Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

CU, CDA en SGP in discussie

in Nieuws

De grote aantrekkingskracht van het CDA zorgde ervoor dat ChristenUnie en SGP tienduizenden kiezers verloren. Theo Rietkerk (CDA) ziet hierin een brede ontwikkeling. 'De C van CDA is sinds 1994 niet meer de C van compromis.' Tineke Huizinga (CU) denkt dat veel kiezers een compromis met zichzelf sloten en volgens Kees van der Staaij (SGP) is er veel speculatief gestemd.

De 36.000 Nederlanders die de CU ten opzichte van vorig jaar verloor, mogen zich volgens Tineke Huizinga nog wel eens achter de oren krabben. Vooral degenen die zogezegd strategisch stemden. „De kiezer sluit als het ware al een compromis met zichzelf in het stemhokje.“ Kiezers die volledig achter het CU-programma staan, gaven volgens haar hun idealen op en namen genoegen met een tweede keus. „Dat is een bepaalde gedachtegang die ik wel terrein zie winnen en waarvan ik denk dat het een foute manier van denken is.“ Ook SGP’er Kees van der Staaij is kritisch over het in zijn oren veel te positief klinkende ‘strategisch stemmen’. „Ik zou liever zeggen: speculatief stemmen. De speculatie is namelijk dat je met je stem kunt regelen dat er een voortzetting komt van een coalitie met CDA en VVD of dat een CDA met Balkenende de grootste wordt. Je zag dat de voortzetting van CDA en VVD niet gelukt is. Ja, met speculeren loop je risico’s, dat blijkt ook op de beurs.“ Volgens de SGP-nummer-twee was de strategische stem veelal een gevoelsreactie op de situatie die op de kiezer afkwam. Dat de stemmenvlucht van de kleine christelijke partijen naar het CDA een trend is, ontkent zowel hij als Huizinga.

Trend
Rietkerk bespeurt wél een brede ontwikkeling. „Maatschappelijk zie ik een secularisatie, maar vanuit de hele samenleving zijn christenen actief in de politiek en steeds meer ook binnen het CDA. Niet alleen in Nederland, maar ook om ons heen, in Duitsland en Engeland, zijn er christenen die politiek zien als het maximaal vanuit het Evangelie realiseren van christelijke idealen. Dat kan ook prima bij een grote christendemocratische partij.“
„Ik zie op zichzelf geen nieuwe trend,“ reageert Van der Staaij. De vraag of een christen er niet beter aan doet op een grote christendemocratische partij te stemmen, speelt volgens hem al tijden. Maar bijzonder aan deze verkiezingen was naar zijn zeggen de aantrekkingskracht van het CDA. „Met een, ook in onze kringen sympathiek gevonden lijsttrekker, met het effect van de gedachte dat CDA en VVD aan een meerderheid geholpen moesten worden en de vraag of Bos of Balkenende de grootste werd. Ik kan me moeilijk een scenario voorstellen waar die aantrekkingskracht zo maximaal is als bij dit scenario.“
„Een minister-president die voor zijn geloof uitkomt, is natuurlijk mooi om te zien,“ zegt Huizinga. „Dan wordt al snel vergeten dat achter een minister-president een hele fractie staat met 44 leden die er soms heel anders over denken en die ook dezelfde idealen niet delen.“

