Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Blunders in pastoraat en hulpverlening

in Nieuws

Een man die tijdens de watersnoodramp van 1953 zijn vrouw en kind verloor, werd kort daarop bezocht door zijn dominee. Nee, hij was geen trouw meelevend kerklid. De pastor zei dat het daarom een straf van God was wat de man was overkomen. Waarop de toch al verdrietige man nog verder de put werd ingetrapt. Nog verder weg van God.

Zo gaat er nogal eens wat mis in pastoraat en psychische hulpverlening. Blunders door geestelijke hoogmoed in plaats van hulp bieden met de intentie van Christus: bewogenheid met mensen in nood.

Orthopedagoog Bert Reinds denkt dat het vooral te wijten is aan de houding van pastoraal werkers. „Bij de overspelige vrouw in Johannes 8 laten de Farizeeën dat zien. Zij hebben de vrouw betrapt en zeggen dat de wet van Mozes eist dat zij gestenigd moet worden. Waarop de Here Jezus reageert: ‘Wie zonder zonden is, werpe de eerste steen’. Je ziet hier dat de Farizeeën in plaats van een mensgerichte benadering een heel probleemgerichte benadering hebben. Die vraagt alleen of je theorie klopt met wat je ziet en is alleen maar bezig de zaak weer kloppend te krijgen. Terwijl een persoonsgerichte benadering, die je bij de Here Jezus ziet, in eerste instantie een dienende houding is die gericht is op het hart. Wat heeft het hart van de persoon nodig? De bewogenheid, daar gaat het om.“

Farizeïstisch
Reinds komt binnen de pastorale zorg die probleemgerichte benadering nogal eens tegen. „Die dominee in Zeeland bij de watersnoodramp had zijn theorie kloppend. Een echt farizeïstische benadering. Hoe de persoon dan achterblijft, met diepe krassen op zijn ziel, is van tweede orde. Het belangrijkste voor zo’n ‘hulpverlener’ is dat het recht zegeviert en de waarheid heeft geklonken. Dat kom je vaak tegen. Een probleemgerichte benadering biedt geen hulp, maar eist. En het gevolg is een sociaal wenselijk gedrag in plaats van een werkelijke verandering van binnenuit. Mensen met pastorale problemen hebben een verandering van binnenuit nodig en niet een opgepoetste buitenkant.

Een probleemgerichte benadering is een heel voorwaardelijke houding. Mensen moeten aan een aantal voorwaarden voldoen, zoals bepaalde kleding, een bepaald gedrag, ze moeten sociaal wenselijke uitspraken doen, luisteren naar bepaalde muziek, aanwezig zijn op bijeenkomsten. Als je aan die voorwaarden voldoet, is het goed. Maar hoeveel mensen voldoen hieraan zonder werkelijke verandering of dagelijkse bekering, waardoor Christus in zo iemand zichtbaar wordt? Eigenlijk is dat heel oppervlakkig. Als de mensen maar trouw naar de kerk komen en netjes gekleed zijn, liefst met hoed, dan heb je een ‘mooie gemeente’.

Het gevaar is dat een pastoraal werker gaat preken in plaats van luisteren. De cliënt zal dan dingen gaan zeggen die in die preek passen. Het is juist de kunst om in gesprekken naar het centrum des onheils te gaan. Dat is niet populair, dan scoor je niet, dan ben je niet de goed begrijpende pastor, maar een chirurg. Waar zit de pijn, de angst en moeite? Daar moeten we eerst naartoe om van daaruit het revalidatieproces op te starten.“

Blunders
Bert Reinds schroomt niet om ook eigen fouten te noemen uit de beginjaren van zijn praktijk. "Ik heb wel eens een blunder begaan bij een man die nogal vreemd gedrag vertoonde. Hij zette zijn hele huis op zijn kop. Ik heb toen gedacht dat deze man psychiatrisch patiënt was en opgenomen moest worden. Hij werd ook opgenomen en later bleek dat hij een hersentumor had. Dat was een heftige confrontatie!

Of er komt iemand bij je met een bepaald probleem. Je hebt zoiets al drie keer eerder bij de kop gehad en je denkt te weten wat het is. Dan ga je daarop door, terwijl het nu juist iets anders is. Als een man een klaagzang houdt over zijn vrouw en in de relatie van de hulpverlener en zijn vrouw gaat het ook niet zo lekker, dan ziet die bij die man een stuk herkenning en ontstaat er partijdigheid. Ook een veel voorkomende fout.

Of blunders met het evangelisch simplisme. Cliënten moeten na twee, drie keer toch wel klaar zijn. ‘Lees je wel genoeg in de Bijbel en bid je wel vaak genoeg?’ Dan ga je problemen vergeestelijken en dat is natuurlijk verkeerd. Als je enkelband gescheurd is, moet je eerst naar het ziekenhuis voor gips. Echtparen met huwelijksproblemen gaan wel samen naar de kerk, lezen samen uit de Bijbel, bidden samen, maar moeten ook samen aan hun relatie werken."

Reinds noemt nog een veel gemaakte fout: "Als een moeder ongeneeslijk ziek is, zeggen dat je op grond van Gods Woord genezing mag eisen. Als moeder sterft, zijn de vader en kinderen hun vrouw en moeder niet alleen kwijt, maar ook God. Of tegen een vrouw van wie de man is overleden, zeggen: Kijk maar vooruit. Je hebt nog zoveel zegeningen. Pastorale blunders. Met iemand die verdriet heeft, moet je mee de diepte in en naast zo iemand gaan staan."

Tips
Pastoraat is in. In de christelijke gemeente worden mensen gestimuleerd lichamelijk en psychisch zieke mensen of mensen met problemen op te zoeken en bij te staan. Velen volgen daarvoor een pastorale cursus, maar nog meer mensen gaan er ongeschoold op af. Bert Reinds wijst aan waar en hoe het mis kan gaan en geeft tips: "Hoe stel je een goeie vraag? Je moet een probleem van iemand niet te snel invullen. Dat heeft vaak te maken met slecht luisteren. Luisteren is heel actief. Een pastoraal gesprek is niet de gelegenheid om je bijbelkennis te etaleren. Dan gebruik je de hulpvrager om gestreeld en bevredigd te worden."

"Als je aan pastoraat doet, moet je niet te snel resultaat op een recept verwachten. Men is geneigd om te snel naar een goedkope oplossing te zoeken.
Er wordt wel eens te weinig rekening gehouden met de privacy van de cliënt. Het lijkt wel of in christelijk Nederland alles gemeengoed is. Soms lijken bidstonden wel op roddelsessies. ‘Zeg, vertel eens… Dan kunnen we ervoor bidden’. De grens tussen betrokkenheid en nieuwsgierigheid is soms ver te zoeken. Het is natuurlijk ook wel interessant om te horen dat het in dat gezin niet goed gaat, want bij jou gaat het wel goed.

Er wordt in dit verband wel vaker misbruik gemaakt van het gebed. Ik heb een keer een echtpaar gehad dat het vertikte om met elkaar te praten. Op een gegeven moment zei ik – en dat was niet zo handig, dat zijn van die beginnersfouten – laten we dan maar bidden. Toen begon die man een gebed uit te spreken over die vrouw. Daar heb ik een eind aan gemaakt. ‘Stop maar’, zei ik. ‘Ga eerst eens tegen je vrouw zeggen wat je van haar vindt, in plaats van dat via het gebed te communiceren’."

Valkuilen
"Als hulpverlener te solistisch werken, is ook zo’n valkuil. Je moet een klankbord hebben dat je corrigeert. Ik heb een geweldige vrouw die me haarfijn doorheeft. Zij is een van mijn supervisors. Houd de zaak vooral transparant. Dan houd je de relatie tussen hulpvrager en hulpverlener zuiver. We moeten ook altijd beseffen dat we in een gebroken wereld leven. Ik heb in het begin wel eens de fout gemaakt door te zeggen: ‘Ik geloof echt dat het goed komt met u’. Na een half jaar hoor je dan: ‘U had gezegd dat het goed kwam’. Het is o zo makkelijk om valse hoop te wekken. Vaak met een christelijk sausje: God belooft toch genezing in Zijn Woord?

De Farizeeën hanteerden een stappenplan. De Here Jezus keek naar wat het hart nodig had. Hij vergeeft, Hij geneest en rust toe. Dat zijn de juiste fasen in het pastoraat. In sommige situaties is het beter als een man een man begeleidt en een vrouw een vrouw. Afhankelijk van het probleem en van jezelf als pastoraal werker. De afstand tussen zorg dragen en verliefd worden, is soms maar heel klein. Ik heb wel vrouwen hier gehad die verliefd op me werden. Als je thuis een ongeïnteresseerde man hebt en je zit tegenover iemand die je koffie geeft, met je praat, belangstelling voor je heeft… Daar word je verliefd op en dan maak je het de hulpverlener naar de zin. Als dat soort dingen spelen, maak ik dat bespreekbaar. Soms moet je precaire onderwerpen met zijn tweeën doen of doorverwijzen, naar een psychiater bijvoorbeeld."

Omzien
Professionele hulpverleners, zoals Bert Reinds, hebben een goede opleiding gehad. Maar kun je alleen met een dosis theorie echte hulp verlenen? Reinds: "Het is mooi als mensen hiervoor zijn opgeleid, maar je moet vooral de innerlijke kwaliteit hebben om pastoraat of psychische hulpverlening te doen. Je moet er geschikt voor zijn en betrokkenheid hebben bij mensen. Je moet het fijn vinden om met mensen over narigheid te praten. Je moet je wel afvragen of je het aankunt. Maar het omzien naar elkaar, die verantwoordelijkheid hebben we allemaal."

Bert Reinds (42) is orthopedagoog in Hattem en heeft zich toegelegd op jongeren van 16 tot 30 jaar.

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons