Icon--npo Icon--twitter Icon--facebook Icon--instagram Icon--mail Icon--search Icon--video Icon--image Icon--audio Icon--EO Icon--whatsapp Icon--linkedin Icon--snapchat Icon--youtube Icon--quote arrow-right Icon--menu Icon--background Icon--backgroundContent Icon--overlayBottom Icon--overlayTop

Pesten is géén spelletje

in Geloven

Pesten is niet zomaar een vervelende rage die wel weer overwaait, maar een fundamenteel probleem van alle tijden en van alle bevolkingsgroepen. Mensen hebben nu eenmaal een zondebok nodig, zeggen deskundigen. Waarom pesten mensen eigenlijk? En hoe moet je als ouder reageren als je kind gepest wordt?

Pesten. Geen spelletje, maar een fundamenteel probleem dat alle maatschappelijke aandacht verdient. Er wordt ontstellend veel gepest: alleen al op de basisschool en in het middelbaar onderwijs, wordt zo’n 23 procent van alle kinderen gepest. Dat zijn ongeveer 330.000 kinderen. En dan hebben we het alleen nog maar over de kinderen. Naar schatting 250.000 volwassenen zijn slachtoffer van pesten. Gevolg: veel ziekteverzuim en overspannen thuiszitten. Kosten voor de samenleving: ongeveer 10 miljard euro per jaar.

Gerard Weide is psycholoog. Hij ontwikkelde een paar jaar geleden de ‘Kanjertraining’. Het is zijn ervaring dat kinderen eigenlijk helemaal niet willen pesten. „Bijna alle kinderen willen een goed mens worden. Maar toch zitten kinderen elkaar dwars. Misschien moeten we het dan hebben over onvermogen, een gebrek aan inzicht. Maar gebrek aan inzicht bij wie? Er wordt zo gemakkelijk over gesproken de laatste tijd: de pester is slecht en de gepeste is goed. De pester moet manieren leren, dan is alles weer in orde.“
Maar dat is volgens Weide te kort door de bocht. „Kinderen pesten elkaar, omdat ze niet weten hoe ze wél met elkaar moeten omgaan. Mijn persoonlijke ervaring is dat ook op christelijke scholen ernstig wordt gepest. En vaak zeer ernstig als een kind aangeeft in Jezus te geloven. Christelijke leerkrachten vallen van hun stoel als ik dit vertel. ‘Op onze school zijn wij namelijk lief en aardig voor elkaar’, zeggen ze dan. ‘We lezen in de Bijbel, zingen liederen en bidden.’ Deze leerkrachten zien alleen maar vrolijke en lieve kinderen en zijn daardoor ‘horende doof en ziende blind’ voor hetgeen kinderen elkaar aandoen.“

Zondebok
Bob van der Meer van het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum heeft zeer uitgebreide studie gedaan naar het pestgedrag van mensen. Hij spreekt van het zondebokfenomeen, het verschijnsel dat ieder mens een slachtoffer nodig heeft als ze in groepen bij elkaar zijn: werk, sociale verbanden, school, gevangenis, enzovoort. Volgens Van der Meer is pesten daarnaast een verschijnsel van alle tijden. „Er zijn in de loop van de geschiedenis altijd groepen mensen geweest die gepest werden en worden: Joden, homo’s, heksen, zigeuners, enzovoort.“ Volgens de pedagoog wordt er in het Oude Testament al van het zondebokfenomeen gesproken. In Leviticus 16 bijvoorbeeld, waar de zonde van het volk op een bok werd gelegd. „Vandaar ook het woord ‘zondebok’. Bijbelser kan het niet.“

Miranda (17) is ook gepest, onder andere op de middelbare school. Volgens haar is het probleem van pesten dat je er erg onzeker van wordt. „Bovendien ga je op een gegeven moment geloven wat ze tegen je zeggen, terwijl dat helemaal niet waar is.“ Pesten beperkt zich overigens niet alleen tot kinderen. Jong en oud neemt daar deel aan. Gerard Weide noemt een voorbeeld van wat een beginnende arts in een verpleeghuis overkwam. Op haar eerste dag werd deze arts geacht onder de douche te gaan staan. Weliswaar met kleren aan, maar als ze dat niet zou doen, zou ze niet worden geaccepteerd door haar collega’s. Ze deed het niet en werd vervolgens die dag opgebeld door een lieve verzorgende, die haar dringend naar een bewoonster van het verzorgingshuis liet komen. Spoed. Als ze arriveert, wordt ze opgewacht door de personeelsleden van het tehuis die haar willen vastsnoeren op een bed met het doel haar een paar uur aan haar lot over te laten. Grapje moet kunnen, toch? Gelukkig weet ze hieraan te ontkomen. Maar een paar dagen later weet de arts hieraan niet te ontsnappen. Ze wordt door haar collega’s vastgeketend aan het bed en ligt urenlang hulpeloos te roepen. Weide verafschuwt dit gedrag. „Ze beseffen niet wat ze aanrichten.“

Leed
Vooral kinderen beseffen niet wat de gevolgen zijn als ze pesten. En dat is jammer, want de gevolgen van pesten zijn afschuwelijk: faalangst, andere mensen wantrouwen, depressie, eetstoornissen, zelfverminking, geen kinderen willen krijgen (hun zou eens hetzelfde kunnen gebeuren als jou), relatieproblemen, seksuele problemen en zelfs het overwegen van zelfdoding kunnen gevolgen zijn van het pestgedrag van anderen. Volgens Van der Meer kan pesten dezelfde gevolgen hebben als de gevolgen van kindermishandeling of seksueel misbruik. Bij volwassenen, die stelselmatig op het werk gepest worden, is regelmatig het Post Traumatisch Stresssyndroom geconstateerd, een syndroom dat ook optreedt bij slachtoffers van kapingen of gijzelingen.

„Pesten staat op nummer 3 van vragen die wij binnenkrijgen, zowel per mail als via de telefoon,“ zegt Rob Hondsmerk van stichting Chris. „Het belangrijkste advies dat we aan kinderen geven: praat erover! Zoek iemand die je vertrouwt en vertel wat er gebeurt.“ Ouders hebben volgens Hondsmerk een belangrijke taak in het opkomen voor hun kinderen. „Neem ze alsjeblieft serieus en doe wat! Zoek eventueel hulp van buiten, maar doé iets.“

Kanjertraining
De Kanjertraining wordt in Almere al bijna zes jaar gegeven op diverse scholen (zie ook de reportage in de ZeGGuS van deze week). Opmerkelijk detail: Ouders en kinderen nemen samen deel aan de training, pestkoppen en gepesten ook. Gerard Weide vertelt waarom: „Ouders horen het goede voorbeeld te geven en het veranderde gedrag van het kind goed te keuren. Als de ouders niet mee veranderen, dan gebeurt er niets. Kinderen zijn loyaal aan hun ouders. Dat wil zeggen dat kinderen doen wat de ouders voorleven. Ze kijken naar hetgeen hun ouders doen. Het gedrag van vader en moeder wordt nagebootst. Maar wat ouders zeggen, staat daar vaak haaks op. Daarom luisteren kinderen meestal niet naar hun ouders. We leggen aan de ouders uit dat zij zeer belangrijk zijn voor hun kinderen. In dit kader parafraseren we regelmatig op een van de Tien Geboden: ‘Gezegend is het kind dat eerbare ouders heeft’.“

Helaas reageren ouders niet altijd even handig als hun kind vertelt dat het gepest wordt. Wat is een verkeerde reactie? Van der Meer: „Zeg nóóit: jij zal ook wel wat gedaan hebben. Laat niet merken dat je schrikt en stap al helemáál niet op hoge poten naar de school. Je kunt de informatie van je kind beter in vertrouwen doorgeven aan bijvoorbeeld de interne begeleider van school. Die kan vervolgens een conciërge inschakelen, of een leerkracht, overblijfvader of pleinwachter. Ziet één van deze mensen ‘toevallig’ dat het slachtoffer wordt gepest, dan is die persoon heel duidelijk tegen deze pester(s): ‘Dit accepteert onze school niet en er komt een individueel gesprek met jou’. Als je het zo oplost, wordt het nooit bekend dat iemand geklikt heeft.“

Van der Meer vindt dat met name de politiek meer aan pesten zou moeten doen. „Als alle scholen een structureel en fundamenteel goed anti-pestbeleid zouden hebben, zouden veel kinderen gelukkiger worden. Pesten is namelijk een probleem dat we samen moeten aanpakken.“


Plagen of pesten?
Bij plagen is er sprake van incidenten. Een persoon zegt iets, een andere zegt iets terug en meestal is het dan afgelopen. Vaak is het een kwestie van elkaar voor de gek houden. De machtsverhouding is gelijk. Plager(s) en geplaagde(n) hebben een gelijke of bijna gelijke macht. Bij plagen loopt de geplaagde geen blijvende psychische en/of fysieke schade op en is in staat om zich te verweren. Pesten is het systematisch uitoefenen van psychische en/of fysieke mishandeling door één of meerdere individuen op een persoon, die niet in staat is zichzelf te verdedigen. Bij pesten is de macht ongelijk verdeeld. Pesten heeft negatieve gevolgen voor het slachtoffer. Deze mag niet voor zichzelf opkomen noch zich verweren. Doet hij dit wel, dan kan dit voor de pester(s) een reden zijn om hem nog harder aan te pakken.
(Bron: drs. Bob van der Meer)

Tip voor de redactie?

Of heb je een foutje gezien? Mail ons