Aan tafel neemt het klein-christelijke front het regelmatig op tegen het christendemocratische kamp. Rietkerk prikkelt zijn gesprekspartners daar soms toe. Als hij zegt dat het CDA zich sinds 1998 weer scherper herkenbaar heeft gemaakt, pareert Van der Staaij: „Is dat een trend die jij binnen het CDA ziet in de afgelopen tijd?“ Dat weet Rietkerk wel zeker. „Ja, vanaf 1998 zie je inderdaad dat het CDA de C van compromis van Lubbers heeft losgelaten en ik heb daar graag een actieve bijdrage aan geleverd. Mijn beweegreden om lid te worden en heel actief te worden voor het CDA is vanaf 1994 geweest. In de tijd van Lubbers zijn op een aantal terreinen veel te makkelijk compromissen gesloten.“
Van der Staaij: „Maar hoe verklaar je dan dat in het CDA-verkiezingsprogramma het woord God of Bijbel niet voorkomt? In een brochure over waarden en normen van de VVD wordt daar naar verwezen. Ook in de debatten in de afgelopen jaren wordt geen enkele keer verwezen naar de Bijbel of naar godsdienstige drijfveren.“
Rietkerk legt de vinger bij de uitgangspunten van zijn partij. „Alle CDA’ers bedrijven politiek vanuit het Evangelie. Dus politiek op basis van principes die rechtstreeks van het Evangelie zijn afgeleid. Onze grondslag zegt zelfs: de Heilige Schrift. Maar dat hoeven wij niet altijd in ons verkiezingsprogramma te schrijven.“
Van der Staaij werpt tegen dat de partij in de debatbijdragen niet al te zeer als een christelijke partij wil overkomen. „Want daar verlies je weer een hoop kiezers mee. Laten we wel zijn: de winst van het CDA is natuurlijk niet te danken aan mensen die van het CDA een betere christelijk herkenbare partij willen maken. Voor een groot deel zijn het mensen die juist door algemene begrippenkaders worden aangesproken.“

De vraag wat een ‘behoudend christen’ bij het CDA heeft te zoeken, beantwoordt Rietkerk graag. Hij noemt zichzelf overigens liever ‘actief christen’. Afkomstig uit een ‘RPF-nest’ met een opa die ARP’er was, was Rietkerk tot zijn 29e jaar bezig om een keuze voor een politieke partij te maken. „Het ging niet van de ene op de andere dag.“ Rietkerk is belijdend lid van de Nederlands Gereformeerde Kerken.
Huizinga trouwens ook. „Ik vind het toch wel aardig om mijn verhaal daar tegenover te stellen,“ zegt ze. „Ook ik heb lange tijd geaarzeld tussen het CDA en wat nu de CU heet. Mijn moeder was RPF’er, mijn vader CDA’er. Dat gaf thuis geen botsingen, maar wel behoorlijke gesprekken. Ik heb lang getwijfeld. Voor mij is de keus gevallen op die partij die zijn standpunten helder verwoordt in de Tweede Kamer. Niet op een partij waarin ik zelf nog een soort zending zou moeten gaan bedrijven. En dan heeft ook een aantal programmatische keuzen van de partijen een rol gespeeld. Vanuit dezelfde situatie viel het kwartje precies de andere kant op.“

Macht
De kamerleden gaan in op een reactie van een zekere Simon op de EO-website. Hij ziet als jongere geen enkele redenen om klein-christelijk te stemmen. ‘Ze kunnen niks en ze doen niks. Logisch toch dat je overstapt naar het CDA? Die partij mag dan wel sterk verwaterd zijn als het om christelijke politiek gaat, maar dat heb ik liever dan een Paars 3 of een pure linkse coalitie.’
Van der Staaij verzet zich tegen de bagatellisering van de invloed van de kleine christelijke partijen. „Onzin, onze stemmen tellen even zwaar als die van het CDA. De verwachting zit natuurlijk meer in datgene wat je via een regering kunt bereiken, voordat het op stemmen aankomt.“ Maar voor wie alleen denkt in termen van macht, heb ik een mooi citaat van een behoudende CDA’er.“ Hij citeert voormalig ARP’er Hendrik Algra: „‘Bij een moderne christelijke partij gaat het niet alleen en zelfs niet in de eerste plaats om machtsvorming, maar om het christelijk getuigenis. Hoe meer wij het laatste uit het oog verliezen en het eerste najagen, hoe meer wij in de politiek wereldgelijkvormig worden.’ Je mag de waarde niet onderschatten van het nadrukkelijk spreken vanuit je diepste drijfveer, het christelijk getuigenis.“
Rietkerk is het met de SGP’er eens als het gaat om de waarde van zijn persoonlijke zetel. „Maar als het gaat om het behalen van een meerderheid, is dat makkelijker met een grote partij. Met name om het gedachtegoed van Paars een halt toe te roepen. Onder Paars was de verhouding soms 75-75 en dan was de stem van de kleinere partijen wel van belang.“ Over de stelling van voorman Algra: „Natuurlijk gaat het niet alleen om een machtsbolwerk. Dat is die oude machtspolitiek uit de jaren tachtig.“
Huizinga legt de nadruk op de vertegenwoordigersfunctie van het kamerlid. „Als je argumenten inhoudelijk goed zijn, dan zou het raar zijn als daaraan voorbijgegaan werd. Dat gebeurt dus ook niet, want dan zou de politiek puur een machtsspel zijn.“ Ze blijft bij de stelling van voorman Rouvoet die het van belang vindt dat de CU groeit, maar uiteindelijk zegt: ‘Liever een kleine fractie met een scherp profiel, dan een groot gezelschap met een verwaterde inhoud’. „Als je ziet waar het CDA voor staat, zou ik toch wel het woord ‘verwaterd’ willen gebruiken.“ Als voorbeeld noemt ze de instemming van het CDA wat betreft de inspectie van het godsdienstonderwijs op christelijke scholen. Rietkerk benadrukt dat het daarbij ging om een grondwettelijk draagvlak. Ook de ‘verschillende geluiden’ vanuit het CDA betreurt Huizinga. „Als je geluk hebt, tref je iemand die kiest voor een christelijke politiek vanuit een persoonlijk overtuiging, maar als je pech hebt, tref je iemand die daar helemaal geen banden mee heeft, maar zich binnen die volkspartij met dat wat gematigde profiel wel aardig thuisvoelt. Dat ís verwaterd!“

Geen schouderklopje
Rietkerk kan CU en SGP niet adviseren hoe deze de kiezer weer aan zich kunnen binden. „De SGP heeft een eigen, trouwe achterban, er is meer verkeer met de CU. Wat ze daar aan gaan doen, moet uit eigen evaluaties blijken.“ De CDA’er onderscheidt wel duidelijk tussen de lokale verkiezingen, waarna CU en SGP wel bestuursverantwoordelijkheid nemen, en de landelijke stemmenstrijd.
Van der Staaij gelooft in het goede gesprek met de kiezer. „De weggelopen SGP’ers zitten niet op een opgeheven vingertje te wachten, maar ze zullen ook niet verwachten dat we ze een schouderklopje zullen geven. Als mensen die inhoudelijk bij de SGP horen, op grond van de laatste opiniepeilingen toch CDA stemden, blijf ik dat natuurlijk betreuren.“
Hoewel CU-lijsttrekker Rouvoet alles uit de kast trok om het belang van zijn partij uit te leggen, bleek dat geen garantie voor een stem op de partij. Huizinga: „Je moet dat ook laten zien in de Kamer met de standpunten die je uitdraagt.“
Volgens haar leek het erop alsof het om de drie grote partijen ging. „We zullen duidelijk moeten maken dat ook een kleine partij er wel degelijk toe doet. Wanneer het CDA een paar zetels minder heeft en de ChristenUnie een paar meer, is naar mijn vaste overtuiging uiteindelijk de christelijke politiek in Den Haag daarmee gediend.“

Niels Eckhardt

Ga zelf de discussie aan met de Kamerleden Huizinga, Rietkerk en Van der Staaij. Surf naar het dossier Geloven en kiezen op EO.nl/samenleving en reageer op dit artikel. De politici gaan vervolgens in op uw reacties en vragen. In het dossier kunt u ook fragmenten van het gesprek beluisteren en vindt u achtergronden, interviews, en relevante links bij Geloven en kiezen.

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons