Hij de geest. Hij sterft, in tegenstelling tot ons, actief. Hij geeft de geest. Het sterven hoorde ook bij de vernedering, het volledig menszijn. Hij moest daarna de dood nog overwinnen."

Tot slot blikken we nog even vooruit naar de uitzendingen die nog komen: "Na de opstanding ontmoet Maria Jezus als eerste. Dan zegt Hij: ‘Raak Mij niet aan’. Maria wil Hem aangrijpen bij Zijn voeten. Waarom zegt Jezus dat? Hij verkeert in een tussenfase en was nog niet klaar. Hij was de troon aan het bestijgen en moest verder. De laatste uitzending gaat over Thomas. Thomas de criticus. Geen ongelovige Thomas, nee, zeker niet."

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons