Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

RD verder zonder Janse

in Mediatips

Op 1 augustus 2003 is Chris Janse – niet geheel vrijwillig – vertrokken als hoofdredacteur van het Reformatorisch Dagblad. Hij heeft vanaf het allereerste begin het gezicht van de krant bepaald. Het RD en Janse vormden een eenheid. Op emoties kon je hem niet betrappen. „Maar als de boot aan is, dan is die ook echt aan,“ relativeert hij zelf.

Dr. C.S.L. (Chris voor intimi) Janse heeft een formidabel geheugen, is een SGP-man van de bovenste plank en hoort met hart en nieren bij de Gereformeerde Gemeente. Dat is Janse in een pennenstreek. Mede door zijn dissertatie ‘Bewaar het pand’ heeft hij zich ontwikkeld als godsdienstsocioloog. Hij doet niets liever dan mensen in een kerkelijk hokje plaatsen, er een etiket op plakken en op een afstand kijken hoe ze zich gedragen en ontwikkelen, om er vervolgens wetenschappelijk onderbouwde conclusies uit te trekken. 

Na een korte studie scheikunde studeerde Janse politicologie en bleef na zijn doctoraal een paar jaar wetenschappelijk medewerker aan de VU. Maar al spoedig lag zijn hart in Apeldoorn bij het nog te starten Reformatorisch Dagblad. „Ik was al bij het RD betrokken voordat de krant er was. Toen ben ik ook al gevraagd als hoofdredacteur. Maar dat kon ik nog niet effectueren, omdat ik vrijstelling van militaire dienst had op basis van een benoeming aan de VU. Dat betekende wel dat ik tot mijn dertigste bij de VU moest blijven. Vandaar dat mijn benoeming als hoofdredacteur pas verwezenlijkt is op 1 augustus 1973, want toen werd ik dertig.“

Broekie
Dus Janse was nog maar 27 jaar oud toen hij als hoofdredacteur optrad, zij het nog parttime. Dat is voor zo’n ‘broekie’ toch een behoorlijk zware post. "Je moet wel bedenken dat het RD heel simpel is begonnen. Daar kun je je haast geen voorstelling meer van maken. Er was een redactie van een man of zeven en de meesten hadden geen enkele journalistieke ervaring. Ook het opleidingsniveau was beperkt. Tegenwoordig bestaat bijna de halve redactie uit academici. Maar toen was ik de enige doctorandus en dat was in die tijd al heel geweldig. En in het land der blinden is één oog koning.

Als je terugkijkt, is het toch een wonder geweest. De financiële mogelijkheden waren gering, de actualiteit was beroerd – de krant werd per post bezorgd, de omvang was beperkt, de redactie was klein en onervaren, de hoofdredacteur deed het in zijn vrije tijd en toch mag je zeggen dat het door de Here gezegend is. Qua niveau is het RD toch heel redelijk, qua actualiteit ook."

Na dertig jaar stopt u ermee. Is dat vrijwillig of niet?
"In gesprekken daarover heb ik gezegd dat ik het toch wel erg vroeg vond en toen is er een constructie bedacht waarbij ik nog twee jaar lang een aantal dingen voor het RD mag blijven doen. Ik houd in het gebouw ook nog een kamer. Dat is dus een wat geleidelijker overgang dan wanneer je van de ene op de andere dag stopt."

U had dus veel liever nog een poosje doorgegaan als hoofdredacteur.
"Ach, je moet een keer van ophouden weten. Je merkt best als je de vijftig gepasseerd bent, dat je toch minder kunt dan toen je 25 was. Dertig jaar is best een hele periode. Dus op zich kun je je voorstellen dat men zegt dat het wel eens tijd wordt om op te stappen. Vandaar dat het een mooie oplossing is dat ik toch een aantal dingen blijf doen."

Emoties
U toont nooit emoties. Verdringt u die of bent u zo gelijkmatig?
"Tamelijk gelijkmatig. Je maakt je heus wel eens boos over dingen, alleen kan het geen kwaad om eerst eens goed na te denken. Anders zeg je dingen die je later betreurt. Ik probeer dat een beetje te dempen. Maar er zijn situaties geweest, waarin je moet zeggen: ‘Dit kan niet’. In het ergste geval: ‘Hij moet eruit’. Dat heb ik ook wel meegemaakt. Op een gegeven moment maak je duidelijk dat je iets beslist niet accepteert. En als de boot aan is, dan is die ook goed aan."

U was vanaf het begin het gezicht van het RD. Heeft u zelf ook het idee dat u een stempel heeft kunnen zetten op de krant?
"Je maakt de krant niet in je eentje. Zeker naarmate de zaak groter werd, werd mijn rol beperkter. Dingen waar ik me vroeger mee bemoeide, daar bemoei ik me al lang niet meer mee. De kunst is wel om er op de cruciale momenten greep op te houden. Dat heb ik wel steeds geprobeerd. Daarmee heb ik toch wel een stempel op de krant gezet, een ontwikkeling begeleid en bijgestuurd. Het maken van een krant is toch vooral het goede idee op het goede moment. En dat kwam niet altijd bij mij vandaan. Je doet het met elkaar."

Refozuil
Het RD werd een van de pijlers van de reformatorische zuil. Waarom ontstond die zuil eigenlijk pas na de jaren zestig?
"De reformatorische zuil heeft eigenlijk vier pijlers: het RD, de SGP, het onderwijs en de zorg. Het RD is inderdaad in 1971 gestart, de SGP is al van 1918, de reformatorische scholen zijn min of meer ontstaan naar het voorbeeld van de Gereformeerde-Gemeentenscholen die er al waren. En een aantal reformatorische zorginstellingen was er ook al. Die zuil heeft na 1970 inderdaad een impuls gekregen. Het was uit onvrede over ontwikkelingen in het reguliere christelijk onderwijs en over ontwikkelingen bij De Rotterdammer en Trouw."

Vroeger was er toch geen refo-cultuur, met vooral uiterlijke dingen?
"De verschillen waren kleiner. Toen ik op het christelijk lyceum zat, werd er in het overblijflokaal door een docent netjes voor het eten gebeden en na het eten gedankt. De meeste jongeren zagen eruit zoals mijn moeder dat ook wilde. Dat gold ten aanzien van kleding, maar ook ten aanzien van de seksuele moraal. Veertig jaar geleden was het in onkerkelijke kring ook gebruikelijk dat je niet met elkaar naar bed ging voordat je getrouwd was. Dat was de norm. Maar omdat dat erg is afgezakt, begonnen degenen die aan de oude normen bleven vasthouden, op te vallen."

Heeft het RD die zuilvorming versterkt?
"Het RD was het medium bij uitstek om die mensen te bereiken. Als je bijvoorbeeld een vereniging van ouders met geadopteerde kinderen wilde oprichten, moest je een persbericht opsturen naar het RD en je had de hele doelgroep bereikt. Voordien was dat veel moeilijker. Zo kwamen er allerlei organisaties van de grond, die anders wellicht veel moeilijker van de grond waren gekomen."

Persoonlijk
Chris Janse heeft de gewoonte om persoonlijk gerichte vragen altijd als waarnemer met algemeenheden te beantwoorden. Evenals emoties weet hij ook zijn innerlijk goed te verbergen. Maar – willen we weten – is hij in die dertig jaar RD-werk innerlijk veranderd?
Janse: "Dat laat je niet onberoerd. Ik moest soms over moeilijke dingen schrijven." En dan toch weer in algemeenheden: "Er is in die dertig jaar heel wat veranderd. In de jaren zeventig was er in onze achterban een behoorlijk antipapisme. Ik heb geprobeerd dat wat te dempen. Maar zo langzamerhand ben ik geneigd te beklemtonen, gezien de ontwikkelingen in de achterban, dat we niet moeten vergeten dat er toch fundamentele kloven liggen tussen de roomsen en de bevindelijk-gereformeerden."

Als het over kerkelijke en theologische zaken ging, schreef u dan uit persoonlijke overtuiging of met een zekere angst voor de achterban?
"Het RD is een interkerkelijke krant en geen Gereformeerde-Gemeentenkrant, zoals wel eens gedacht wordt. Dus probeer ik toch vanuit een reformatorische consensus te schrijven. Dat is niet eenvoudig. We maken bijvoorbeeld geen keuze tussen de Gereformeerde Bond of het Comité tot Behoud van de Nederlandse Hervormde Kerk. Als de Hervormd-gereformeerden straks door het SoW-proces uitelkaar spatten, kunnen we er niet omheen om erover te schrijven. Dat wordt wel moeilijk. Alles wat je erover schrijft, weegt men op een goudschaaltje."

Er waren in de achterliggende jaren best wel gevoelige dingen, zoals de publicaties van prof.dr. Blaauwendraad. Dan koos u toch partij voor de Gereformeerde Gemeenten...
"Het RD heeft een bepaalde identiteit. En er zijn grenzen. Iemand kan een kant uitgaan waarin we hem niet kunnen volgen. Blaauwendraad heeft een wonderlijke gang gemaakt."

Geloofszekerheid
U bent nu zestig jaar, maar zei eerder nog altijd geen geloofszekerheid te hebben. ‘Benaarstigt u om uw roeping en verkiezing vast te maken,’ zegt Petrus. Hoe gaat u daarmee om?
"Dat is inderdaad een aansporing die een mens niet onberoerd mag laten en die je bezighoudt. Het werk bij het RD is niet ongezegend gebleven, ook niet voor mezelf. Maar dat is eerder soms dan vaak. Ik heb dit altijd graag mogen doen en ik zie ook een relatie tussen mijn innerlijk en mijn werk. God heeft mij hiervoor willen gebruiken en daar mag ik dankbaar voor zijn."

U zei eens dat je voor geloofszekerheid eerst moet beseffen erbuiten te staan en moet leren onbekeerd te zijn. Maar het geloof in Christus is toch geen chronologisch schema?
"In de drieslag ellende, verlossing en dankbaarheid zit volgens de opstellers van de Catechismus toch duidelijk ook een chronologisch element. Iemand als professor Graafland, die je toch niet tot de bevindelijk-gereformeerden kunt rekenen, heeft daar op gewezen. Het werk van Gods Geest begint met de zondekennis. Dat zien we ook in de Christenreis van Bunyan. Christen ontdekte dat hij in de stad Verderf woonde en dat hij buiten het heil stond en op de smalle weg gebracht moest worden naar de hemelpoort."

Maar Christus roept ons steeds op om onvoorwaardelijk tot Hem te komen. In Zijn vergevende liefde ga je je zonden pas zien, net als Zacheüs.
"Het zijn best dingen die voorzichtig geformuleerd moeten worden. Maar het begint toch met de ontdekking dat de mens erbuiten staat. Als dat element verloren gaat, krijg je een oppervlakkig christendom dat geen standhoudt."

Straks...
Wat gaat u doen als ‘vutter’?
"Ik blijf dus nog een aantal dingen voor het RD doen. En daarbij, ja, daar heb ik me door de drukte nog niet echt op bezonnen. Ik heb nog een aantal nevenfuncties. Men heeft wel eens gevraagd of ik een boek ga schrijven. Maar er verschijnt al zo veel op de markt, dus je moet wel goed nadenken of je nu echt iets zinvols daaraan kunt toevoegen. En wie weet... Als je het leven en de gezondheid mag hebben... Ik werk graag en je probeert jezelf ten nutte te maken. Wie weet."

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons

Lees ook

Dag6 met ‘kabinet van vakmensen’ uit de startblokken

Dag6 met ‘kabinet van vakmensen’ uit de startblokken

Nieuw journalistiek platform EO en Nederlands Dagblad

EO en Nederlands Dagblad lanceren nieuwsplatform Dag6

EO en Nederlands Dagblad lanceren nieuwsplatform Dag6

Dag6 is de nieuwe naam van het journalistieke medium dat de Evangelische Omroep en het Nederlands Dagblad hebben opgericht. Dat maakten de...

Nieuwe website legt Bijbelse begrippen uit aan jongeren

Nieuwe website legt Bijbelse begrippen uit aan jongeren

Landelijk Contact Jeugdwerk (LCJ) lanceert ‘ABC van het geloof’